ਮੁਨਿਵਰ੍ਯਾਃ ਸਮਿਤ੍ਪਾਣਿ ਪਦ੍ਮੈਰ੍ਧਰ੍ਮਕ੍ਰਿਯੋਚਿਤਾਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਸੁਮਤਿਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਰਾਮ ਮਂਤ੍ਰਿਣਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਕੰਵਲ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮਤੀ ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਜਾਣਦਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਸੁਮਤੇ ਕਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਮੁਨੇਰ੍ਭਾਤਿ ਪੁਰੋਗਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵੈਰਿਜਂਤੁ ਸਂਸੇਵ੍ਯਂ ਮੁਨਿਵृਂਦਸਮਾਕੁਲਮ੍
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸੁਮਤੀ, ਇਹ ਅੱਗੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਆਸ਼ਰਮ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੈਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵ ਆ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?
ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮਿ ਮੁਨਿਵਾਰ੍ਤਾਂ ਚ ਵਿਦਧਾਮਿ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾਮ੍ । ਨਿਜਂ ਵਪੁਸ੍ਤਦੀਯਾਭਿਰ੍ਵਾਰ੍ਤਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣਨਾਦਿਭਿਃ
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਵਰਣਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਦੱਸਾਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਸਚਿਵੋ ਰਘੁਨਾਥਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਸੁਮਤਿਰੁਵਾਚ। ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਤਾਪਸਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵੈਰਿਜਂਤੁਸਂਕੀਰ੍ਣਂ ਮੁਨਿਪਤ੍ਨੀਭਿਰਾਵृਤਮ੍
ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਨੇੜੇ ਹਨ।
ਯੋऽਸੌ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵੈਦ੍ਯਯੋਰ੍ਭਾਗਮਾਦਧਾਤ੍ । ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਮਹਾਯਜ੍ਞੇ ਸ਼ਕ੍ਰਮਾਨਵਿਭੇਦਨਃ
ਇਹ ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਿਆ ਸੀ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮਹਾਮੁਨੇਃ ਪ੍ਰਭਾਵੋऽਯਂ ਨ ਕੇਨਾਪਿ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ । ਤਪੋਬਲਸਮृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵੇਦਮੂਰ੍ਤਿਧਰਸ੍ਯ ਹ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿਸੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਉਹ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੂਪਧਾਰੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਾਨੁਜੋ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਚ੍ਯਵਨਸ੍ਯ ਮਹਾਮੁਨੇਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਸੁਮਤਿਂ ਸ਼ਕ੍ਰਮਾਨਾਦਿਭਂਜਨਮ੍
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਨੇ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਪੁੱਛ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋੜਿਆ ਸੀ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਉਵਾਚ। ਕਦਾਸੌ ਦਸ੍ਰਯੋਰ੍ਭਾਗਂ ਚਕਾਰ ਸੁਰਪਂਕ੍ਤਿषੁ । ਕਿਂ ਕृਤਂ ਦੇਵਰਾਜੇਨ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵ ਮਹਾਮਖੇ
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਕਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਤੇ ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਸੁਮਤਿਰੁਵਾਚ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਂਸ਼ੇऽਤਿਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ਭृਗੁਰਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਗਤਵਾਨ੍ਸਾਯਂ ਸਮਿਦਾਹਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹਵਨ ਦੀ ਲੱਕੜ ਲੈਣ ਗਿਆ।
ਤਦਾ ਮਖਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦਮਨੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਬਲੀ । ਆਗਤ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ਜਗਾਦੇਦਂ ਮਹਾਭਯਕਰਂ ਵਚਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਯੱਗ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਦਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਇਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਮੁਨਿਬਂਧੁਃ ਸ ਕੁਤ੍ਰ ਤਨ੍ਮਹਿਲਾਨਘਾ । ਪੁਨਃ ਪੁਨਰੁਵਾਚੇਦਂ ਵਚੋ ਰੋषਸਮਾਕੁਲਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ: ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਦਾਹੁਤਵਹੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਦ੍ਭਯਮਾਗਤਮ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਤਜ੍ਜਾਯਾਮਂਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀਮਨਿਂਦਿਤਾਮ੍
ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੋਂ ਡਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਹਾਰ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਤਾਂ ਤੁ ਰੁਦਂਤੀਂ ਕੁਰਰੀਮਿਵ । ਭृਗੋ ਰਕ੍ਸ਼ਪਤੇ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਾਥ ਤਪੋਨਿਧੇ
ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਕੁਰਰੀ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਹ ਚੀਕ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਦੀ: ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ, ਤਪ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ!
ਏਵਂ ਵਦਂਤੀਮਾਰ੍ਤਾਂ ਤਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਨਿਰਗਾਦ੍ਬਹਿਃ । ਦੁष੍ਟੋ ਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਬੋਧਯਨ੍ਸ ਭृਗੋਃ ਸਤੀਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਫੜ ਕੇ, ਮੰਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਤਤੋ ਮਹਾਭਯਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚੋਦਰਮਧ੍ਯਤਃ । ਪਪਾਤ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਨੇਤ੍ਰੋ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰ ਇਵਾਂਗਜਃ
ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਤੇਨੋਕ੍ਤਂ ਮਾ ਵ੍ਰਜਾਸ਼ੁ ਤ੍ਵਂ ਭਸ੍ਮੀ ਭਵ ਸੁਦੁਰ੍ਮਤੇ । ਨ ਹਿ ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੇਯੋऽਧਿਯਾਸ੍ਯਸਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾ ਜਾ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆ, ਰਾਖ ਹੋ ਜਾ! ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਕਦੇ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਪਪਾਤਾਸ਼ੁ ਭਸ੍ਮੀਭੂਤਕਲੇਵਰਃ । ਮਾਤਾ ਤਦਾਰ੍ਭਕਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਜਗਾਮਾਸ਼੍ਰਮਮੁਨ੍ਮਨਾਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਭृਗੁਰ੍ਵਹ੍ਨਿਕृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕੋਪਸਮਾਕੁਲਃ । ਸ਼ਸ਼ਾਪ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਦੁष੍ਟਾਰਿਸੂਚਕ
ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਹੁਣ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾ, ਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਜਾ।"
ਤਦਾ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਤਿਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਜਗ੍ਰਾਹਾਂਘ੍ਰ੍ਯਾਸ਼ੁਸ਼ੁਕ੍ਸ਼ਣਿਃ । ਕੁਰੁ ਮੇऽਨੁਗ੍ਰਹਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਕृਪਾਰ੍ਣਵ ਮਹਾਮਤੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗ ਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਮਾਲਕ।"
ਮਯਾਨृਤਂ ਵਚੋਭੀਤ੍ਯਾ ਕਥਿਤਂ ਨ ਗੁਰੁਦ੍ਰੁਹਾ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਮੋਪਰਿ ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ ਧਰ੍ਮਸ਼ਿਰੋਮਣੇ
"ਮੈਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੋ।"
ਤਦਾਨੁਗ੍ਰਹਮਾਧਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਭਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵਾਞ੍ਛੁਚਿਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ਹੁਤਭੁਜਂ ਦਯਾਰ੍ਦ੍ਰੋ ਮੁਨਿਤਾਪਸਃ
ਫਿਰ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਂਗਾ।"
ਗਰ੍ਭਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਕਂ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਚਕਾਰ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਦਰ੍ਭਪਾਣਿਃ ਸੁਮਂਗਲਃ
ਉਹ ਚੰਗਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਦਰਭਾ ਫੜ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ, ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਡਿੱਗੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਮਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਚ੍ਯਵਨਾਚ੍ਚ੍ਯਵਨਂ ਪ੍ਰਾਹੁਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ । ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਃ ਸ ਵਵृਧੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਪ੍ਰਤਿਪਦਿਂਦੁਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਉਸਨੂੰ 'ਚ੍ਯਵਨ' ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨਣੀ ਪੱਖ ਵਿਚ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਸ ਜਗਾਮ ਤਪਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਰੇਵਾਂ ਲੋਕੈਕਪਾਵਨੀਮ੍ । ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤਪੋਬਲਸਮਨ੍ਵਿਤੈਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੇਵਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।
ਗਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਵਰ੍षਾਣਾਮਯੁਤਂ ਮਹਾਨ੍ । ਅਂਸਯੋਃ ਕਿਂਸ਼ੁਕੌ ਜਾਤੌ ਵਲ੍ਮੀਕੋਪਰਿਸ਼ੋਭਿਤੌ
ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋ ਕਿੰਸੁਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉੱਗ ਆਏ, ਜੋ ਦੀਮਕ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਮृਗਾ ਆਗਤ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਂਗੇ ਕਂਡੂਂ ਵਿਦਧੁਰੁਤ੍ਸੁਕਾਃ । ਨ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸ ਹਿ ਜਾਨਾਤਿ ਦੁਰ੍ਵਾਰਤਪਸਾਵृਤਃ
ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਿਰਣ ਆ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਪ ਦੀ ਜ਼ੋਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ।
ਕਦਾਚਿਨ੍ਮਨੁਰੁਦ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸਕੁਟੁਂਬੋ ਯਯੌ ਰੇਵਾਂ ਮਹਾਬਲਸਮਾਵृਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਨੁ ਨੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਰੇਵਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਮਹਾਨਦ੍ਯਾਂ ਸਂਤਰ੍ਪ੍ਯ ਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ । ਦਾਨਾਨਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਦਾਦ੍ਵਿष੍ਣੁਪ੍ਰਤੁष੍ਟਯੇ
ਉਥੇ, ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਸਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤ੍ਕਨ੍ਯਾ ਵਿਚਰਂਤੀ ਸਾ ਵਨਮਧ੍ਯੇ ਇਤਸ੍ਤਤਃ । ਸਖੀਭਿਃ ਸਹਿਤਾ ਰਮ੍ਯਾ ਤਪ੍ਤਹਾਟਕਭੂषਣਾ
ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ।