ਰਘੁਨਾਥ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਿਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਮਨਾਃ । ਤੇषਾਮਨਂਤਨਾਮਾਨਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਬਲਿਨਃ ਸਖਿ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਘੁਨਾਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਰਾਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਹਨ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ।
ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ ਇਵ ਸ਼ੋਭਨਂ ਮੁਖਂ । ਪਂਕਜਾਭਨਯਨੇ ਸੁਦੀਰ੍ਘਕੇ । ਉਨ੍ਨਤਾ ਪृਥੁਮਨੋਹਰਾ ਨਸਾ । ਵਲ੍ਗੁਸਂਗਤ ਮਨੋਹਰੇ ਭ੍ਰੁਵੌ
ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕੌਂਡੇ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ, ਨੱਕ ਉੱਚੀ, ਚੌੜੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ, ਭੰਵਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਮਨ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਜਾਨੁਲਂਬਿਤ ਮਨੋਹਰੌ ਭੁਜੌ । ਕਂਬੁਸ਼ੋਭਿਗਲਕੋऽਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਕਃ । ਸਤ੍ਕਪਾਟਤਲਵਿਸ੍ਤृਤਸ਼੍ਰਿਕਂ । ਵਕ੍ਸ਼ ਏਤਦਮਲਂ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਕਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਘੁੱਟਣਾਂ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਛਾਤੀ ਚੌੜਾ, ਸੋਹਣਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੋਭਨੋਰੁਕਟਿਸ਼ੋਭਯਾ ਯੁਤਂ । ਜਾਨੁਯੁਗ੍ਮਮਮਲਂ ਸ੍ਵਸੇਵਿਤਮ੍ । ਪਾਦਪਦ੍ਮਮਖਿਲੈਰ੍ਨਿਜੈਃ ਸਦਾ । ਸੇਵਿਤਂ ਰਘੁਪਤਿਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਮ੍
ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਤੇ ਕਮਰ ਸੋਹਣੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣ ਸਾਫ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸੋਹਣਾ ਰਘੁਪਤੀ ਹੈ।
ਏਤਦ੍ਰੂਪਧਰੋ ਰਾਮੋ ਮਯਾ ਕਿਂ ਤੁ ਸ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਤਾਨਨੋਪਿ ਨੋ ਯਾਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਕਿਮੁ ਮਾਦृਸ਼ਾਃ
ਰਾਮ ਜੀ ਐਸਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੇਕਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੰਛੀ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਯਦ੍ਰੂਪਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਲਲਿਤਾ ਮਨੋਹਰਵਪੁਰ੍ਧਰਾ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਮੁਮੋਹ ਭੁਵਿਕਾ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਾ ਨ ਮੋਹਤਿ
ਉਹ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ।
ਮਹਾਬਲੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਮਹਾਮੋਹਨਰੂਪਧृਕ੍ । ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮਂ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ, ਬੜਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵ ਹਨ?
ਧਨ੍ਯਾ ਸਾ ਜਾਨਕੀਦੇਵੀ ਮਹਾਮੋਹਨਰੂਪਧृਕ੍ । ਰਂਸ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਸਹਿਤਾ ਵਰ੍षਾਣਾਮਯੁਤਂ ਮੁਦਾ
ਜਾਨਕੀ ਮਾਤਾ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਮਨਮੋਹਣ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇਗੀ।
ਤ੍ਵਂ ਕਾਸਿ ਕਿਂ ਤੁ ਨਾਮਾਸਿ ਬਤ ਸੁਂਦਰਿ ਯਤ੍ਤੁ ਮਾਮ੍ । ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ ਵੈਦਗ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰਾਮਕੀਰ੍ਤਨਮਾਦਰਾਤ੍
ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਸੋਹਣੀਏ, ਜੋ ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹੈਂ?
ਏਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਜਾਨਕੀ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੋਰ੍ਯੁਗਮ੍ । ਉਵਾਚ ਜਨ੍ਮਲਲਿਤਂ ਸ਼ਂਸਂਤੀ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਮੋਹਨਮ੍
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਚਾ ਜਨਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਜਾਨਕੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾਹਂ ਜਨਕਪੁਤ੍ਰਿਕਾ । ਸ ਰਾਮੋ ਮਾਂ ਯਦਾਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸੁਮਨੋਹਰਃ
ਜੋ ਜਾਨਕੀ ਤੂੰ ਕਹੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ। ਉਹ ਮਨਮੋਹਣ ਰਾਮ ਜੀ ਆਉਣਗੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ।
ਤਦਾ ਵਾਂ ਮੋਚਯਾਮ੍ਯਦ੍ਧਾਨਾਨ੍ਯਥਾ ਵਾਕ੍ਯਲੋਭਿਤਾ । ਲਾਲਯਾਮਿ ਸੁਖੇਨਾਸ੍ਤਾਂ ਮਦ੍ਗੇਹੇ ਮਧੁਰਾਕ੍ਸ਼ਰੌ
ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ, ਜਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖ ਲਵਾਂਗੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਿਓ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵੇਪਤੁਰ੍ਭਯਤਾਂ ਗਤੌ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੌ ਜਾਨਕੀਮਿਤ੍ਯਵੋਚਤਾਮ੍
ਜਦ ਉਹਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ, ਉਹ ਡਰ ਕਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਦਿਲ ਵਿਚ ਘਬਰਾਹਟ ਆ ਗਈ ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਵਯਂ ਵੈ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸਾਧ੍ਵਿ ਵਨਸ੍ਥਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਗੋਚਰਾਃ । ਪਰਿਭ੍ਰਮਾਮ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨੋ ਸੁਖਂ ਨੋ ਭਵੇਦ੍ਗृਹੇ
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਹਾਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਤਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਾਂ—ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।
ਅਂਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀ ਸ੍ਵਕੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਗਤ੍ਵਾ ਸਂਸੂਯ ਪੁਤ੍ਰਕਾਨ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਸ੍ਥਾਨਮਾਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਤ੍ਯਂ ਮੇ ਹ੍ਯੁਦਿਤਂ ਵਚਃ
ਮੇਰੀ ਸਾਥਣ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਤਯਾ ਸਾ ਤੁ ਨ ਮੁਮੋਚ ਸ਼ੁਕੀਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਤਦਾਪਤਿਸ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵਿਨੀਤਵਦਨੁਤ੍ਸੁਕਃ
ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵੀ ਮਾਦਾ ਤੋਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ।
ਸੀਤੇ ਮੁਂਚ ਕਥਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਸੇ ਮੇ ਮਨੋਹਰੀਮ੍ । ਆਵਾਂ ਗਚ੍ਛਾਵ ਵਿਪਿਨੇ ਵਿਚਰਾਵਃ ਸੁਖਂ ਵਨੇ
ਸੀਤਾ ਜੀ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਲਈਏ।
ਅਂਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀ ਤੁ ਵਰ੍ਤੇਤ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਮ ਮਨੋਰਮਾ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਾਮਾਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੋਭਨੇ
ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਮੇਰੀ ਸਾਥਣ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਰਹੇ; ਜਦ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਲਵੇ, ਸੋਹਣੀਏ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਜਗਾਦੇਮਂ ਸੁਖਂ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਮਤੇ । ਏਤਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਮਿ ਸੁਖਿਨੀਂ ਮਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪ੍ਰਿਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਖੀ: 'ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਾਂਗੀ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੁਃਖਿਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਤਾਮੂਚੇ ਕਰੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਯੋਗਿਭਿਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਯਦ੍ਵੈ ਤਦ੍ਵਚਸ੍ਤਥ੍ਯਮੇਵ ਹਿ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਪੰਛੀ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਗੱਲ ਯੋਗੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।'
ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮੌਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਾਮ੍ । ਨੋਚੇਤ੍ਸ ਵਾਕ੍ਯਦੋषੇਣ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਾਲਾਨਮੁਨ੍ਮਦਃ
'ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੋ, ਨਾ ਬੋਲੋ—ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।'
ਵਯਂ ਚੇਦਤ੍ਰ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਾਕਰਿष੍ਯਾਮ ਨਗੋਪਰਿ । ਬਂਧਨਂ ਕਥਮਾਵਾਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੌਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
'ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹਣ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ? ਇਸ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਨਾਹਂ ਜੀਵਾਮਿ ਸੁਂਦਰਿ । ਏਤਯਾ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸੀਤੇ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਂਚ ਮਨੋਹਰੇ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਸੋਹਣੀਏ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਸੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੋਹਰਏ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।"
ਅਨੇਕਵਿਧਵਾਕ੍ਯੈਃ ਸਾ ਬੋਧਿਤਾ ਨਾਮੁਚਤ੍ਤਦਾ । ਕੁਪਿਤਾ ਦੁਃਖਿਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਸਮੇਂ ਉਹ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਪਤਨੀ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।
ਯਥਾ ਤ੍ਵਂ ਪਤਿਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਿਯੋਜਯਸਿ ਮਾਮਿਤਃ । ਤਥਾ ਤ੍ਵਮਪਿ ਰਾਮੇਣ ਵਿਯੁਕ੍ਤਾ ਭਵ ਗਰ੍ਭਿਣੀ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਤੋਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੀਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਤ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਦੁਃਖਿਤਾਯਾਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਾਣਾ ਨਿਰਗਮਨ੍ਦੁਃਖਾਤ੍ਪਤਿਦੁਃਖੇਨ ਪੂਰਿਤਾਤ੍
ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਦੀ ਰਹੀ। ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਗਈ।
ਰਾਮਂ ਰਾਮਂ ਸ੍ਮਰਂਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਦਂਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਵਿਮਾਨਮਾਗਤਂ ਸੁष੍ਠੁ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਾ ਬਭੌ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ, ਇਕ ਸੋਹਣਾ ਵਿਮਾਨ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪੰਛੀ-ਪਤਨੀ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗੀ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਮृਤਾਯਾਂ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਭਰ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਟ੍ । ਪਰਮਂ ਕ੍ਰੋਧਮਾਪਨ੍ਨੋ ਜਾਹ੍ਨਵ੍ਯਾਂ ਦੁਃਖਿਤੋऽਪਤਤ੍
ਜਦ ਉਹ ਮਰ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਜਹਨਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਥਾ ਭਵਾਮਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਨਗਰੇ ਜਨਪੂਰਿਤੇ । ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਦਿਯਮੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾ ਵਿਯੋਗੇਨ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਰਹੇਗੀ ਤੇ ਵਿੱਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਪਪਾਤੋਦੇ ਜਾਹ੍ਨਵ੍ਯਾ ਭ੍ਰਮਸ਼ੋਭਿਤੇ । ਦੁਃਖਿਤਃ ਕੁਪਿਤੋ ਭੀਤਸ੍ਤਦ੍ਵਿਯੋਗੇਨ ਕਂਪਿਤਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਵਗਦੀ ਜਹਨਵੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਦੁਖੀ, ਗੁੱਸੇ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਛੋੜੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ।