ਮੁਕੁਂਦ ਉਵਾਚ-। ਮਮੈਵ ਪਰਿਪਾਕੋऽਯਂ ਪੂਰ੍ਵੋਪਾਰ੍ਜਿਤਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੁਖਦੁਃਖਸ੍ਯ ਦਾਤਾ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਹਿਨਃ
ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।'
ਧਰ੍ਮੋऽਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਤਾਵੇਵ ਤੇषਾਂ ਮੂਲਂ ਪੁਰਾਕृਤੌ । ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਤੁ ਭੂਯਸ੍ਯਾਪੀਡਯਾ ਗਾਢਪੀਡਿਤਃ
'ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ, ਦੋਵੇਂ, ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।' ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦਰਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।'
ਤਤ੍ਯਾਜ ਭੂਪਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਸੁਹृਦਾਂ ਤਦਾ । ਵਿਲਲਾਪ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਦ੍ਵਿਜਸਤੀ ਨृਪ
ਤਦ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਰੋਈ।
ਨਿਧਾਯ ਤਚ੍ਛਿਰਃ ਸ੍ਵਾਂਕੇ ਕੁਂਡਲਾਭ੍ਯਾਮਲਂਕृਤਮ੍ । ਮਾਤੋਵਾਚ- ਹਾ ਹਤਾਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਯਾ ਵਤ੍ਸ ਦਸ਼ਾਮਂਤ੍ਯਾਂ ਚ ਗਚ੍ਛਤਾ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹਾਏ, ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਆਖਰੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।'
ਦਿਨਸ਼੍ਰੀਰਿਵ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਚਲਲਂਬਿਨਾ । ਯਦਂਗਂ ਚਂਦਨਾਲੇਪਯੋਗ੍ਯਂ ਤਵ ਮਹਾਮਤੇ
'ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਦੀ ਸੋਭਾ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਵੱਡੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਜੋ ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਯੋਗ ਸੀ, ਹੁਣ—'
ਮਾਂ ਮਜ੍ਜਯਾਰ੍ਤਿਸ਼ੋਕਾਬ੍ਧੌ ਤਦਿਦਂ ਧੂਲਿਧੂਸਰਮ੍
'—ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਤੇ ਗਮੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।'
ਤਾਂਬੂਲਚਰ੍ਵਣੇਭ੍ਯਾਸੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਸੌ । ਸ ਏਵ ਰੁਧਿਰੋਦ੍ਗਾਰ ਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤਵ ਯੇ ਲੋਚਨੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਿਗ੍ਯਤੁਃ ਕਮਲਸ਼੍ਰਿਯਮ੍
ਤੂੰ ਜੋ ਤਾਂਬੂਲ ਚਬਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਈ ਸੀ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਖੂਨ ਤੇ ਕਫ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੈ। ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈਆਂ ਸਨ—
ਤ ਏਵ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਜਾਤੇ ਤਿਮਿਰੌਘਾ ਵृਤੇ ਇਵ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਵਤ੍ਸ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹੀ ਅੱਖਾਂ ਹੁਣ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪਟੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਠ, ਉਠ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਪੜ੍ਹਾ।
ਯਥਾਵਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂਤੇ ਪੂਜਯਾਤਿਥਿਮਾਗਤਮ੍ । ਦ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਥਿਤਾ ਵਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਾਹ੍ਵਯਂਤਿ ਪ੍ਰਯਾਹਿ ਤਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਦੋਸਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ।
ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਦਦਸ੍ਵੈਭ੍ਯੋ ਗृਹੀਤਵ੍ਯਂ ਗृਹਾਣ ਤਤ੍ । ਹਾਹਾ ਦੇਹਿ ਪ੍ਰਤਿਵਚਃ ਪਤਾਮਿ ਤਵ ਪਾਦਯੋਃ
ਜੋ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ; ਜੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈ। ਹਾਏ, ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਨੋਚੇਦਹਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਵ ਸਮੀਪਤਃ । ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਛਿਤਾ ਤਸ੍ਯ ਮੁਕੁਂਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੂਸ੍ਤਦਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃ ਸ੍ਵਾਂਕੇ ਵਿਧਾਯ ਵ੍ਯਲਪਚ੍ਚ ਸਾ । ਭਾਰ੍ਯੋਵਾਚ- ਨਾਮਮਾਰ੍ਗੇਣ ਪਾਥੋਧੇ ਮਦੀਯਂ ਵਚਨਂ ਸ਼ृਣੁ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਤਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਮੁੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਰੁष੍ਟੋऽਸਿ ਚੇਤ੍ਸਮਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕੁਤੋ ਵਦ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ । ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਧੋ ਮੌਨਮੀਦृਕ੍ਕृਤਂ ਪੁਰਾ । ਕੇਨਾਪਿ ਲਘੁਨਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯਪਮਾਨਃ ਕृਤਸ੍ਤਵ
ਜੇ ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸ। ਸਾਧੂ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਨਾ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਕੀ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ?
ਸ਼ੁਕੋऽਯਂ ਪਂਜਰਸ੍ਥਸ੍ਤੇ ਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਨਾ । ਭੋਜਯੈਨਂ ਸੁਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਨਂ ਕਲਵਾਚਂ ਚ ਸਾਰਿਕਾਮ੍
ਤੇਰਾ ਪੰਜਰੇ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਚਾਵਲ ਖਵਾਓ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੀ।
ਰਾਮਰਾਮ ਹਰੇਕृष੍ਣ ਵਿष੍ਣੋ ਨਾਮਾਵਲੀਮਿਤਿ । ਪਾਠਯੋਤ੍ਤਿष੍ਠ ਨਿਪੁਣੌ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਸਾਰਿਕਾਸ਼ੁਕੌ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ—ਸਾਰੀਕਾ ਤੇ ਤੋਤਾ—ਨੂੰ 'ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਹਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ' ਦੇ ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ ਸੁਣਾਓ। ਉਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਓ, ਇਹ ਦੋਨੋ ਚਤੁਰ ਹਨ।
ਅਪਰਾਦ੍ਧਂ ਮਯਾ ਕਿਂ ਤੇ ਯਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਨਾਭਿਭਾषਸੇ । ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਮੇ ਧਨਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮਯਾ ਸਾਧੁਰਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਉਲਟਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਜੋ ਧਨ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।
ਅਰ੍ਪਿਤਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥ ਨਿਜਤੇਜੋ ਮਮੋਦਰੇ । ਸੂਤਿਕਾਲਮਹਂ ਤਸ੍ਯ ਨੋਪੇਕ੍ਸ਼ੇ ਤ੍ਵਾਮਨੁਵ੍ਰਜੇ
ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ—ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ—ਜਦੋਂ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੀ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਏਵਂ ਵਿਲਪ੍ਯ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਮੁਕੁਂਦਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾ ਤਦਾ । ਨ ਰੁਰੋਦ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤਾਰਮਨੁਗਂਤੁਮਨਾ ਸਤੀ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਰੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਅਥ ਤਸ੍ਯ ਮੁਕੁਂਦਸ੍ਯ ਗੁਰੁਰ੍ਵੇਦਾਯਨਾਭਿਧਃ । ਸਂਨ੍ਯਾਸੀ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਪृਥ੍ਵੀਂ ਤਸ੍ਯ ਵੇਸ਼੍ਮ ਯਯੌ ਨृਪ
ਫਿਰ ਮੁਕੁੰਦ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੇਦਾਯਨ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਰਾਜਾ।
ਮੁਕੁਂਦਃ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ਮਾਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਚ ਧੀਮਤਃ । ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਤੇਨ ਪृष੍ਟੇਤ੍ਯਾਚष੍ਟ ਚੇਟਿਕਾ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੁਕੁੰਦ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਉਹ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ।' ਇਸ 'ਤੇ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਚੇਟਿਕੋਵਾਚ । ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਕੇਨਾਪਿ ਚੌਰੇਣ ਮਮ ਸ੍ਵਾਮੀ ਹਤੋ ਨਿਸ਼ਿ । ਸ੍ਨੁषਾਯਾ ਭੂषਣਂ ਨੀਤਂ ਦੁਕੂਲਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਚੋਰ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਏ।
ਸ ਮृਤਃ ਪਤਿਤੋ ਭੂਮੌ ਹਰ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯੋਪਰਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਤਸ੍ਯ ਮਾਤਾ ਵਧੂਸ਼੍ਚੈਵ ਭ੍ਰਾਤਰਸ਼੍ਚ ਤਦਂਤਿਕੇ
ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਮਹਿਲ ਦੀ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਨ।
ਵਿਲਪਂਤਿ ਮਹਾਸ਼ੋਕਸਾਗਰੇ ਪਤਿਤਾ ਗੁਰੋ । ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪਰਿਵ੍ਰਾਟ੍ਸ ਵਚਨਂ ਚੇਟਿਕੋਦਿਤਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਗੁਰੂ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਨੌਕਰਾਣੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ—
ਆਰੁਹ੍ਯ ਹਰ੍ਮ੍ਯਮਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਦਾਤ੍ਮਾਂਤੇ ਵਾਸਿਨਂ ਮृਤਮ੍ । ਤਦਂਤਿਕੇ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਬਂਧੂਨਾਂ ਕ੍ਰਂਦਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਮਹਿਲ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਹਸਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਨੇੜੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਹੁਤ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਉਦ੍ਧਰਿष੍ਯਨ੍ਨਿਦਂ ਧੀਰਃ ਸ਼ੋਕਾਬ੍ਧੇਸ੍ਤਾਨੁਵਾਚ ਹ । ਵੇਦਾਯਨ ਉਵਾਚ- ਦੇਹਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ੋਕੋऽਯਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੇਦਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਦੁੱਖ ਜੋ ਤੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤਃ ਕਥਯ ਸਤ੍ਯਂ ਮੇ ਨੋਭਯੋਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਹਿ ਸਃ । ਦੇਹੋऽਯਂ ਭੂਤਸਂਘਾਤਃ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧੇਃ ਸਮੁਪਾਰ੍ਜਿਤਃ
ਮਾਂ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ: ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਸੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ।
ਤੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇषੁ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਮੁਪਜਾਯਤੇ । ਯਦੇਕੀਭਵਨਂ ਤੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਜਨ੍ਮ ਤਨ੍ਨृਣਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੱਤ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਜਨਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਤਤ੍ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਦੇਵ ਮਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਕ੍ਯਂ ਪृਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਾਰ੍ਧਾ ਨੇਯਤੋ? ਬੁਧੈਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਮੌਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ, ਇਹ ਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ।
ਅਤੋ ਦੇਹੇ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ਼ੋਕਃ ਪਰਵਸ਼ੇ ਜਡੇ । ਅਨਾਦ੍ਯਵਿਦ੍ਯਯਾ ਜੀਵੇ ਦृष੍ਟੇ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ
ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰ ਜੋ ਨਿਰਜੀਵ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਨਾਦਿ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੀਵ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਯਹਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮਨ੍ਯਤੇ ਨਹਿ ਤਤ੍ਰ ਤੇ । ਤਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤੌ ਸ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਚ੍ਛੁਦ੍ਧਂ ਰੂਪਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਹਾਂ' ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।