ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਦਾਤॄਣਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਕਿਲ ਕੀਰ੍ਤਯ । ਕੁਤ ਏਤਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕੇਨ ਵਾ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ
'ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ?'
ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਲਯਮਭ੍ਯੇਤਿ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਕਾਨਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਕੇ ਚ ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਾਃ
'ਇਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਆਖਰ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਹਨ?'
ਨਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਃ ਪਰਾਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਨृਣਾਂ ਪਾਪਹਰਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਭਾਗ ਕਥਯਸ੍ਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
'ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ? ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।'
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਸਾਧੁਸਾਧੁ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਾਧੁਪृष੍ਟਂ ਤਪੋਧਨਾਃ । ਤਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰਾਣਂ ਪਦ੍ਮਸਂਜ੍ਞਕਮ੍
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ! ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਦਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।'
ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਂ ਪਰਮਪੁਰੁषਂ ਵਿਸ਼੍ਵਵੇਦ੍ਯੈਕਯੋਨਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਾਰਂ ਵਿਪੁਲਮਤਿਦਂ ਵੇਦਵੇਦਾਂਤਵੇਦ੍ਯਮ੍ । ਸ਼ਸ਼੍ਵਚ੍ਛਾਂਤਂ ਸ੍ਵਮਤਿਵਿषਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤੇਜੋਵਿਸ਼ਾਲਂ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸਂ ਵਿਤਤਯਸ਼ਸਂ ਸਰ੍ਵਦਾਹਂ ਨਮਾਮਿ
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵੈਦਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸਰੋਤ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਮਾਣਯੋਗ।
ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਤਸ੍ਮੈ ਵ੍ਯਾਸਾਯਾਮਿਤਤੇਜਸੇ । ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਾਰਾਯਣਕਥਾਮਿਮਾਮ੍
ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਤੁੱਟ ਚਮਕ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।
ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਪਦ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । ਸਹਸ੍ਰਂ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍षਡ੍ਭਿਃ ਖਂਡੈਃ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਪਦਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ-ਪੰਜਵੀਂ ਤੇ ਛੇ ਖੰਡ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਧਿਆਇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰਾਦਾਵਾਦਿਖਂਡਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੂਮਿਖਂਡਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਖਂਡਂ ਚ ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਤਃ ਪਾਤਾਲਖਂਡਕਮ੍
ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਖੰਡ ਹੈ, ਫਿਰ ਭੂਮੀ ਖੰਡ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਖੰਡ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ।
ਕ੍ਰਿਯਾਖਂਡਂ ਤਤਃ ਖ੍ਯਾਤਮੁਤ੍ਤਰਂ ਖਂਡਮਂਤਿਮਮ੍ । ਏਤਦੇਵ ਮਹਾਪਦ੍ਮਮਦ੍ਭੁਤਂ ਯਨ੍ਮਯਂ ਜਗਤ੍
ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਆ ਖੰਡ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਆਖਰੀ ਹੈ; ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਮਹਾਪਦਮ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਂਤਾਸ਼੍ਰਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਦ੍ਮਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ । ਏਤਤ੍ਪੁਰਾਣਮਮਲਂ ਵਿष੍ਣੁਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਹ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਦਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।
ਦੇਵਦੇਵੋਹਰਿਰ੍ਯਦ੍ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ਪੁਰਾ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਨ੍ਨਾਰਦਾਯਾਹ ਨਾਰਦੋऽਸ੍ਮਦ੍ਗੁਰੋਃ ਪੁਰਃ
ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹਰਿ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੁਣਾਇਆ।
ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਰ੍ਵਪੁਰਾਣਾਨਿ ਸੇਤਿਹਾਸਾਨਿ ਸਂਹਿਤਾਃ । ਅਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਮੁਹੁਰ੍ਮਾਮਤਿਪ੍ਰਿਯਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਵਿਆਸ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ।
ਤਤ੍ਤੇऽਹਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰਾਣਮਤਿਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਦਿ ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਰਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਭਿषੇਕਂ ਚ ਲਭਤੇ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਹਿ ਯਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮੁਕ੍ਤਿਦਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਹਿਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਪਿ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਲਭਤੇ ਪੁਣ੍ਯਸਂਚਯਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਪਦ੍ਮਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਤਿਥੀ ਕੁਰੁ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵੀ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਣਾਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣਾਓ।
ਤਤ੍ਰਾਦਿਖਂਡਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤੁ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਆਦਿ ਖੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪੂਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਨੁ ਸੁਣਨ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਆਦਿਸਰ੍ਗਮਹਂ ਤਾਵਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯੇਨ ਭਗਵਾਨ੍ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਸਨਾਤਨਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਦਿ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸृष੍ਟੇषੁ ਪ੍ਰਲਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨਾਸੀਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਮਭੂਦੇਕਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵੈ ਸਰ੍ਵਕਾਰਕਮ੍
ਪ੍ਰਲੈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਚਾਨਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਰਂਜਨਂ ਸ਼ਾਂਤਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਨਿਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਆਨਂਦਸਾਗਰਂਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਯਤ੍ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਂਤਿ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਵਃ
ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਮਲ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਦਾ ਨਿਰਮਲ, ਆਨੰਦ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਾਫ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਤ੍ਵਾਦਨਂਤਮਜਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਅਵਿਨਾਸ਼ਿ ਸਦਾਸ੍ਵਚ੍ਛਮਚ੍ਯੁਤਂ ਵ੍ਯਾਪਕਂ ਮਹਤ੍
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਅਨੰਤ, ਅਜਨਮਾ, ਅਟੱਲ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਚਲ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਕਮ੍ । ਆਤ੍ਮਲੀਨਂ ਵਿਕਾਰਂ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਰष੍ਟੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ
ਜਦੋਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਤਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਹਾਨਭੂਤ੍ । ਸਾਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਹਾਨ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਤ ਜੰਮਿਆ; ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਤੇ ਤਾਮਸ।
ਪ੍ਰਧਾਨੇਨਾਵृਤੋ ਹ੍ਯੇਵ ਤ੍ਵਚਾ ਬੀਜਮਿਵਾਵृਤਮ੍ । ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤੈਜਸਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਦਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਃ
ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਆਪਣੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਹਤ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ—ਵੈਕਾਰਿਕ, ਤੈਜਸ ਤੇ ਭੂਤਾਦਿ (ਤਾਮਸ) ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧੋਯਮਹਂਕਾਰੋ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦਜਾਯਤ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਮਹਾਨ੍ਮਹਤਾ ਸ ਤਥਾ ਵृਤਃ
ਮਹਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਜੰਮਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਮਹਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਸ੍ਤੁ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਕਂ ਤਤਃ । ਸਸਰ੍ਜ ਸ਼ਬ੍ਦਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦਾਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਭੂਤਾਦਿਃ ਸਮਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਭੂਤਾਦਿ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਫਿਰ, ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ।
ਬਲਵਾਨਭਵਦ੍ਵਾਯੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਗੁਣੋ ਮਤਃ । ਆਕਾਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਯੂ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸਪਰਸ਼ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਵਾਯੁਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ । ਜ੍ਯੋਤਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਵਾਯੋਸ੍ਤਦ੍ਰੂਪਗੁਣਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਵਾਯੂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਰੂਪ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਿਆ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜੋਤਿ (ਚਾਨਣ) ਜੰਮੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਵੈ ਵਾਯੂ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍ । ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਸਸਰ੍ਜ ਹ
ਸਿਰਫ਼ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਨੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ; ਤੇ ਅੱਗ, ਬਦਲਾਅ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸਂਭਵਂਤਿ ਤਤੋਂਭਾਂਸਿ ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨਿ ਤੁ । ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਣਿਚਾਂਭਾਂਸਿ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮਾਵृਣੋਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਸਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤ ਬਣੇ; ਤੇ ਉਹ ਸਵਾਦ ਦੇ ਤੱਤ ਵੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ।