ਲੋਕਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਂ ਮਖਕृਤਿषੁ ਕਲੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗਕਾਮੈਰ੍ਜਯ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰ੍ਵਚੋਭਿਃ ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਾਸ਼੍ਵਮੇਧ ਪ੍ਰਮੁਖ ਮਖਫਲਂ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਚ੍ਯਸਾਂਗਂ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ੍ਤੋਮ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਹੋਰ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਸਿਰਫ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮਯਾ ਪ੍ਰਮਾਦਾਤੁਰਤਾਦਿ ਦੋषਤਃ ਸਂਧ੍ਯਾ ਵਿਧਿਰ੍ਨੋ ਸਮੁਪਾਸਿਤੋऽਭੂਤ੍। । ਚੇਦਤ੍ਰ ਸਂਧ੍ਯਾਂ ਚਰਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ਸਂਧ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਣਾ ऽਖਿਲਜਨ੍ਮਨੋऽਪਿ ਮੇ
ਮੇਰੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਜਲਦੀ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰਸਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਪਰ ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਧਿਆ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੰਧਿਆ ਸਾਰੇ ਜਨਮਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਗਰ੍ਜਨ੍ਮਹਿਮਨਿ ਤਪਸਿ ਪ੍ਰੇਮਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੈਰ੍ਧ੍ਯਾਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪਾਂਸ਼ੁਂ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀਪਰਿਵृਢਮ੍ ਅਤੁਲਂ ਤੀਰ੍ਥਰਾਜਂ ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਗੋਲਂਕਾਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਸ੍ਵਯਮਮਰਵਰਂ ਚੇਤਨਂ ਤਂ ਨਮਾਮਿ
ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ, ਗੋਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ, ਅਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਅਸ੍ਮਾਭਿਃ ਸੁਤਪੋਨ੍ਵਤਪ੍ਤ ਕਿਮਹੋ ਏਜ੍ਯਂਤ ਕਿਂਵਾਧ੍ਵਰਾਃ। ਪਾਤ੍ਰੇ ਦਾਨਮਦਾਯਿ ਕਿਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਕਿਂ ਵਾ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਚਿਤਾਃ । ਕਿਂ ਸਤ੍ਤੀਰ੍ਥਮਸੇਵਿ ਕਿਂ ਦ੍ਵਿਜਕੁਲਂ ਪੂਜਾਦਿਭਿਃ ਸਤ੍ਕृਤਂ ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਪਿ ਸਦਾ। ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਦਾ ਸਾ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਤਪस्या ਕੀਤੀ, ਕਿਹੜੇ ਯਜਨ ਕੀਤੇ? ਕਿਹੜੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ? ਕਿਹੜਾ ਤੀਰਥ ਸੇਵਿਆ, ਕਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਦਿੰਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਭਾਗ੍ਯੈਰ੍ਮੇऽਧਿਗਤਾ ਹ੍ਯਨੇਕਜਨੁषਾਂ ਸਰ੍ਵਾਘਵਿਧ੍ਵਂਸਿਨੀ। ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਯੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਸਂਸਾਰਸਿਂਧੋਸ੍ਤਰੀ । ਲਬ੍ਧਂ ਸਜ੍ਜਨੁषਃ ਫਲਂ ਕੁਲਮਲਂ ਚਕ੍ਰੇ ਪਵਿਤ੍ਰੀਕृਤਃ। ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਚਾਪ੍ਯਖਿਲਂ ਕृਤਂ ਕਿਮਪਰਂ ਸਰ੍ਵੋਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਭਾਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਾ ਲਿਆ ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਪੁਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ। ਚੰਗਿਆਂ ਲਈ ਫਲ ਮਿਲਿਆ, ਪਰਿਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਣ, ਹੋਰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?
ਜੀਵਨ੍ਨਰਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਭਦ੍ਰ ਲਕ੍ਸ਼ਮੇਵਂ ਵਦਂਤੀਤਿ ਮृषਾ ਨ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯਾ ਵੈ ਵਪੁषੇ ਦृਸ਼ੇ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਪਿ ਕਾਸ਼ੀ ਕ੍ਸ਼ਣਭਂਗੁਰੇਣ
ਜੀਉਂਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ੁਭ ਦਰਸ਼ਨ ਵੇਖੇ; ਇਹ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਆਖੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਈ, ਕਾਸੀ ਵੀ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਇੰਨੀ ਛਣਭੰਗੀ।
ਕਾਸ਼੍ਯਾਂ ਵਿਧਾਤੁਮਮਰੈਰਪਿ ਦਿਵ੍ਯਭੂਮੌ ਸਤ੍ਤੀਰ੍ਥ ਲਿਂਗਗਣਨਾਰ੍ਚਨਤਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾ । ਯਾਨੀਹ ਗੁਪ੍ਤ ਵਿਵृਤਾਨਿ ਪੁਰਾਤਨਾਨਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਯੋਜਿਤਕਰਃ ਪ੍ਰਣਮਾਮਿ ਤੇਭ੍ਯਃ
ਅਮਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ, ਕਾਸੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ, ਲੁਕਵੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਸਿਧ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਿਂ ਭੀਤ੍ਯਾ ਦੁਰਿਤਵ੍ਰਜਾਤ੍ਕਿਮੁ ਮੁਦਾ ਪੁਣ੍ਯੈਰਗਣ੍ਯੈਃ ਕृਤੈਃ। ਕਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਭ੍ਯਸਨਾਨ੍ਮਦੇਨ ਜਡਤਾਦੋषਾਦ੍ਵਿषਾਦੇਨ ਕਿਮ੍ । ਕਿਂ ਗਰ੍ਵੇਣ ਧਨੋਦਯਾਦਧਨਤਾਤਾਪੇਨ ਕਿਂ ਭੋਜਨਾਃ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੀਮਣਿਕਰ੍ਣਿਕਾਪਯਸਿ ਚੇਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਕੀ, ਨੇਕੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਕੀ? ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਕੀ, ਮੂੜਤਾ ਤੇ ਗਲਤੀ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਕੀ? ਧਨ ਦੀ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਕੀ, ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਕੀ? ਜੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਅਲ੍ਪਸ੍ਫੀਤਿ ਨਿਰਾਮਯਾਪਿ ਤਨੁਤਾ ਪ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ਕ੍ਯਾਤ੍ਮਤਾ ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਾਢ੍ਯ ਬਲੇਨ ਕੇਵਲਮਨੋਰਾਗਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਯਤ੍ । ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਪਿ ਮਨੋਰਥੈਰਵਿषਯਾਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਰਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸਾ। ਪਿ ਗਦਾਧਰਸ੍ਯ ਨਗਰੀ ਸਦ੍ਯੋਪਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦਾ
ਥੋੜੀ ਦੌਲਤ, ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਪਤਲੇ ਪਣ ਨਾਲ, ਸਾਫ ਸਮਰਥਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚਾਹਤਾਂ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਦਾਧਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇਨਾਤ੍ਮਕृਤਿਰ੍ਨਪੂਰ੍ਵਪੁਰੁषਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰ੍ਬਲਂ ਚਾਤ੍ਰ ਯਨ੍ਨਾਪੀਦਂ ਸ੍ਵਜਨ। ਪ੍ਰਮਾਣਮਚਲਂ ਕਿਂਸ੍ਵਾਪਤਾਪਾਦਿਕਮ੍। ਯਾਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ ਗਯਾਪ੍ਰਯਾਗਯਮੁਨਾ ਕਾਸ਼ੀਸੁਪਰ੍ਵਾਗਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ। ਮਹਾਫਲੋ ਵਿਜਯਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਾਰਦਾਨੁਗ੍ਰਹਃ
ਨਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਨਾ ਆਪਣੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਮਾਪ, ਨਾ ਨੀਂਦ ਜਾਂ ਦੁੱਖ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਗਿਆ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਕਾਸੀ, ਵੱਡਾ ਸੰਗਮ, ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਫਲ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸਮਯੇ ਦੂਰਾਤ੍ਸ੍ਮृਤੋऽਪਿ ਪਿਤृਮੁਕ੍ਤਿਦਃ । ਤਂ ਗਯਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਮਾਮਿ ਸ਼੍ਰੀਗਦਾਧਰਮ੍
ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੂਰੋਂ ਯਾਦ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਪਂਥਾਨਂ ਸਮਤੀਤ੍ਯ ਦੁਸ੍ਤਰਮਿਮਂ ਦੂਰਾਦਵੀਯਸ੍ਤਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਤਰਕ੍ਸ਼ੁਕਂਟਕਫਣਿਪ੍ਰਤ੍ਯਾਰ੍ਥਿਭਿਃ ਸਂਕੁਲਮ੍ । ਆਗਤ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਵ੍ਯਯਂ ਕृਪਣਵਾਗ੍ਯਾਚੇਜ੍ਜਨਃ । ਕਰ੍ਪਰੀਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਰਿਗਦਾਧਰ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਤ੍ਵਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮੁਤ੍ਕਂਠਤੇ
ਇਹ ਔਖਾ ਰਸਤਾ, ਦੂਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ, ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਵਾਘਾਂ, ਚੋਰਾਂ, ਕੰਡਿਆਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਆ ਕੇ, ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਿਮਰ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕਰਪਰੀ, ਹੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੋਲ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਨ ਗਦਾਧਰ, ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤਰਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਨਿਜਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਚ ਗਯਾਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਵੈ ਦੇਵਤਾਃ ਪ੍ਰੀਣਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮਨੀਹਵਤ੍ਕਥਮਿਹੌਦਾਸੀਨ੍ਯਮਾਲਂਬਸੇ । ਕਿਂ ਤੇ ਸਰ੍ਵਦਨਿਰ੍ਦਯਤ੍ਵਮਧੁਨਾ ਕਿਂ ਵਾ ਪ੍ਰਭੁਤ੍ਵਂ ਕਲੇਃ ਕਿਂ ਵਾ ਸਤ੍ਵਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨृषੁ ਚਿਰਂ ਕਿਂ ਵਾਸ੍ਯ ਸੇਵਾਰੁਚਿਃ
ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਤੇ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬੇਮਹਰਬਾਨੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਤਾਕਤ? ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ, ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰੁਚੀ?
ਗਦਾਧਰ ਮਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਂਚੀਰ੍ਣਂ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ । ਅਨੁਜਾਨੀਹਿ ਮਾਂ ਦੇਵ ਗਮਨਾਯ ਗृਹਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਗਦਾਧਰ ਜੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ, ਪ੍ਰਭੂ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਦਾਯਕਮ੍ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਪਠੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਕਾਲੇ ਤੁ ਯਃ ਪਠੇਤ੍
ਚਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਜੋ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹਾ ਸਮੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਸਮਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਪਠਨਾਜ੍ਜਪਾਤ੍ । ਪ੍ਰਯਾਗਸ੍ਯ ਚ ਗਂਗਾਯਾ ਯਮੁਨਾਯਾਃ ਸ੍ਤੁਤੇਰ੍ਦ੍ਵਿਜ । ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਂਤਿ ਦੋषਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਕਰ੍ਮਜਾਃ
ਸੁਣਨ, ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਜਪਣ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਦੇਵਉਵਾਚ- ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤੁਲਸੀਭਵਮ੍ । ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪਾਦਾਜਨ੍ਮਮਰਣਾਂਤਿਕਾਤ੍
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਤ੍ਰਂ ਪੁष੍ਪਂ ਫਲਂ ਮੂਲਂ ਸ਼ਾਖਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਕਂਧਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ । ਤੁਲਸੀ ਸਂਭਵਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਵਨਂ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਦਿਕਮ੍
ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹ, ਟਾਹਣੀ, ਛਾਲ ਤੇ ਡੰਡੀ—ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਂ ਦਹ੍ਯਤੇ ਯੇषਾਂ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਦਤ੍ਵਾ ਚ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਾਂਗੇषੁ ਮृਤਸ੍ਯ ਵੈ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦਾਹਂ ਸੋऽਪਿ ਪਾਪਾਤ੍ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਮਰਣੇ ਯਸ੍ਯ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਹਰੇਃ
ਫਿਰ ਜੋ ਦਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਜਾਂ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਤੁਲਸੀਦਾਰੁਣਾ ਦਾਹੋ ਨ ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰਾਵृਤਿਃ । ਯਦ੍ਯੇਕਂ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਾष੍ਠਸ਼ਤਸ੍ਯ ਹਿ
ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਦਾਹ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇ ਸੌ ਲੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਹੋਵੇ—
ਦਾਹਕਾਲੇ ਭਵੇਨ੍ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕੋਟਿਪਾਪਾਯੁਤਸ੍ਯ ਚ । ਗਂਗਾਂਭਸਾਭਿषੇਕੇਣ ਯਾਂਤਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਪੁਣ੍ਯਤਾਮ੍
ਦਾਹ ਸਮੇਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਕੋਟੀਆਂ ਪਾਪ ਹੋਣ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਮਿਸ਼੍ਰਾਣਿ ਯਾਂਤਿ ਦਾਰੂਣਿ ਪੁਣ੍ਯਤਾਮ੍ । ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਸਂਮਿਸ਼੍ਰਾ ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਤੇ ਚਿਤਾ
ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜਾਂ ਪੁੰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਰਹੇ—
ਦਹ੍ਯਂਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪਾਪਾਨਿ ਕਲ੍ਪਕੋਟਿਕृਤਾਨਿ ਵੈ । ਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਨਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਵਹ੍ਨਿਨਾ
ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਕੋਟੀਆਂ ਪਾਪ ਉਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਦੇ ਵੇਖੇ—
ਨਯਂਤਿ ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਦੂਤਾ ਨ ਚ ਵੈ ਯਮਕਿਂਕਰਾਃ । ਜਨ੍ਮਕੋਟਿਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਮੁਕ੍ਤੋ ਯਾਤਿ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੂਤ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ। ਲੱਖਾਂ-ਕੋਟੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਦਹ੍ਯਂਤੇ ਯੇ ਨਰਾ ਲੋਕੇ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਤਾਨ੍ਵਿਮਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਦੇਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪਂਤਿ ਕੁਸੁਮਾਂਜਲਿਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨृਤ੍ਯਂਤ੍ਯਪ੍ਸਰਸਃ ਸਰ੍ਵਾ ਗੀਤਂ ਗਾਯਂਤਿ ਗਾਯਕਾਃ । ਜਾਯਂਤੇ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਂਤੁष੍ਟਃ ਸ਼ਂਭੁਨਾ ਸਹ
ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਾਇਕ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਰੇ ਸ਼ੌਰਿਰ੍ਗृਹਂ ਨੀਤ੍ਵਾਸ੍ਯ ਚਾਂਗਤਃ । ਮਾਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਪਾਪਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਾਮ੍
ਸ਼ੌਰੀ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਹੋਤ੍ਸਵਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਜਯਸ਼ਬ੍ਦਪੁਰਃਸਰਮ੍ । ਜ੍ਵਲਤੇ ਯਤ੍ਰ ਚਾਜ੍ਯੇਨ ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਪਾਵਕਃ
ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਘੀ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੈਕਾਰਾਂ ਨਾਲ।
ਅਗ੍ਨ੍ਯਗਾਰੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਵਾ ਦਹ੍ਯਤੇ ਪਾਤਕਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਹੋਮਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਸਿਕ੍ਤੇ ਸਿਕ੍ਤੇ ਤਿਲੇ ਵਾਪਿ ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਅੱਗ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸਾੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤਿਲ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਤੋਮ ਯਗ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।