ਦੇਵਦੇਵੋਹਰਿਰ੍ਯਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ਪੁਰਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਨ੍ਨਾਰਦਾਯਾਹ ਨਾਰਦੋऽਸ੍ਮਦ੍ਗੁਰੋਃ ਪੁਰਃ
ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹਰਿ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣਾਇਆ।
ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸੇਤਿਹਾਸਾਨਿ ਸਂਹਿਤਾਃ । ਅਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਮੁਹੁਰ੍ਮਾਮਤਿਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਵਿਆਸ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ।
ਤਤ੍ਤੇऽਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰਾਣਮਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਭਿषੇਕਂ ਚ ਲਭਤੇ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਹਿ ਯਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਿਦਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਹਿਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਪਿ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਲਭਤੇ ਪੁਣ੍ਯਸਂਚਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਦ੍ਮਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਤਿਥੀ ਕੁਰੁ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵੀ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਣਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣਾਓ।
ਤਤ੍ਰਾਦਿਖਂਡਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤੁ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਦਿ ਖੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪੂਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਨੁ ਸੁਣਨ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਆਦਿਸਰ੍ਗਮਹਂ ਤਾਵਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯੇਨ ਭਗਵਾਨ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਦਿ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟੇषੁ ਪ੍ਰਲਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਸੀਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਮਭੂਦੇਕਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵੈ ਸਰ੍ਵਕਾਰਕਮ੍
ਪ੍ਰਲੈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਰਂਜਨਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਨਿਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਆਨਂਦਸਾਗਰਂਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਯਤ੍ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਂਤਿ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਾਫ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਤ੍ਵਾਦਨਂਤਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਅਵਿਨਾਸ਼ਿ ਸਦਾਸ੍ਵਚ੍ਛਮਚ੍ਯੁਤਂ ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਮਹਤ੍
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਅਨੰਤ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਚਲ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਲੀਨਂ ਵਿਕਾਰਂ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਜਦੋਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਤਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਹਾਨਭੂਤ੍ । ਸਾਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਹਾਨ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਤ ਜੰਮਿਆ; ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਤੇ ਤਾਮਸ।
ਪ੍ਰਧਾਨੇਨਾਵृਤੋ ਹ੍ਯੇਵ ਤ੍ਵਚਾ ਬੀਜਮਿਵਾਵृਤਮ੍ । ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤੈਜਸਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਦਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਃ
ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਆਪਣੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ—ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤੈਜਸ ਤੇ ਭੂਤਾਦਿ (ਤਾਮਸ) ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਯਮਹਂਕਾਰੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦਜਾਯਤ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਮਹਾਨ੍ਮਹਤਾ ਸ ਤਥਾ ਵृਤਃ
ਮਹਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਜੰਮਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਸ੍ਤੁ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤਤਃ । ਸਸਰ੍ਜ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਭੂਤਾਦਿਃ ਸਮਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ।
ਬਲਵਾਨਭਵਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ । ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਯੂ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸਪਰਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਵਾਯੁਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ । ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਯੋਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਿਆ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜੋਤਿ (ਚਾਨਣ) ਜੰਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵੈ ਵਾਯੂ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਨੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਤੇ ਅੱਗ, ਬਦਲਾਅ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਂਭਵਂਤਿ ਤਤੋਂਭਾਂਸਿ ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨਿ ਤੁ । ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿਚਾਂਭਾਂਸਿ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤ ਬਣੇ; ਤੇ ਉਹ ਸਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।
ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਨਿਚਾਂਭਾਂਸਿਗਂਧਮਾਤ੍ਰਂਸਸਰ੍ਜਿਰੇ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਾ ਮਹੀ ਚੇਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਗੁਣਾਧਿਕਾ
ਉਹ ਤੱਤ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਸਸਂਘਾਤੋ ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗਂਧੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ । ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਤੇਨ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਕਠ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਗੁਣ ਸੁਗੰਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹਰ ਇਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਾਣਿ ਵਿਸ਼ੇषਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਪਰਾਃ । ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਸਰ੍ਗੋਯਮਹਂਕਾਰਾਤ੍ਤੁ ਤਾਮਸਾਤ੍
ਤੱਤ ਬਿਨਾ ਵੱਖਰੇ ਹਨ; ਵੱਖਰੇ ਤੱਤ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤਾਮਸੀ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁ ਸਮਾਸੇਨ ਮੁਨਿਵਰ੍ਯਾਸ੍ਤਪੋਧਨਾਃ । ਤੈਜਸਾਨੀਂਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਾਹੁਰ੍ਦੇਵਾ ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼
ਸੰਤੋਖੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ ਤੇ ਵੈਕਾਰਿਕ ਭਾਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਚਿਂਤਕੈਃ । ਜ੍ਞਾਨੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਪਂਚਾਤ੍ਰ ਪਂਚਕਰ੍ਮੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ
ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਇੰਦ੍ਰੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇषਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਲਪਾਵਨਾਃ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਤ੍ਵਕ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਨਾਸਿਕਾ ਚੈਵ ਪਂਚਮੀ
ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਵੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ: ਸੁਣਨਾ, ਛੂਹਣਾ, ਵੇਖਣਾ, ਚੱਖਣਾ, ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਸੁੰਘਣਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਜ੍ਞਾਨਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਪਂਚ ਵੈ । ਪਾਯੂਪਸ੍ਥਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦੌ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਵਾਕ੍ਚਪਂਚਮੀ
ਇਹ ਪੰਜ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਹਨ; ਪਾਖਾਨਾ, ਜਨਨ ਅੰਗ, ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਬੋਲੀ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸਰ੍ਗਾਨਂਦਨਾਦਾਨਗਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿਕਰ੍ਮਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਆਕਾਸ਼ਵਾਯੁਤੇਜਾਂਸਿ ਸਲਿਲਂ ਪृਥਿਵੀ ਤਥਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿਸਰਜਨ, ਆਨੰਦ, ਲੈਣਾ, ਚਲਣਾ ਤੇ ਬੋਲਣਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ।
ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰੈਃ । ਨਾਨਾਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਂਹਤਿਂ ਵਿਨਾ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਅਗਲੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਸਮਾਗਤ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ । ਸਮੇਤ੍ਯਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਪਰਸ੍ਪਰਮਥਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਕੇ—