ਏਕਸਂਘਾਸ੍ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਕ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ । ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਚ
ਇਕਠ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਇਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਖ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—
ਮਹਦਾਦਯੋ ਵਿਸ਼ੇषਾਂਤਾ ਅਂਡਮੁਤ੍ਪਾਦਯਂਤਿ ਤੇ । ਤਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਵृਦ੍ਧਂ ਤੁ ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਤ੍ਸਦਾ
ਮਹਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੱਤਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤੇਭ੍ਯੋਂਡਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਵृਦ੍ਧਂ ਤਦੁਦਕੇਸ਼ਯਮ੍ । ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਥਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਅੰਡਾ ਵਧਿਆ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੋਸੌ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ, ਅਵਿਆਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਦਜਾਂਡਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹੀਧਰਾਃ । ਗਰ੍ਭੋਦਕਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਭੂਨ੍ਮਹਦਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਡਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਤੇ ਜਰਾਯੂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਪਹਾੜ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਗਰਭ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਡੇਭਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ; ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਸ੍ਯੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਭੇਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਤਦ੍ਧੈਮਮਂਡਮਭੂਚ੍ਛ੍ਰੀਕੇਸ਼ਵੇਚ੍ਛਯਾ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਇਕ ਕਮਲ ਉੱਗਿਆ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਗੋਲ ਮੰਡਲ ਸ਼੍ਰੀਕੇਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ।
ਰਜੋਗੁਣਧਰੋ ਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਹਰਿਃ ਪਰਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਰੀ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਂ ਚ ਪਾਤ੍ਯਨੁਯੁਗਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਨਾਰਸਿਂਹਾਦਿਰੂਪੇਣ ਰੁਦ੍ਰਰੁਪੇਣ ਸਂਹਰੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ; ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਘ ਜਾਂ ਰੁਦਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਵਿਸृਜਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਸਮਸ੍ਤਂ ਪਰਿਪਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ । ਰਾਮਾਦਿਰੂਪਂ ਸ ਤੁ ਗृਹ੍ਯ ਯਾਤਿ ਬਭੂਵ ਰੁਦ੍ਰੋ ਜਗਦੇਤਦਤ੍ਤੁਮ੍
ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਦਿ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਰੁਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਨਦੀਨਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਚ ਨਾਮਧੇਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਤਥਾ ਜਨਪਦਾਨਾਂ ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਭੂਮਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਨੂੰ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ।
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਕਿਲ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਨਿਖਿਲੇਨ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਕਾਨਨਾਨਿ ਚ ਸਤ੍ਤਮ
ਤੇ, ਮਾਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚੌੜਾਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਪਂਚੇਮਾਨਿ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਸਂਗ੍ਰਹਾਤ੍ । ਜਗਤੀਸ੍ਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਮਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੋ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਭੂਮਿਰਾਪਸ੍ਤਥਾ ਵਾਯੁਰਗ੍ਨਿਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵ ਚ । ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤੇषਾਂ ਭੂਮਿਃ ਪ੍ਰਧਾਨਤਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਂਧਸ਼੍ਚ ਪਂਚਮਃ । ਭੂਮੇਰੇਤੇਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ऋषਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦਿਭਿਃ
ਧੁਨ, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸੁਗੰਧ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋਪ੍ਸੁਗੁਣਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਂਧਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਤੇਜਸੋਥ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁਣ ਹਨ, ਪਰ ਸੁਗੰਧ ਨਹੀਂ; ਧੁਨ, ਛੂਹ ਅਤੇ ਰੂਪ—ਇਹ ਅੱਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ।
ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਆਕਾਸ਼ੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ ਚ । ਏਤੇ ਪਂਚ ਗੁਣਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਹਾਭੂਤੇषੁ ਪਂਚਸੁ
ਧੁਨ ਤੇ ਛੂਹ ਹਵਾ ਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਧੁਨ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਪੰਜ ਗੁਣ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਹਨ।
ਵਰ੍ਤਂਤੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਯੇषੁ ਭੂਤਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਂਤੇ ਸਾਮ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਵੈ ਤਦਾ
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਤੱਤ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਧਦੇ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਥਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਤੁ ਵਿषਮੀਭਾਵਮਾਵਿਸ਼ਂਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਤਦਾ ਦੇਹੈਰ੍ਦੇਹਵਂਤੋ ਵ੍ਯਤਿਰੋਹਂਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਅਸਮਝ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਇਕ ਦੇਹ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਹ ਵਿਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਆਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਜਾਯਂਤੇ ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਪਰਿਮੇਯਾਣਿ ਤਦੇषਾਂ ਰੂਪਮੈਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰੂਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ਼ਵਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਂਤੇ ਧਾਵਂਤਿ ਪਾਂਚਭੌਤਿਕਾਃ । ਤੇषਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾਸ੍ਤਰ੍ਕੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਚਿਂਤ੍ਯਾਃ ਖਲੁ ਯੇ ਭਾਵਾਸ੍ਤਾਨ੍ਨ ਤਰ੍ਕੇਣ ਸਾਧਯੇਤ੍ । ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵੀਪਂ ਤੁ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਃ
ਪਰ ਜੋ ਵਸਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਕਲਪਨਯ ਹਨ, ਉਹ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਵੀਪ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ।
ਪਰਿਮਂਡਲੋ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦ੍ਵੀਪੋऽਸੌ ਚਕ੍ਰਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਨਦੀਜਲਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਪਰ੍ਵਤੈਸ਼੍ਚਾਬ੍ਧਿਸਨ੍ਨਿਭੈਃ
ਉਹ ਦਵੀਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
ਪੁਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੈ ਰਮ੍ਯੈਰ੍ਜਨਪਦੈਸ੍ਤਥਾ । ਵृਕ੍ਸ਼ੈਃ ਪੁष੍ਪਫਲੋਪੇਤੈਃ ਸਂਪਨ੍ਨੋ ਧਨਧਾਨ੍ਯਵਾਨ੍
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਇਲਾਕਿਆਂ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਲਵਣੇਨ ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਸਮਂਤਾਤ੍ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰੁषਃ ਪਸ਼੍ਯੇਦਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਮੁਖਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਲਵਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ...
ਏਵਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨੋ ਦ੍ਵੀਪੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਚਕ੍ਰਮਂਡਲਃ । ਦ੍ਵਿਰਂਸ਼ੇ ਪਿਪ੍ਪਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਰਂਸ਼ੇ ਚ ਸ਼ਸ਼ੋ ਮਹਾਨ੍
ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਟਾਪੂ ਵੀ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਖਰਗੋਸ਼ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੌषਧਿਂ ਸਮਾਦਾਯ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਆਪਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ਼ੇषਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਉਕ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਨ੍ਵਿਧਿਵਤ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਸ਼੍ਚਾਸਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਸੂਤ ਨੋ ਵਦ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ—ਹੁਣ ਸੂਤ ਜੀ, ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਯਾਵਾਨ੍ਭੂਮ੍ਯਵਕਾਸ਼ੋਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼ਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ਣੇ । ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਪਿਪ੍ਪਲਮ੍
ਜਿੰਨੀ ਧਰਤੀ ਖਰਗੋਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਾਪ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਣਾ।
ਏਵਂ ਤੈਃ ਕਿਲ ਪृष੍ਟਃ ਸ ਸੂਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਪ੍ਰਾਗਾਯਤਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ षਡੇਤੇ ਰਤ੍ਨਪਰ੍ਵਤਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀਓ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਛੇ ਰਤਨ ਪਹਾੜ ਹਨ।