ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਲੀਨਂ ਵਿਕਾਰਂ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਜਦੋਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਤਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਹਾਨਭੂਤ੍ । ਸਾਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਹਾਨ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਤ ਜੰਮਿਆ; ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਤੇ ਤਾਮਸ।
ਪ੍ਰਧਾਨੇਨਾਵृਤੋ ਹ੍ਯੇਵ ਤ੍ਵਚਾ ਬੀਜਮਿਵਾਵृਤਮ੍ । ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤੈਜਸਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਦਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਃ
ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਆਪਣੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ—ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤੈਜਸ ਤੇ ਭੂਤਾਦਿ (ਤਾਮਸ) ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਯਮਹਂਕਾਰੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦਜਾਯਤ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਮਹਾਨ੍ਮਹਤਾ ਸ ਤਥਾ ਵृਤਃ
ਮਹਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਜੰਮਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਸ੍ਤੁ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤਤਃ । ਸਸਰ੍ਜ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਭੂਤਾਦਿਃ ਸਮਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ।
ਬਲਵਾਨਭਵਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ । ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਯੂ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸਪਰਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਵਾਯੁਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ । ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਯੋਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਿਆ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜੋਤਿ (ਚਾਨਣ) ਜੰਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵੈ ਵਾਯੂ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਨੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਤੇ ਅੱਗ, ਬਦਲਾਅ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਂਭਵਂਤਿ ਤਤੋਂਭਾਂਸਿ ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨਿ ਤੁ । ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿਚਾਂਭਾਂਸਿ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤ ਬਣੇ; ਤੇ ਉਹ ਸਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।
ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਨਿਚਾਂਭਾਂਸਿਗਂਧਮਾਤ੍ਰਂਸਸਰ੍ਜਿਰੇ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਾ ਮਹੀ ਚੇਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਗੁਣਾਧਿਕਾ
ਉਹ ਤੱਤ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਸਸਂਘਾਤੋ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗਂਧੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤੇਨ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕਠ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਗੁਣ ਸੁਗੰਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਾਣਿ ਵਿਸ਼ੇषਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਪਰਾਃ । ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਰ੍ਗੋਯਮਹਂਕਾਰਾਤ੍ਤੁ ਤਾਮਸਾਤ੍
ਤੱਤ ਬਿਨਾ ਵੱਖਰੇ ਹਨ; ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤਾਮਸੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁ ਸਮਾਸੇਨ ਮੁਨਿਵਰ੍ਯਾਸ੍ਤਪੋਧਨਾਃ । ਤੈਜਸਾਨੀਂਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼
ਸੰਤੋਖੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ ਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕ ਭਾਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਂਤਕੈਃ । ਜ੍ਞਾਨੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਂਚਾਤ੍ਰ ਪਂਚਕਰ੍ਮੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਇੰਦ੍ਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇषਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਲਪਾਵਨਾਃ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਤ੍ਵਕ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕਾ ਚੈਵ ਪਂਚਮੀ
ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ: ਸੁਣਨਾ, ਛੂਹਣਾ, ਵੇਖਣਾ, ਚੱਖਣਾ, ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸੁੰਘਣਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਜ੍ਞਾਨਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪਂਚ ਵੈ । ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦੌ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਵਾਕ੍ਚਪਂਚਮੀ
ਇਹ ਪੰਜ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਹਨ; ਪਾਖਾਨਾ, ਜਨਨ ਅੰਗ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਬੋਲੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸਰ੍ਗਾਨਂਦਨਾਦਾਨਗਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿਕਰ੍ਮਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਵਾਯੁਤੇਜਾਂਸਿ ਸਲਿਲਂ ਪृਥਿਵੀ ਤਥਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿਸਰਜਨ, ਆਨੰਦ, ਲੈਣਾ, ਚਲਣਾ ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰੈਃ । ਨਾਨਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਂਹਤਿਂ ਵਿਨਾ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਅਗਲੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਸਮਾਗਤ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । ਸਮੇਤ੍ਯਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮਥਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਕੇ—
ਏਕਸਂਘਾਸ੍ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯੈਕ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ । ਪੁਰੁषਾਧਿष੍ਠਿਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਾਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਚ
ਇਕਠ ਹੋ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਇਕਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਖ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—
ਮਹਦਾਦਯੋ ਵਿਸ਼ੇषਾਂਤਾ ਅਂਡਮੁਤ੍ਪਾਦਯਂਤਿ ਤੇ । ਤਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਵृਦ੍ਧਂ ਤੁ ਜਲਬੁਦ੍ਬੁਦਵਤ੍ਸਦਾ
ਮਹਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਲੱਖਣ ਤੱਤਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅੰਡਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤੇਭ੍ਯੋਂਡਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਵृਦ੍ਧਂ ਤਦੁਦਕੇਸ਼ਯਮ੍ । ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਥਾਨਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਅੰਡਾ ਵਧਿਆ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪੋਸੌ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਥੇ, ਅਵਿਆਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵੇਦਜਾਂਡਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਰਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਹੀਧਰਾਃ । ਗਰ੍ਭੋਦਕਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਭੂਨ੍ਮਹਦਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅੰਡਾ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਤੇ ਜਰਾਯੂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਪਹਾੜ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਗਰਭ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸਾਦ੍ਰਿਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਲੋਕਸਂਗ੍ਰਹਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਡੇਭਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍
ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ; ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ।
ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਸ੍ਯੈਵ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨਾਭੇਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ਪਦ੍ਮਂ ਤਦ੍ਧੈਮਮਂਡਮਭੂਚ੍ਛ੍ਰੀਕੇਸ਼ਵੇਚ੍ਛਯਾ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਇਕ ਕਮਲ ਉੱਗਿਆ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਗੋਲ ਮੰਡਲ ਸ਼੍ਰੀਕੇਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ।
ਰਜੋਗੁਣਧਰੋ ਦੇਵਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਹਰਿਃ ਪਰਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਜਗਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਰੀ, ਜੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟਂ ਚ ਪਾਤ੍ਯਨੁਯੁਗਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲ੍ਪਵਿਕਲ੍ਪਨਾ । ਨਾਰਸਿਂਹਾਦਿਰੂਪੇਣ ਰੁਦ੍ਰਰੁਪੇਣ ਸਂਹਰੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ; ਫਿਰ ਨਰਸਿੰਘ ਜਾਂ ਰੁਦਰ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਵਿਸृਜਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ਸਮਸ੍ਤਂ ਪਰਿਪਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ । ਰਾਮਾਦਿਰੂਪਂ ਸ ਤੁ ਗृਹ੍ਯ ਯਾਤਿ ਬਭੂਵ ਰੁਦ੍ਰੋ ਜਗਦੇਤਦਤ੍ਤੁਮ੍
ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਦਿ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਰੁਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।