ਮੇਰੁਸ਼ृਂਗੇ ਪੁਰਾ ਦੇਵਮੀਸ਼ਾਨਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਦ੍ਵਿषਮ੍ । ਦੇਵਾਸਨਗਤਾ ਦੇਵੀ ਮਹਾਦੇਵਮਪृਚ੍ਛਤ
ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਪੁੱਛਿਆ।
ਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ-। ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਾਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨ । ਕਥਂ ਤ੍ਵਾਂ ਪੁਰੁषੋ ਦੇਵਮਚਿਰਾਦੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਪਰਮ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਾਂਖ੍ਯਯੋਗਸ੍ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਕਰ੍ਮਯੋਗੋऽਥ ਵੈਦਿਕਃ । ਆਯਾਸਬਹੁਲਾ ਲੋਕੇ ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਂਕਰ
ਸਾਂਖਯ-ਯੋਗ, ਧਿਆਨ, ਕਰਮ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਤੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਂਤਚਿਤ੍ਤਾਨਾਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਕਰ੍ਮਿਣਾਮਪਿ । ਦृਸ਼੍ਯੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਥ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਕਸ਼ਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਏਤਦ੍ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਗੂਢਂ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦਿਸੇਵਿਤਮ੍ । ਹਿਤਾਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਾਮਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੈ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਮ-ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ-। ਅਵਾਚ੍ਯਮਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞਾਨਮਜ੍ਞੈਰ੍ਬਹਿष੍ਕृਤਮ੍ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਵ ਯਥਾਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਪਰਮਰ੍षਿਭਿਃ
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗਿਆਨ ਇੱਥੇ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਚਮੁਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਮਮ ਵਾਰਾਣਸੀ ਪੁਰੀ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਂਸਾਰਾਰ੍ਣਵਤਾਰਿਣੀ
ਮੇਰੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਤੇ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਹਾਦੇਵਿ ਮਦੀਯਂ ਵ੍ਰਤਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਨਿਵਸਂਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਰਂ ਨਿਯਮਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਮਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਚ ਯਤ੍ । ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਜ੍ਞਾਨਮਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਮਮ
ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਹੈ—ਅਵਿਮੁਕਤ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਨਾਂਤਰ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਾਯਤਨਾਨਿ ਚ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਸਂਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਦਿਵ੍ਯਭੂਮਿਗਤਾਨਿ ਚ
ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਤੀਰਥ, ਮੰਦਰ, ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ—even ਜਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਦਿਵਿਆ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਹਨ—
ਭੂਰ੍ਲੋਕੇ ਨੈਵ ਸਂਲਗ੍ਨਮਂਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਮਮਾਲਯਮ੍ । ਅਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਚੇਤਸਾ
ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਘਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜੋ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਓਥੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤ ਲੋਕ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਮੇਤਦ੍ਵਿਖ੍ਯਾਤਮਵਿਮੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਕਾਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਗਦਿਦਂ ਸਂਹਰਾਮ੍ਯਤ੍ਰ ਸੁਂਦਰਿ
ਇਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਅਵਿਮੁਕਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁੰਦਰਏ, ਮੈਂ ਸਮਾਂ ਬਣ ਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਦੇਵੀਦਂ ਸਰ੍ਵਗੁਹ੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਿਯਤਰਂ ਮਮ । ਮਦ੍ਭਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਂਤਿ ਮਾਮੇਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਂਤਿ ਚ
ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਰਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਥਾਂ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਜੋ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਤ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤਂ ਹੁਤਂ ਚੇष੍ਟਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਧ੍ਯਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ, ਜਪਿਆ, ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਤਪ ਕੀਤਾ, ਧਿਆਨ, ਪਾਠ, ਗਿਆਨ—ਇਥੇ ਇਹ ਸਭ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਪੂਰ੍ਵਸਂਚਿਤਮ੍ । ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਾਪਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਣਸਂਕਰਾਃ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸਂਕੀਰ੍ਣਾਃ ਪਾਪਯੋਨਯਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ, ਮਿਲੀ ਜਾਤੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹਨ—
ਕੀਟਾਃ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਕਾਲੇਨ ਨਿਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਵਰਾਨਨੇ
ਕੀੜੇ, ਚੀਟੀਆਂ, ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਪੰਛੀ, ਸੁੰਦਰਏ, ਜਿਹੜੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—
ਚਂਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਮੌਲਯਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਵृषਭਵਾਹਨਾਃ । ਸ਼ਿਵੇ ਮਮ ਪੁਰੇ ਦੇਵਿ ਜਾਯਂਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ
ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਟਿਕੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਬੈਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੰਮੇ ਲੋਕ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਦੇਵੀ।
ਨਾਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਮृਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਰਕਂ ਯਾਤਿ ਕਿਲ੍ਬਿषੀ । ਈਸ਼੍ਵਰਾਨੁਗृਹੀਤਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਂਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍
ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸਂਸਾਰਂ ਚਾਤਿਭੀषਣਮ੍ । ਅਸ਼੍ਮਨਾ ਚਰਣੌ ਭਂਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਵਸੇਨ੍ਨਰਃ
ਮੁਕਤੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਬੜਾ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਲੱਤਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਵੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ ਤਪਸਾ ਚਾਪਿ ਮृਤਸ੍ਯ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਿ । ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵਿਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਗਤਿਃ ਸਂਸਾਰਮੋਕ੍ਸ਼ਣੀ
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਵੀ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਾਦਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਮਮ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰਨਂਦਿਨਿ । ਅਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਂਤਿ ਮਮ ਮਾਯਾਵਿਮੋਹਿਤਾਃ
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀਏ, ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਰੇਤਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤੇ ਵਸਂਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਹਨ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਯੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਵਸੇਦ੍ਵਿਘ੍ਨਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਗੰਦੇ ਪਖਾਣ, ਮੂਤਰ, ਤੇ ਵੀਰਜ ਵਿਚ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਭਾਵੇਂ ਸੌ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆਉਣ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਨ ਸ਼ੋਚਤਿ । ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਜਰਾਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਯਾਂਤਿ ਸ਼ਿਵਾਲਯਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪੁਨਰ੍ਮਰਣਾਨਾਂ ਹਿ ਸਾ ਗਤਿਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕृਤਕृਤ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮਨ੍ਯਂਤਿ ਪਂਡਿਤਾਃ
ਇਹ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਜਿਲ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਹੈ।
ਨ ਦਾਨੈਰ੍ਨ ਤਪੋਭਿਸ਼੍ਚ ਨ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਨਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਯਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਗਤਿਰੁਤ੍ਕृष੍ਟਾ ਯਾਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਦਾਨ, ਤਪ, ਯਜ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਪਰ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾ ਵਿਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਚਾਂਡਾਲਾਦ੍ਯਾ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਃ । ਕਿਲ੍ਬਿषੈਃ ਪੂਰ੍ਣਦੇਹਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੈਃ ਪਾਤਕੈਸ੍ਤਥਾ
ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਰੰਗ ਦੇ, ਚੰਡਾਲ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁਨਾਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ—
ਭੇषਜਂ ਪਰਮਂ ਤੇषਾਮਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ । ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਜ੍ਞਾਨਮਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਅਵਿਮੁਕਤ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਲਾਜ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਅਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਵੈ ਨੈष੍ਠਿਕੀਂ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਮਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਵਸਂਤਿ ਯੇ
ਅਵਿਮੁਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ, ਅਵਿਮੁਕਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੈ; ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਲ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—
ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਪਰਮਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦਦਾਮ੍ਯਂਤੇ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲੋऽਥ ਮਹਾਬਲਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਖਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ। ਪ੍ਰਯਾਗ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ, ਸ੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਤੇ ਮਹਾਬਲ—