ऋषਯ ਊਚੁਃ। ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਭਾਗ ਸ੍ਵਰ੍ਗਖਂਡਂ ਮਨੋਹਰਮ੍ । ਤ੍ਵਤ੍ਤੋऽਧੁਨਾ ਵਦਾਯੁष੍ਮਞ੍ਛ੍ਰੀਰਾਮਚਰਿਤਂ ਹਿ ਨਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਵਰਗ ਵਾਲਾ ਮਨਮੋਹਣ ਭਾਗ ਪੂਰਾ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ। ਅਥੈਕਦਾ ਧਰਾਧਾਰਂ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍ਭੁਜਗੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨੋ ਮੁਨਿਵਰਃ ਕਥਾਮੇਤਾਂ ਸੁਨਿਰ੍ਮਲਾਮ੍
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਾਤਸਿਆਨ ਨਾਮਕ ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਯਨ ਉਵਾਚ। ਸ਼ੇषਾਸ਼ੇष ਕਥਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਲਯਾਦਿਕਾਃ । ਭੂਗੋਲਸ਼੍ਚ ਖਗੋਲਸ਼੍ਚ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਤਸਿਆਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਲੈਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਥਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲ, ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਗੋਲ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਣੀ ਹੈ।
ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਸृष੍ਟੀਨਾਂ ਪृਥਕ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ । ਨਾਨਾਰਾਜਚਰਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕਥਿਤਾਨਿ ਤ੍ਵਯਾਨਘ
ਮਹਾਨ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ।
ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ਭਵਾਨਾਂ ਚ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਚਾਰਿਤ੍ਰਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਨੇਕਮਹਾਪਾਪਹਰਾ ਰਾਮਕृਤਾ ਕਥਾ
ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਕਰਤੱਬ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਵੀਰਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਹਯਮੇਧਕਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤੋ ਮਯਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤਸ੍ਤਾਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਵਿਸ੍ਤਰਾਮ੍
ਉਸ ਵੱਡੇ ਬੀਰ ਰਾਮ ਦੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸਂਸ੍ਮृਤਾ ਚੋਕ੍ਤਾ ਮਹਾਪਾਤਕਹਾਰਿਣੀ । ਚਿਂਤਿਤਾਰ੍ਥਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰੀ ਚ ਭਕ੍ਤਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਤੋषਦਾ
ਉਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੀਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਧਨ੍ਯੋਸਿ ਦ੍ਵਿਜਵਰ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਮਤਿਰੀਦृਸ਼ੀ । ਰਘੁਵੀਰਪਦਦ੍ਵਂਦ੍ਵ ਮਕਰਂਦ ਸ੍ਪृਹਾਵਤੀ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਬੀਰ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਲ ਤਰਸਦਾ ਹੈ।
ਵਦਂਤਿ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਾਧੂਨਾਂ ਸਂਗਮਂ ਵਰਮ੍ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਕਰੀ ਰਘੁਨਾਥਕਥਾ ਭਵੇਤ੍
ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ ਸੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਕਥਾ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਯਾ ਮੇऽਨੁਗ੍ਰਹਃ ਸृष੍ਟੋ ਯਦ੍ਰਾਮਃ ਸ੍ਮਾਰਿਤਃ ਪੁਨਃ । ਸੁਰਾਸੁਰਕਿਰੀਟੌਘ ਮਣਿਨੀਰਾਜਿਤਾਂਘ੍ਰਿਕਃ
ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਫਿਰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਮੁਕੁਟ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਰਾਵਣਾਰਿਕਥਾ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧੌ ਮਸ਼ਕੋ ਮਾਦृਸ਼ਃ ਕਿਯਾਨ੍ । ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾ ਮੋਹਿਤਾ ਨ ਵਿਦਂਤ੍ਯਪਿ
ਰਾਵਣ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਮੱਛਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਤਥਾਪਿ ਭੋ ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵੀਯਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ । ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸ੍ਵਗਤਿਂ ਸ਼੍ਰਿਤ੍ਵਾ ਖੇ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਸੁਵਿਸ੍ਤਰੇ
ਫਿਰ ਵੀ, ਭਾਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹਨ।
ਚਰਿਤਂ ਰਘੁਨਾਥਸ੍ਯ ਸ਼ਤਕੋਟਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ । ਯੇषਾਂ ਵੈ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੇ ਵਦਂਤ੍ਯੇਵ ਤਾਦृਸ਼ਮ੍
ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਕੰਮ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਰਘੁਨਾਥਸਤੀਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਮਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਨਿਰ੍ਮਲੀਮਸਾਮ੍ । ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਸਂਪਰ੍ਕਾਤ੍ਕਨਕਂ ਤ੍ਵਨਲੋ ਯਥਾ
ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕੀਰਤੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਇੰਝ ਸਾਫ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਚੋਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂ ਮੁਨਿਵਰਂ ਧ੍ਯਾਨਸ੍ਤਿਮਿਤਲੋਚਨਃ । ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਲੋਕਯਾਂਚਕ੍ਰੇ ਕਥਾਂ ਲੋਕੋਤ੍ਤਰਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ, ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਗਦ੍ਗਦਸ੍ਵਰਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਹਰ੍षਾਂਕਿਤਾਂਗਕਃ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਵਿਸ਼ਦਾਂ ਕਥਾਂ ਦਾਸ਼ਰਥੇਃ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰੁੱਕ ਗਈ, ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਸਾਫ ਸਾਫ ਦਾਸਰਥੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ਼ੇष ਉਵਾਚ। ਲਂਕੇਸ਼੍ਵਰੇ ਵਿਨਿਹਤੇ ਦੇਵਦਾਨਵਦੁਃਖਦੇ । ਅਪ੍ਸਰੋਗਣਵਕ੍ਤ੍ਰਾਬ੍ਜਚਂਦ੍ਰਮਃ ਕਾਂਤਿਹਰ੍ਤਰਿ
ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ।
ਸੁਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰਿਂਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭृਤਯਸ੍ਤਦਾ । ਸੁਖਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਤੁਤਿਂ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਦਾਸਵਤ੍ਪ੍ਰਣਤਿਂ ਗਤਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਆ ਗਏ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਾਂਗ ਝੁਕ ਗਏ।
ਲਂਕਾਯਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪ੍ਯ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਬਿਭੀषਣਮ੍ । ਸੀਤਯਾਸਹਿਤੋ ਰਾਮਃ ਪੁष੍ਪਕਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਹਨੁਮਤ੍ਸੀਤਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੈਃ ਸਂਯੁਤਸ੍ਤਦਾ । ਬਿਭੀषਣੋऽਪਿ ਸਚਿਵੈਰਨ੍ਵਗਾਦ੍ਵਿਰਹੋਤ੍ਸੁਕਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਹਨੂਮਾਨ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਸਾਥੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿੱਚ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਲਂਕਾਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਬਹੁਧਾ ਭਗ੍ਨਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਸ਼ੋਕਵਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸੀਤਾਸ੍ਥਾਨਂ ਮੁਮੂਰ੍ਚ੍ਛ ਹ
ਉਹ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁष੍ਪਿਤਾਨ੍ਕੋਰਕੈਰ੍ਯੁਤਾਨ੍ । ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਭਿਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾਨ੍ਮृਤਾਭਿਰ੍ਹਨੁਮਦ੍ਭਯਾਤ੍
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਓਹੋ ਰੱਖਸ਼ਣੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮਰੀ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਇਤ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਸ਼ੁ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ਪੁਰੀਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਦੇਵੈਃ ਸਹਿਤਃ ਸ੍ਵੀਯਸ੍ਵੀਯਵਿਮਾਨਕੈਃ
ਇੰਝ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ 'ਚ ਨਾਲ ਸਨ।
ਦੇਵਦੁਂਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषਾਞ੍ਛृਣ੍ਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਸੁਖਾਵਹਾਨ੍ । ਤਥੈਵਾਪ੍ਸਰਸਾਂ ਨृਤ੍ਯੈਃ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋ ਰਘੂਤ੍ਤਮਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਡੰਕੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਜੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।
ਸੀਤਾਯੈ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮਵਂਤਿ ਚ । ਮੁਨੀਂਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਪਤ੍ਨੀਃ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ
ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਤੀਰਥ, ਆਸ਼ਰਮ, ਮੁਨੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਿਵਰਤਾ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਵਿਖਾਈਆਂ।
ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਕृਤਾਵਾਸਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਾਮੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਂਸ੍ਤਸ੍ਯੈ ਰਾਮੋऽਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਤ੍ਸ੍ਵਕਾਂ ਪੁਰੀਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਃ ਸਮੀਪੇ ਤੁ ਨਂਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ
ਇੰਝ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਪਿੰਡ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।
ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਭਰਤੋ ਰਾਜਾ ਪਾਲਯਨ੍ਧਰ੍ਮਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਿਯੋਗਜਨਿਤਂ ਦੁਃਖਚਿਹ੍ਨਂ ਵਹਨ੍ਬਹੁ
ਉਥੇ ਭਰਤ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭਰਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।
ਗਰ੍ਤਸ਼ਾਯੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਜਟਾਵਲ੍ਕਲਸਂਯੁਤਃ । ਕृਸ਼ਾਂਗਯष੍ਟਿਰ੍ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਰਾਮਕਥਾਂ ਮੁਹੁਃ
ਉਹ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਲੰਬਾ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਵਾਨ੍ਨਮਪਿ ਨੋ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਜਲਂ ਪਿਬਤਿ ਨੋ ਮੁਹੁਃ । ਉਦ੍ਯਂਤਂ ਸਵਿਤਾਰਂ ਯੋ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਚ
ਉਹ ਜੌਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਪਾਣੀ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ। ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਉਹ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹੈ।