ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਕਥਂ ਪृਚ੍ਛੇ ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ਤਂ ਹਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸਂ ਕਥਮਹਂ ਪृਚ੍ਛੇ ਯਸ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ਯਃ ਕृਤਃ
ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤ੍ਰ ਮਾਰੇ ਗਏ? ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ?
ਏਵਂ ਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਮਾਪਨ੍ਨੋ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੋ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ । ਰੁਦਂਤਃ ਪਾਂਡਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਭ੍ਰਾਤृਸ਼ੋਕਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰੋਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਭਰਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸਮੇਤਾਃ ਪਾਂਡਵਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਕੁਂਤੀ ਚ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਚੈਵ ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਗਤਾਃ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਨ, ਕੁੰਤੀ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ—
ਭੂਮੌ ਨਿਪਤਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਰੋਦਮਾਨਾਃ ਸਮਂਤਤਃ । ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਮਾਰ੍ਕਂਡਸ੍ਤੇਨ ਜ੍ਞਾਤੋ ਯੁਧਿष੍ਠਰਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣ ਲਈ।
ਯਥਾਵਿਕ੍ਲਵਮਾਪਨ੍ਨੋ ਰੋਦਮਾਨਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਅਚਿਰੇਣੈਵ ਕਾਲੇਨ ਮਾਰ੍ਕਂਡਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤਪਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਰੋ ਰਿਹਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਮਹਾਤਪੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਹਸ੍ਤਿਨਾਪੁਰ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰੇ ਸ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਦ੍ਵਾਰਪਾਲੋऽਪਿ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਥਿਤਵਾਨ੍ਦ੍ਰੁਤਮ੍
ਉਹ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਰਾਜ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸਿਆ।
ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮੋ ਮਾਰ੍ਕਂਡੋ ਦ੍ਵਾਰੇ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸੌ ਮੁਨਿਃ । ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਰਮੇਤ੍ਯਾਹ ਤਤ੍ਪਰਃ
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਮੁਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੁਰੰਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਗਿਆ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ- ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਤੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਪਾਵਿਤਂ ਕੁਲਮ੍
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਆਏ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।"
ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਪਿਤਰਸ੍ਤृਪ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਦृष੍ਟੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਸਿਂਹਾਸਨ ਉਪਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਪਾਦਸ਼ੌਚਾਰ੍ਚਨਾਦਿਭਿਃ
"ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ।" ਉਸ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੇ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕੀਤੀ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਤਂ ਮੁਨਿਮ੍ । ਤਤਸ੍ਤਮੂਚੇ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡਃ ਪੂਜਿਤੋऽਹਂ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋ
ਵੱਡੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ, ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:
ਆਖ੍ਯਾਹਿ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਕੇਨ ਵਾ ਵਿਕ੍ਲਵੀਭੂਤਃ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
"ਰਾਜਾ, ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਇਆ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸੋ।"
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ- ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਚੈਵ ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਮਹਾਮੁਨੇ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਗਵਾਨਿਹ ਚਾਗਤਃ
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕੀ-ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਭਗਵਾਨ।"
ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯ ਉਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਮਹਾਬਾਹੋ ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਨੈਵ ਦृष੍ਟਂ ਰਣੇ ਪਾਪਂ ਯੁਧ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣੋ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿਚ, ਗਿਆਨੀ ਲੜਾਕੂ ਲਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।"
ਕਿਂ ਪੁਨਾ ਰਾਜਧਰ੍ਮੇਣ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਤਦੇਵਂ ਹृਦਯੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪਂ ਨ ਚਿਂਤਯੇਤ੍
"ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਧਰਮ ਵਿਚ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਪਾਪ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ।"
ਤਤੋ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਮੁਨਿਮ੍ । ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਦਾ ਤ੍ਰੈਕਾਲ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਕਥਯਸ੍ਵ ਸਮਾਸੇਨ ਮੁਚ੍ਯੇऽਹਂ ਯੇਨ ਕਿਲ੍ਬਿषਾਤ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।
ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯ ਉਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਯਨ੍ਮਾਂ ਪृਚ੍ਛਸਿ ਭਾਰਤ । ਏਵਂ ਸਾਂਖ੍ਯਂ ਚ ਯੋਗਂ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਚੈਵ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ—ਸਾਂਖਿਆ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ।
ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਵੈ ਪੁਰਾ ਵਿਭੋ । ਪ੍ਰਯਾਗਗਮਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਨਰਾਣਾਂ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ? ਸਭ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ- ਭਗਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪੁਰਾਕਲ੍ਪੇ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਥਂ ਪ੍ਰਯਾਗਗਮਨਂ ਨਰਾਣਾਂ ਤਤ੍ਰ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸੀ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?
ਮृਤਾਨਾਂ ਕਾ ਗਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤਾਨਾਂ ਚੈਵ ਕਿਂ ਫਲਮ੍ । ਯੇ ਵਸਂਤਿ ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਤੁ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤੇषਾਂ ਚ ਕਿਂ ਫਲਮ੍ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਹਿ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ
ਉਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ।
ਮਾਰ੍ਕਂਡੇਯ ਉਵਾਚ- ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਵਤ੍ਸ ਨਾਥੇष੍ਟਂ ਯਚ੍ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਪੁਰਾ ऋषੀਣਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
ਆਪ੍ਰਯਾਗਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਾਦ੍ਧਰ੍ਮਕੀ ਵਾਸੁਕੀ ਹ੍ਰਦਾਤ੍ । ਕਂਬਲਾਸ਼੍ਵਤਰੌ ਨਾਗੌ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਬਹੁਮੂਲਿਕਾਃ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ, ਧਰਮਕੀ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਹ੍ਰਦ ਤੱਕ, ਕੰਬਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਤਾਰਾ ਨਾਗ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਨਾਗ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵਂ ਯਾਂਤਿ ਯੇ ਮृਤਾਸ੍ਤੇऽਪੁਨਰ੍ਭਵਾਃ
ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ਦੇਵਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਸਂਗਤਾਃ । ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਾਃ
ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾਃ ਕਥਿਤੁਂ ਰਾਜਨ੍ਬਹੁਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੱਸਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।
षष੍ਟਿਰ੍ਧਨੁਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਂਤਿ ਜਾਹ੍ਨਵੀਮ੍ । ਯਮੁਨਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਸਦਾ ਸਵਿਤਾ ਸਪ੍ਤਵਾਹਨਃ
ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਗੰਗਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਸਦਾ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸ੍ਵਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਵਾਸਵਃ । ਮਂਡਲਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਹਰਿਰ੍ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਸੁਸਂਮਤਮ੍
ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਆਪ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਵਟਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਰ੍ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਸ੍ਥਾਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਵੈ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਹ ਵਟ ਦਾ ਰੁੱਖ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਧਰ੍ਮੇਣ ਵृਤੋ ਲੋਕੇ ਨੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਪਦਮ੍ । ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਲ੍ਪਤਰਂ ਪਾਪਂ ਯਦਾ ਤਸ੍ਯ ਨਰਾਧਿਪ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ,
ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਮਰਮਾਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਾਯਾਤਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਨਾਮਸਂਕੀਰ੍ਤਨਾਦਪਿ
ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ।
ਮृਤ੍ਤਿਕਾ ਲਭਨਾਦ੍ਵਾਪਿ ਨਰਃ ਪਾਪਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪਂਚਕੁਂਡਾਨਿ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਯੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਜਾਹ੍ਨਵੀ
ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਕੁੰਡ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।