ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲੋ ਹਤੋ ਯਤ੍ਰ ਵਿਹਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਤੁਃ । ਗਦਯਾ ਤਤ੍ਰ ਭੀਮੇਨ ਕृਤਂ ਕੁਂਡਂ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਸੁਪਾਲ ਦਾ ਵਧ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਭੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਖੁਲ੍ਹਾ ਕੁੰਡ ਬਣਾਇਆ।
ਭੀਮਕੁਂਡਂ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਜਾਤਂ ਤਦ੍ਭੁਵਿਪਾਵਨਮ੍ । ਕਾਲਿਂਦ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਭਾਗੇ ਗਵ੍ਯੂਤ੍ਯਰ੍ਧਂ ਮਹੀਤਲੇ
ਉਹ ਭੀਮ ਕੁੰਡ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਗਉਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਫਾਸਲੇ 'ਤੇ ਹੈ।
ਇਂਦ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਥਗਤਾਯਾ ਯਤ੍ਕਾਲਿਂਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਾਨਤਃ ਫਲਮ੍ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਂਡੇ ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿਚ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ 'ਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ, ਉਹੀ ਫਲ ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ 'ਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਜਂਤੁਸ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਨੁਵਤ੍ਸਰਮ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮੈਃ ਸ੍ਵਾਪਰਾਧਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਮਾਪਯਤੇਤ੍
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਚ ਇਕ ਸਾਲ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਚੈਵ ਪਰਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਯੋ ਨਰਃ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਪਰਾਧਦੋषੈਸ਼੍ਚ ਨ ਸ ਲਿਪ੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਪਾਤਕੈਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਂ ਨ ਵਿਂਦਤਿ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਚ ਫਲਾਰ੍ਥਿਭਿਃ
ਜੋ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਸਿਧੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਹਰੇਰ੍ਨਾਮ ਨਿਸਂਜਲ੍ਪਨ੍ਪ੍ਰਕਰੋਤਿ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਪਦੇਪਦੇ ਸ ਲਭਤੇ ਕਪਿਲਾਦਾਨਜਂ ਫਲਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਜਪਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ 'ਤੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚੈਤ੍ਰਕृष੍ਣਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਥਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਨਰੋ ਧਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੁਭਾਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਾਹਸ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਕਾਲਿਂਦੀਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਇਂਦ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਥਗਤ ਕਾਸ਼ੀਗੋਕਰ੍ਣਸ਼ਿਵਕਾਂਚੀਤੀਰ੍ਥਸਪ੍ਤਕ ਭੀਮਕੁਂਡਵਰ੍ਣਨੋਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਦ੍ਵਿਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿਚ ਕਾਲਿੰਦੀ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਵਾਲੇ ਕਾਸ਼ੀ, ਗੋਕਰਣ, ਸ਼ਿਵ, ਕਾਂਚੀ ਤੇ ਭੀਮ ਕੁੰਡ ਆਦਿ ਸੱਤ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸੌ ਬਾਈ (੨੨੨)ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਸ਼ਂਕਰ ਉਵਾਚ - ਨ੍ਯਾਸੇਵਾਪ੍ਯਰ੍ਚਨੇ ਵਾਪਿ ਮਂਤ੍ਰਮੇਕਾਂਤਿਨਃ ਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਅਵੈष੍ਣਵੋਪਦਿष੍ਟੇਨ ਮਂਤ੍ਰੇਣ ਨ ਪਰਾ ਗਤਿਃ
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਪੂਜਾ ਵਿਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਤਰ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਹੀ ਮੰਤਰ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇ; ਜੋ ਮੰਤਰ ਅਵੈਸ਼ਨਵ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਵੈष੍ਣਵੋਪਦਿष੍ਟਂਚੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਵਰਂਦ੍ਵਯਮ੍ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਨਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਵੈष੍ਣਵਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹਯੇਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵੈਸ਼ਨਵ ਤੋਂ ਮੰਤਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਦੋ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਾਖਾਧ੍ਯਾਯੀ ਵਾ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞੇषੁ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਕੁਲੇ ਮਹਤਿ ਜਾਤੋऽਪਿ ਨ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਯਾਦਵੈष੍ਣਵਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਵੈਸ਼ਨਵ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਯਸ੍ਤੁ ਮਂਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਯਗਧ੍ਯਾਪਯਤਿ ਵੈष੍ਣਵਃ । ਸ ਆਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਭਵਬਂਧਵਿਦਾਰਕਃ
ਪਰ ਜੋ ਵੈਸ਼ਨਵ ਦੋ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਚਾਰਯਾ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰ੍ਯਂ ਸਂਸ਼੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਥ ਵਤ੍ਸਰਂ ਸੇਵਯੇਦ੍ਦਿਵਜਃ । ਤਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਂਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਆਚਾਰਯਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲਿਆ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਸਿਖਾਏ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਪਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ । ਤਾਪਂ ਪੁਂਡ੍ਰਂ ਤਥਾ ਨਾਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈ ਵਿਧਿਨਾ ਗੁਰੁਃ
ਤਾਪ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਪ, ਪੁੰਡਰ ਤੇ ਨਾਮ ਕਰੇ।
ਪਸ਼੍ਚਾਦਧ੍ਯਾਪਯੇਨ੍ਮਂਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਮਲਚੇਤਸਮ੍ । ਚਕ੍ਰੇਣ ਵਿਧਿਨਾ ਤਪ੍ਤਂ ਤਾਪ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਨਿਰਮਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਕਰ ਨਾਲ ਤਾਪ ਕਰਨਾ 'ਤਾਪ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਂਡ੍ਰਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਵੈष੍ਣਵਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋ ਮਂਤ੍ਰਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਸ਼ਿष੍ਯਮਧ੍ਯਾਪਯੇਦ੍ਗੁਰੁਃ
ਉਪਰਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ 'ਪੁੰਡਰ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਾਏ।
ਨ੍ਯਾਸਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਮਂਤ੍ਰਮਨ੍ਯਂ ਵਾ ਵੈष੍ਣਵਂ ਮਨੁਮ੍ । ਨ੍ਯਾਸਮੇਵਾਤ੍ਰ ਪਰਮਂ ਵੈष੍ਣਵਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ
ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਨਿਆਸ ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਆਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਨ੍ਯਾਸਮੇਵੈषਾਮਤਿਰਿਕ੍ਤਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ । ਨ੍ਯਾਸਵਿਦ੍ਯਾਪਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਆਸ ਦੀ ਰੀਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਆਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਾਸਾਤ੍ਪਰਤਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ । ਨ੍ਯਾਸਂ ਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਨਿਬੋਧ ਮੇ
ਨਿਆਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਨਿਆਸ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੀਤ ਹੈ।
ਦ੍ਵਯੋਪਦੇਸ਼ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਦ੍ਵਯਾਧਿਕਾਰੀ ਨ ਭਵੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਨਾਰ੍ਹਤਿ
ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਯਮਧੀਤ੍ਯੇਵ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਂਤ੍ਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਮਦष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਮ੍ਯਗਭ੍ਯਸੇਦ੍ਦਿਵਜਸਤ੍ਤਮਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਉੱਤਮ ਮੰਤਰ — ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ — ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰੇ।
ਮਂਤ੍ਰਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਯੈਵ ਸਂਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਨੈਸਰ੍ਗਪ੍ਰਣਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਂਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇਬੁਧੈਃ
ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਤਰ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਤਰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਣਵਸ੍ਵਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰਣਵਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਣਵ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ੴਕਾਰਃ ਪ੍ਰਣਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰੇषੁ ਨਾਯਕਃ । ਆਦੌ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੁਂਜੀਤ ਮਂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤੁ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ
ਓਂਕਾਰ ਹੀ ਪ੍ਰਣਵ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਪ੍ਰਣਵਨ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੂਲਮਂਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਓਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਨਮ ਇਤ੍ਯਥ
ਉਸ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅੱਖਰ 'ਓਮ', ਫਿਰ ਦੋ ਅੱਖਰ 'ਨਮਹ' ਹਨ।
ਤਤੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਪਂਚਾਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਏਵਮष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਰੋ ਮਂਤ੍ਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ
ਫਿਰ 'ਨਾਰਾਯਣਾਇਆ' — ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸ਼ਟ ਅੱਖਰ ਮੰਤਰ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ।
ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਹਰਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸਰ੍ਵਮਂਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਃ ਸ਼ੁਭਃ । ऋषਿਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ ਏਵ ਚ
ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਾਯਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾ ਹੈ।
ਛਂਦਸ੍ਤੁ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਣਵੋ ਬੀਜਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਾਨਪਾਯਿਨੀ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰੁਚ੍ਯਤੇ ਮਨੋਃ
ਛੰਦ ਦੇਵੀ ਗਾਯਤਰੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਣਵ ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਦਮੋਙ੍ਕਾਰ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਮ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤृਤੀਯਂ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਪਦਤ੍ਰਯਮੁਦਾਹृਤਮ੍
ਪਹਿਲਾ ਪਦ 'ਓਂਕਾਰ' ਹੈ, ਦੂਜਾ 'ਨਮਹ' ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ 'ਨਾਰਾਯਣਾਇਆ' ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਪਦ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।