ਦਂਭਂ ਕਰੋषਿ ਚੇਤ੍ਤੀਰੇ ਸਰਿਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤੇ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਹਿ ਨਿਰ੍ਵਾਚ੍ਯਂ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵਂ ਤਾਪਸਾਧਮ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਅਸਹਿਣ ਜੋਗ ਅੰਜਾਮ ਮਿਲੇਗਾ—ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਪਸਵੀ, ਤੂੰ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਜਾ।"
ਸ਼ਾਪਂ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਂ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਦੁਃਖਿਤੋऽਹਂ ਤਦਾਭਵਮ੍ । ਅਗ੍ਰਾਹਿषਂ ਪਦੇ ਤਸ੍ਯ ਮੁਨੇਰ੍ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਃ ਕਿਲ
ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਦਾ ਮੇ ਕृਤਵਾਨ੍ਰਾਮ ਦ੍ਵਿਜੋऽਨੁਗ੍ਰਹਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਾਜਿਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਹਿ ਮਖੇ ਰਾਜਰਾਜਸ੍ਯ ਤਾਪਸ
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦਿੱਤੀ: "ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ।"
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਦ੍ਧਸ੍ਤਸਂਪਰ੍ਕਾਦ੍ਯਾਹਿ ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਂ ਵਪੁਰ੍ਮਨੋਹਾਰਿ ਧृਤ੍ਵਾ ਦਂਭਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
"ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਸ ਉੱਚੇ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਦਿਵਿਆ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੰਭ ਨਾ ਹੋਵੇ।"
ਤੇਨ ਸ਼ਾਪੋਪਿਸਂਦਿष੍ਟੋ ਮਮਾਨੁਗ੍ਰਹਤਾਂ ਗਤਃ । ਯਦਹਂ ਤਵ ਹਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਨੋਰਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਛੂਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਯਦੇਵ ਰਾਮ ਦੇਵਾਦਿਦੁਰ੍ਲਭਂ ਬਹੁਜਨ੍ਮਭਿਃ । ਤਤ੍ਤੇऽਹਂ ਕਰਜਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨਿਹ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
"ਹੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਚੀਜ਼ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦਾ ਵਿਰਲਾ ਛੂਹ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਿਲ ਗਿਆ।"
ਆਜ੍ਞਾਪਯ ਮਹਾਰਾਜ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਦਹਂ ਮਹਤ੍ । ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਵ ਦੁਃਖਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
"ਹੁਣ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਨਹੀਂ।"
ਨ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੋਕੋ ਨ ਜਰਾ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕਾਲਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਦੇਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨਰਾਧਿਪ
"ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਗ਼ਮ ਹੈ, ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾ ਮੌਤ, ਨਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਟਕਣਾ—ਉਸ ਥਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।"
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵਿਮਾਨਵਰਮਾਰੁਹਤ੍ । ਅਨੇਕਰਤ੍ਨਖਚਿਤਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਧਿਵਂਦਿਤਮ੍
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ ਤੇ ਇਕ ਸੋਹਣੇ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਗਤੋऽਸੌ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ੍ਥਾਨਂ ਰਾਮਪਾਦਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਰਹਿਤਂ ਸ਼ੋਕਮੋਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਗ਼ਮ ਜਾਂ ਭਟਕਣਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨ ਤਤ੍ਕਥਿਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੇਤਰੇ ਜਨਾਃ । ਵਿਸ੍ਮਯਂ ਪ੍ਰਾਪਿਰੇ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮੁਦੁਨ੍ਮਦਾਃ
ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਸ਼ृਣੁ ਦ੍ਵਿਜਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਦਂਭੇਨਾਪਿ ਸ੍ਮृਤੋ ਹਰਿਃ । ਦਦਾਤਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਤਰਾਂ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਦਂਭਵਰ੍ਜਨਾਤ੍
"ਸੁਣ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਦੰਭ ਨਾਲ ਵੀ ਕੋਈ ਹਰਿ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਜੇ ਦੰਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇਗੀ!"
ਯਥਾਕਥਂਚਿਦ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਪਰਮ੍ । ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਦੇਵਾਦਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਰਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੁਨਯਃ ਕृਤਾਰ੍ਥਂ ਮੇਨਿਰੇ ਨਿਜਮ੍ । ਯਦ੍ਰਾਮਚਰਣਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾ ਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪਵਿਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੰਨ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸੁਰੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਹਯਰੂਪਧਰੇ ਪੁਰਾ । ਉਵਾਚ ਰਾਮਸ੍ਤਪਸਾਂ ਨਿਧੀਨ੍ਵੇਦਵਿਦੁਤ੍ਤਮਾਨ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੋੜੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਕਿਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਯਾਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਹਯੋ ਨष੍ਟੋ ਗਤਃ ਸੁਖਮ੍ । ਹੋਮਃ ਕਥਂ ਪੁਰੋਭਾਵੀ ਸਰ੍ਵਦੈਵਤਤਰ੍ਪਕਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਘੋੜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਜਨ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?
ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਰਸਂਤृਪ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾ ਮੇ ਮਖ ਉਤ੍ਤਮਃ । ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਵਂਤੁ ਮੁਨਯੋ ਯਥਾ ਮੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਰੱਜ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਜਗਾਦ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ । ਵਸਿष੍ਠਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ਤਾਭਿਜ੍ਞਾਨਕੋਵਿਦਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਬੋਲੇ।
ਕਰ੍ਪੂਰਮਾਹਰ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਯੇਨ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪੁਰਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹਵ੍ਯਂ ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਂਤਿ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰੇਰਿਤਾਧੁਨਾ
ਤੁਰੰਤ ਕਪੂਰ ਲਿਆਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇ ਆਪ ਹੀ ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਣਗੇ।
ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਰਾਮਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੁਪਾਹਰਤ੍ । ਕਰ੍ਪੂਰਂ ਬਹੁਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬਹੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਕਪੂਰ ਲਿਆਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਸੀ।
ਤਦਾ ਮੁਨਿਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਦੇਵਾਨਾਹ੍ਵਯਦਦ੍ਭੁਤਾਨ੍ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਪਰੀਵਾਰਸਂਵृਤਾਃ
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਓਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ- ਯਦਾਕਰ੍ਣਨਮੇਤਸ੍ਯ ਯੇ ਵਾ ਪਾਰਿषਦਾਃ ਪ੍ਰਭੋਃ । ਤਦਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਕਥਯਸ੍ਵ ਦਯਾਨਿਧੇ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ। ਰਾਧਯਾ ਸਹ ਗੋਵਿਂਦਂ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸਿਂਹਾਸਨੇਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਰੂਪਲਾਵਣ੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਭੂषਾਂਬਰਸ੍ਰਜਮ੍
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਾਧਾ ਸਮੇਤ ਗੋਵਿੰਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣੀ ਗਈ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਭਂਗੀ ਮਂਜੁ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗੋਪੀਲੋਚਨਤਾਰਕਮ੍ । ਤਦ੍ਬਾਹ੍ਯੇ ਯੋਗਪੀਠੇ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਣਸਿਂਹਾਸਨਾਵृਤੇ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੜੀ ਹੋਈ ਸੋਹਣੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਤਾਰਾ। ਬਾਹਰ, ਯੋਗ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਂਗਰਭਸਾਵੇਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕृष੍ਣਵਲ੍ਲਭਾਃ । ਲਲਿਤਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਂਸ਼ਾ ਮੂਲਪ੍ਰਕृਤਿਰਾਧਿਕਾ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਿਆਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਲਲਿਤਾ ਆਦਿ, ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ, ਰਾਧਿਕਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ।
ਸਂਮੁਖੇ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਸ਼੍ਯਾਮਲਾ ਵਾਯੁਕੋਣਕੇ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਧਨ੍ਯਾ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਪ੍ਰਿਯਾ
ਸਮ੍ਹਣੇ ਲਲਿਤਾ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲਾ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਧੰਨਿਆ ਹੈ ਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਪ੍ਰਿਆ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਚ ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸ਼ੈਬ੍ਯਾ ਚਾਗ੍ਨੌ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਪਦ੍ਮਾ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਅੱਗੇ ਆਗਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਬਿਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਦਮਾ ਤੇ ਪੱਛਮ-ਦੱਖਣ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਖੜੀਆਂ ਹਨ।
ਯੋਗਪੀਠੇ ਕੇਸਰਾਗ੍ਰੇ ਚਾਰੁ ਚਂਦ੍ਰਾਵਤੀ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਅष੍ਟੌ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕृष੍ਣਵਲ੍ਲਭਾਃ
ਯੋਗ ਆਸਨ ਉੱਤੇ, ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪਿਆਰੀ ਚੰਦ੍ਰਾਵਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਧਾਨਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਰਾਧਾ ਚਂਦ੍ਰਾਵਤੀ ਸਮਾ । ਚਂਦ੍ਰਾਵਲੀ ਚਿਤ੍ਰਰੇਖਾ ਚਂਦ੍ਰਾ ਮਦਨਸੁਂਦਰੀ
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਧਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਾਵਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੀ, ਚਿੱਤਰਰੇਖਾ, ਚੰਦ੍ਰਾ ਤੇ ਮਦਨਸੁੰਦਰਿ ਵੀ ਹਨ।
ਪ੍ਰਿਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰੀਮਧੁਮਤੀ ਚਂਦ੍ਰਰੇਖਾ ਹਰਿਪ੍ਰਿਯਾ । षੋਡਸ਼ਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਕृष੍ਣਵਲ੍ਲਭਾਃ
ਪ੍ਰਿਆ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਧੁਮਤੀ, ਚੰਦਰਰੇਖਾ ਤੇ ਹਰਿਪ੍ਰਿਆ—ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ।