ਨਾਸਾਮੁਖਵਿਹੀਨਸ੍ਤੁ ਘ੍ਰਾਤਿ ਭਕ੍ਸ਼ਤਿ ਭੂਪਤੇ । ਅਕਰ੍ਣਃ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ
ਨੱਕ ਮੂੰਹ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸੂੰਘਦਾ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਕੰਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਅਰੂਪੋ ਰੂਪਸਂਬਦ੍ਧਃ ਪਂਚਵਰ੍ਗਵਸ਼ਂ ਗਤਃ । ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸਚਰਾਚਰੈਃ
ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੰਜ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ-ਅਡੋਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹ੍ਵੋ ਵਦਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਗਂ ਤਥਾ । ਅਤ੍ਵਚਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮੇਵਾਪਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਵਿਂਦਤਿ
ਜਿਹਵਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਚਮੜੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਦਾਨਂਦੋ ਵਿਵਿਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ ਏਕਰੂਪੋ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਨਿਰ੍ਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਸਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਮਲੋऽਨਘਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦਮਈ, ਵੱਖਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ, ਇਕ ਰੂਪ, ਨਿਰਾਧਾਰ; ਨਿਰਗੁਣ, ਨਿਰਮਮ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਸਗੁਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਅਵਸ਼੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦਃ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਤਮਃ । ਤਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਨ ਚੈਵਾਸ੍ਤਿ ਸ ਵੈ ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਵਿਭੁਃ
ਅਣ-ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਮਯਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਯਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਨਨ੍ਯਧੀਃ । ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਮਮृਤੋਪਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵਰਗੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛृਣੁष੍ਵ ਮਹਾਮਤੇ । ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਾਕਾਰਂ ਤੁ ਸਾਕਾਰਂ ਨਿਰਾਕਾਰਂ ਨਿਰਾਮਯਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨਵਾਨ। ਉਹ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਂ ਸਰ੍ਵਮਤੁਲਂ ਵਾਸਿਤਂ ਯਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾਤ੍ । ਸ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਨृਪਨਂਦਨ
ਸਾਰੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ।
ਵਰ੍षਮਾਣਸ੍ਯ ਮੇਘਸ੍ਯ ਯਦ੍ਭਾਸਾ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸੂਰ੍ਯਤੇਜਃਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਬਰਸਾਤੀ ਬੱਦਲ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ਼ੋਭਤੇ ਸ਼ਂਖੋ ਹੇਮਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਃ । ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਸੁਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੰਗੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਕਉਮੋਦਕੀ ਗਦਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ।
ਵਾਮੇ ਚ ਸ਼ੋਭਤੇ ਵੀਰ ਹਸ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਮਹਾਪਦ੍ਮਂ ਸੁਗਂਧਾਢ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਹਸ੍ਤਗਮ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾ-ਕਮਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਹੈ।
ਸ਼ੋਭਮਾਨਂ ਸਦੈਵਾਸ੍ਤੇ ਸਾਯੁਧਂ ਕਮਲਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ । ਕਂਬੁਗ੍ਰੀਵਂ ਸੁਵृਤ੍ਤਾਸ੍ਯਂ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਕਮਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸੰਗੀ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਚਿਹਰਾ ਸੁੰਦਰ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
ਰਾਜਮਾਨਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਦਸ਼ਨੈਃ ਕੁਂਦਸਂਨਿਭੈਃ । ਗੁਡਾਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਅਧਰੋ ਵਿਦ੍ਰੁਮਾਕृਤਿਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਚੰਬੇ ਦੀ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹੋਠ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲਾਲੀ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਸ਼ੋਭਤੇ ਪੁਂਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਃ ਕਿਰੀਟੇਨਾਪਿ ਭਾਸ੍ਵਤਾ । ਵਿਸ਼ਾਲੇਨਾਪਿ ਰੂਪੇਣ ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਤੁ ਸੁਵਕ੍ਸ਼ਸਾ
ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਰੋਸ਼ਨ ਮਕੁਟ ਨਾਲ। ਕੇਸ਼ਵ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਛਾਤੀ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੌਣਕਦਾਰ ਹੈ।
ਕੌਸ੍ਤੁਭੇਨਾਂਕਿਤੇਨੈਵ ਰਾਜਮਾਨੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਸੂਰ੍ਯਤੇਜਃਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ ਕੁਂਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤਿ ਚ
ਜਨਾਰਦਨ, ਕੌਸਤੁਭ ਰਤਨ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ, ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰਿਃ ਕੇਯੂਰਕਂਕਣੈਰ੍ਹਾਰੈਰ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕੈਰ੍ऋਕ੍ਸ਼ਸਨ੍ਨਿਭੈਃ
ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਕੰਗਣ, ਹਾਰ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਪੁषਾ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨਸ੍ਤੁ ਵਿਜਯੋ ਜਯਤਾਂ ਵਰਃ । ਭ੍ਰਾਜਤੇਸੋऽਪਿ ਗੋਵਿਂਦੋ ਹੇਮਵਰ੍ਣੇਨ ਵਾਸਸਾ
ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬੜੀ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਵਿਜਯ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਗੋਵਿੰਦ ਵੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਭਿਸ੍ਤੁ ਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰਂਗੁਲੀषੁ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਸਰ੍ਵਾਯੁਧੈਃ ਸੁਸਂਪੂਰ੍ਣੈਰ੍ਦ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰਾਭਰਣੈਰ੍ਹਰਿਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਦਰਕਾਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਤੇ ਦਿਵਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵੈਨਤੇਯਸਮਾਰੂਢੋ ਲੋਕਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਪਤਿਃ । ਏਵਂ ਯੋ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਨਨ੍ਯਮਨਸਾ ਨਰਃ
ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰੰਤਰ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—
ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕਂ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਧ੍ਯਾਨਭੇਦਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਗਤਪਤੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭੇਦ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਅਂਬਰੀष ਉਵਾਚ- ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕ । ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਯਾਨਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਚ ਯਤ੍
ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਦੋਵੇਂ।
ਅਧੁਨਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਭਕ੍ਤੇਃ ਸਾਧੁ ਕृਪਾਕਰ । ਯਾਦृਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯੇਨ ਯਥਾ ਯਤ੍ਰ ਯਦਾ ਤਥਾ
ਹੁਣ, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਭਕਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ: ਕਿਹੜੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੌਣ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਦੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਨृਪੋਤ੍ਤਮਸ੍ਯ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਨਿਜਗਾਦ ਭੂਪਮ੍ । ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਰਾਜਨ੍ਨਿਖਿਲਾਘਹਾਰਿਣੀਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਹਰੇਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਦਾਮਿ ਸਮ੍ਯਕ੍
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਸੁਣੋ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਭਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਵਿਧਾਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਵਿਵਿਧਾ ਭਕ੍ਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਸਂਭਵਾ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਕਤੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਕਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।
ਲੌਕਿਕੀ ਵੈਦਿਕੀ ਚਾਪਿ ਭਵੇਦਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਿਕੀ ਤਥਾ । ਧ੍ਯਾਨਧਾਰਣਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵੇਦਾਨਾਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਹਿ ਯਤ੍
ਲੌਕਿਕ, ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਭਕਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਧਿਆਨ, ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਇਹੀ ਭਕਤੀ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰੀਤਿਕਰੀ ਚੈषਾ ਮਾਨਸੀ ਭਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਮਂਤ੍ਰਵੇਦਸਮੁਚ੍ਚਾਰੈਰਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤਵਿਚਿਂਤਨੈਃ
ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਭਕਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਉਚਾਰਨਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ।
ਜਾਪ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਰਣ੍ਯਕੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਚਿਕੀ ਭਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਯਮੈਃ ਪਞ੍ਚੇਂਦ੍ਰਿਯਜਯੇਨ ਚ
ਜਪ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਹੋਏ ਭਜਨ, ਵਚਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਭਗਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਤ, ਉਪਵਾਸ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਭਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਾਯਿਕੀ ਸੈਵ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਿਨੀ । ਭੂषਣੈਰ੍ਹੇਮਰਤ੍ਨਾਂਕੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰ੍ਵਾਗ੍ਭਿਰੇਵ ਚ
ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਗਹਣੇ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਤਿਸਰੈਃ ਸੂਤ੍ਰੈਃ ਪਾਵਕਵ੍ਯਜਨੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੈਃ । ਨृਤ੍ਯਵਾਦਿਤ੍ਰਗੀਤੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰਕੈਃ
ਕਪੜੇ, ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਧਾਗੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪੱਖੇ, ਝੰਡੇ, ਨੱਚਣ, ਵਾਜਾ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭੇਟ ਤੇ ਤੋਹਫੇ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨੈਸ਼੍ਚ ਯਾ ਪੂਜਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰੈਃ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਭਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਲੌਕਿਕੀ ਮਤਾ
ਜੋ ਪੂਜਾ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਅਨਾਜ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਲੋਕਿਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।