ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਜਂਬੂਖਂਡਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯਥਾਵਦਿਹ ਸਤ੍ਤਮਃ । ਵਿष੍ਕਂਭਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਪਰਿਮਾਣਂ ਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੰਬੂਖੰਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼। ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਦਾ ਅਸਲ ਮਾਪ ਦੱਸੋ।
ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸਮ੍ਯਗਚ੍ਛਿਦ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਂ ਚ ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਂ ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍
ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਾਪ ਵੀ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸਾਫ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ। ਸਾਕਦਵੀਪ ਅਤੇ ਧਰਮਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰੌਂਚਦ੍ਵੀਪਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸੁਬਹਵੋ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਯੈਰਿਦਂ ਸਂਤਤਂ ਜਗਤ੍ । ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਪੁਂਗਵਾਃ
ਸ਼ਾਲਮਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਵੀਪ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਹੇ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । षਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਵਿष੍ਕਂਭੋ ਜਂਬੁਪਰ੍ਵਤਃ
ਜੰਬੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਕੰਭ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਛੇ ਸੌ ਪੂਰੇ ਹਨ।
ਲਵਣਸ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿष੍ਕਂਭੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਾਨਾਜਨਪਦਾਕੀਰ੍ਣੋ ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਚਿਤ੍ਰਿਤਃ
ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਦੋ ਗੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨੈਕਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਃ । ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਂਕੀਰ੍ਣੈਃ ਸਾਗਰਃ ਪਰਿਮਂਡਲਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰਾ ਗੋਲ ਹੈ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਂ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਿਹ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਸ਼ृਣੁਤਾਦ੍ਯ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮਮ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼ੋ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਜਂਬੁਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ । ਵਿष੍ਕਂਭੇਨ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਾਗਰੋऽਪਿ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ
ਸਾਕਦਵੀਪ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ ਯੇਨ ਸਂਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾਜਨਪਦਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਃ
ਉਹ ਕਸ਼ੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ। ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਪਦ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਮਰਦੇ ਨਹੀਂ।
ਕੁਤ ਏਵ ਹਿ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਤੇਜੋਯੁਤਾ ਹਿ ਤੇ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਯਥਾਵਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਉਕ੍ਤ ਏष ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ
ਫਿਰ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਅਕਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਸਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਯਥਾਵਦਿਹ ਧਾਰ੍ਮਿਕ । ਉਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ। ਹੁਣ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸੋ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਤਥੈਵ ਪਰ੍ਵਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਪ੍ਤਾਤ੍ਰ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤਾਃ । ਰਤ੍ਨਾਕਰਾਸ੍ਤਥਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਰ੍ਣਯੇ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸੱਤ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਤਨ-ਦਾਤਾ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਅਤੀਵਗੁਣਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪृਚ੍ਛਥ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ । ਦੇਵਰ੍षਿਗਂਧਰ੍ਵਯੁਤਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮੇਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਓ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਚ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਗਾਯਤੋ ਮਹਾਭਾਗਾ ਮਲਯੋਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਤਤੋ ਮੇਘਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਂਤੇ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਿਆਂ, ਮਲਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਬੱਦਲ ਉਠਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਪਰੇਣ ਮੁਨਯੋ ਜਲਧਾਰੋ ਮਹਾਗਿਰਿਃ । ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਾਦਤ੍ਤੇ ਵਾਸਵਃ ਪਰਮਂ ਜਲਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਲਧਾਰਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਆ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਵਰ੍षਾਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਗਿਰੀ ਰੈਵਤਕੋ ਯਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਥੋਂ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਵਰਖਾ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਉੱਚਾ ਰੈਵਤਕਾ ਪਹਾੜ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰੇਵਤੀ ਦਿਵਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਪਿਤਾਮਹਕृਤੋ ਵਿਧਿਃ । ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਾਮ ਮਹਾਗਿਰਿਃ
ਰੇਵਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਸ਼ਿਆਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਨਵਮੇਘਪ੍ਰਭਃ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੁਜ੍ਜ੍ਵਲਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਯਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ
ਉਹ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਲੰਮਾ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਸੁਮਹਾਨ੍ਸਂਸ਼ਯੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਯਂ ਸੂਤ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਥਂ ਸੂਤ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਤਾਮਿਹ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਥੇ ਕਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਲੈ ਕੇ ਆਏ?
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਵ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਃ । ਗੌਰਃ ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚ ਪਤਗਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਰ੍ਣਾਂਤਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਹਨ — ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ, ਕੁਝ ਕਾਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਹੋਰ ਰੰਗ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਵੈ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ਼੍ਯਾਮਗਿਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਤਃ ਪਰਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਦੁਰ੍ਗਸ਼ੈਲੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਉਥੋਂ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪਹਾੜ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁਰਗਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਰੀ ਕੇਸ਼ਰਯੁਤੋ ਯਤੋ ਵਾਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਤੇषਾਂ ਯੋਜਨਵਿष੍ਕਂਭੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼ਃ
ਕੇਸ਼ਰੀ, ਕੇਸ਼ਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪਿਆ ਹੋਇਆ।
ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇषੁ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾਃ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮਨੀषਿਭਿਃ । ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ਮਹਾਕਾਸ਼ੋ ਜਲਦਃ ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੱਸੇ ਹਨ: ਮਹਾਮੈਰੂ, ਮਹਾਕਾਸ਼ਾ, ਜਲਧਾ ਤੇ ਕੁਮੁਦੋੱਤਰ।
ਜਲਧਾਰੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸੁਕੁਮਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਰੇਵਤਸ੍ਯ ਤੁ ਕੌਮਾਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼੍ਚ ਮਣਿਕਾਂਚਨਃ
ਜਲਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ। ਰੈਵਤਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕਉਮਾਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਰਸ੍ਯਾਥ ਮੌਦਾਕੀ ਪਰੇਣ ਤੁ ਮਹਾਨ੍ਪੁਮਾਨ੍ । ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤ੍ਵਮੇਵ ਚ
ਕੇਸ਼ਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਦਾਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਪੂਮਾਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਇਹ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੇ ਛੋਟਾਈ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪੇਨ ਸਂਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮਃ । ਸ਼ਾਕੋ ਨਾਮ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਾਨੁਗਾਃ
ਇਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾ ਜਨਪਦਾਃ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਂਕਰਃ । ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਚਾਰਣਾ ਦੈਵਤਾਨਿ ਚ
ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਉਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਗਤਮਤ੍ਸਰਾਃ । ਵਰ੍ਣਾਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤਾ ਨ ਚ ਸ੍ਤੇਨੋऽਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਚਾਰੇ ਵਰਗ ਨਿਰਮਲ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਕੋਈ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਦੀਰ੍ਘਾਯੁषੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਜਰਾਮृਤ੍ਯੁਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਂਤੇ ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਿਵ ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ
ਉਥੇ ਲੋਕ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਵਰਖਾ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਾਂਗ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਦ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਜਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਂਗਾ ਚ ਬਹੁਧਾ ਗਤਾ । ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਕੁਮਾਰੀ ਚ ਸ਼ੀਤਾ ਸ਼ੀਤੋਦਕਾ ਤਥਾ
ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਕਈ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਸ਼ੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ੀਤੋਦਕਾ ਵੀ ਹਨ।