ਤਤਸ਼੍ਚ ਨੈਮਿषਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਪੁਣ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਨਿषੇਵਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਵਸਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਦੇਵਗਣੈਃ ਸਹ
ਫਿਰ, ਨੈਮੀਸ਼ ਜਾਓ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਨੈਮਿषਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਨਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮਾਨਸ੍ਤੁ ਨਰਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਨੈਮੀਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਅੱਧੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ- ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਕਥਿਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਮੁਨੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਦਾ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਮੇ ਮਨਃ
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਝਲਕ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ-। ਅਤ੍ਰੇਤਿਹਾਸਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾ ਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਆਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੇਰੁਸ਼ृਂਗੇ ਪੁਰਾ ਦੇਵਮੀਸ਼ਾਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਦ੍ਵਿषਮ੍ । ਦੇਵਾਸਨਗਤਾ ਦੇਵੀ ਮਹਾਦੇਵਮਪृਚ੍ਛਤ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ।
ਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ-। ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨ । ਕਥਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪੁਰੁषੋ ਦੇਵਮਚਿਰਾਦੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗਸ੍ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗੋऽਥ ਵੈਦਿਕਃ । ਆਯਾਸਬਹੁਲਾ ਲੋਕੇ ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਂਕਰ
ਸਾਂਖਯ-ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਕਰਮ-ਯੋਗ, ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਕਰ੍ਮਿਣਾਮਪਿ । ਦृਸ਼੍ਯੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਥ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਕਸ਼ਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਯੋਗੀਆਂ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਏਤਦ੍ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੂਢਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਿਸੇਵਿਤਮ੍ । ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਮਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੱਝ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਨੇ ਸੇਵਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸੋ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਦੱਸੋ ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ-। ਅਵਾਚ੍ਯਮਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਜ੍ਞੈਰ੍ਬਹਿष੍ਕृਤਮ੍ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਪਰਮਰ੍षਿਭਿਃ
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗਿਆਨ ਇੱਥੇ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਮਮ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਤਾਰਿਣੀ
ਮੇਰੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੁੱਝ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਦੇਵਿ ਮਦੀਯਂ ਵ੍ਰਤਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਨਿਵਸਂਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਰਂ ਨਿਯਮਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਮੇਰੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਿਯਮਤਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਮਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਚ ਯਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਜ੍ਞਾਨਮਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਮਮ
ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਸਭ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਗਿਆਨਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਨਾਂਤਰ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਦਿਵ੍ਯਭੂਮਿਗਤਾਨਿ ਚ
ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂਵਾਂ, ਤੀਰਥ, ਤੇ ਮੰਦਰ, ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦਿਵਿਆ ਭੂਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਨ—
ਭੂਰ੍ਲੋਕੇ ਨੈਵ ਸਂਲਗ੍ਨਮਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਮਮਾਲਯਮ੍ । ਅਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਚੇਤਸਾ
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ। ਅਮੁਕਤ ਲੋਕ ਉਥੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਮੇਤਦ੍ਵਿਖ੍ਯਾਤਮਵਿਮੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਕਾਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਗਦਿਦਂ ਸਂਹਰਾਮ੍ਯਤ੍ਰ ਸੁਂਦਰਿ
ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ 'ਅਵਿਮੁਕਤ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਾਲ ਬਣ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਦੇਵੀਦਂ ਸਰ੍ਵਗੁਹ੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਿਯਤਰਂ ਮਮ । ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਮਾਮੇਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਂਤਿ ਚ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਗੁੱਝ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਦਤ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤਂ ਹੁਤਂ ਚੇष੍ਟਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਧ੍ਯਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਦਿਤਾ, ਜਪਿਆ, ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਧਿਆਨ, ਪਾਠ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਉਥੇ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਪੂਰ੍ਵਸਂਚਿਤਮ੍ । ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਸਂਕਰਾਃ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾਃ ਪਾਪਯੋਨਯਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਨ—
ਕੀਟਾਃ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਕਾਲੇਨ ਨਿਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਵਰਾਨਨੇ
ਕੀੜੇ, ਚੀਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਜਿਹੜੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ—
ਚਂਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਮੌਲਯਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਵृषਭਵਾਹਨਾਃ । ਸ਼ਿਵੇ ਮਮ ਪੁਰੇ ਦੇਵਿ ਜਾਯਂਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਮृਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿषੀ । ਈਸ਼੍ਵਰਾਨੁਗृਹੀਤਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਂਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਂ ਚਾਤਿਭੀषਣਮ੍ । ਅਸ਼੍ਮਨਾ ਚਰਣੌ ਭਂਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਵਸੇਨ੍ਨਰਃ
ਮੁਕਤੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਸਮਝ ਕੇ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤੋੜ ਕੇ ਵੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿਚ ਰਹੇ।
ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ ਤਪਸਾ ਚਾਪਿ ਮृਤਸ੍ਯ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਿ । ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗਤਿਃ ਸਂਸਾਰਮੋਕ੍ਸ਼ਣੀ
ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵੀ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤਪ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਾਦਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਮਮ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰਨਂਦਿਨਿ । ਅਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਮਮ ਮਾਯਾਵਿਮੋਹਿਤਾਃ
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਉਥੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਰੇਤਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੇ ਵਸਂਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਹਨ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਯੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਵਸੇਦ੍ਵਿਘ੍ਨਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਗੰਦੇ ਪਖਾਨੇ, ਮੂਤ ਤੇ ਬੀਜ ਵਿਚ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਸੌ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇ।
ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ । ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਯਾਂਤਿ ਸ਼ਿਵਾਲਯਮ੍
ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਜਨਮ, ਮੌਤ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪੁਨਰ੍ਮਰਣਾਨਾਂ ਹਿ ਸਾ ਗਤਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕृਤਕृਤ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮਨ੍ਯਂਤਿ ਪਂਡਿਤਾਃ
ਇਹ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਜਿਲ ਹੈ; ਇਹਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ।
ਨ ਦਾਨੈਰ੍ਨ ਤਪੋਭਿਸ਼੍ਚ ਨ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਨਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਯਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਗਤਿਰੁਤ੍ਕृष੍ਟਾ ਯਾਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਯਜ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ; ਪਰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਉਹ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।