ਮਹੋਤ੍ਸਾਹਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ । ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਾ ਵਪੁष੍ਮਂਤੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾ ਧਨੁਰ੍ਧਰਾਃ
ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮਕ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ, ਵਧੀਆ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵੀਰਾ ਹਿ ਯੁਧਿ ਜਾਯਂਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸ਼ੂਰਸਂਮਤਾਃ । ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਜੋ ਸ਼ੂਰਤਾ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਰਾਜਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਂਤੇ ਸਦੈਵ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਯੁਗੇ । ਮਹੋਤ੍ਸਾਹਾ ਵੀਰ੍ਯਵਂਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਧੈषਿਣਃ
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਲੇ, ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇਜਸਾਂਧੇਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰੋਧਨਾਃ ਪੁਰੁषਾਃ ਕਿਲ । ਲੁਬ੍ਧਾਸ਼੍ਚਾਨृਤਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਿष੍ਯੇ ਜਾਯਂਤਿ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਮਰਦ ਤੇਜ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਤਿਸ਼ਯ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਈਰ੍ष੍ਯਾ ਮਾਨਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਾਯਾਸੂਯਾ ਤਥੈਵ ਚ । ਤਿष੍ਯੇ ਭਵਂਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਰਾਗੋ ਲੋਭਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਰਖਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸਾ, ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਈਰਖਾ ਵੀ; ਤਿਸ਼ਯ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਵ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਗ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਲੋਕੋ।
ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਯੁਗਮਧ੍ਯਗੇ । ਗੁਣੋਤ੍ਤਰਂ ਹੈਮਵਤਂ ਹਰਿਵਰ੍षਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਕੋਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ; ਫਿਰ ਹਿਮਾਵਤ ਦਾ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਵਰਸ਼।
ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਜਂਬੂਖਂਡਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਯਥਾਵਦਿਹ ਸਤ੍ਤਮਃ । ਵਿष੍ਕਂਭਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਪਰਿਮਾਣਂ ਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਜੰਬੂ ਖੰਡ ਬਾਰੇ ਇੱਥੇ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਜੀ; ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਦਾ ਅਸਲ ਮਾਪ ਦੱਸੋ।
ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਚ ਸਮ੍ਯਗਚ੍ਛਿਦ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਂ ਚ ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕੁਸ਼ਦ੍ਵੀਪਂ ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕਮ੍
ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਮਾਪ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦਿਖਾਓ, ਸਾਫ-ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ; ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੇ ਧਰਮਕ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸੋ।
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰੌਂਚਦ੍ਵੀਪਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸੁਬਹਵੋ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਯੈਰਿਦਂ ਸਂਤਤਂ ਜਗਤ੍ । ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਪੁਂਗਵਾਃ
ਸ਼ਾਲਮਲ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ; ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਵੀਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਸੱਤ ਦਵੀਪਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ, ਵਧੀਆ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ।
ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਿ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । षਟ੍ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਵਿष੍ਕਂਭੋ ਜਂਬੁਪਰ੍ਵਤਃ
ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੇ ਛੇ ਸੌ ਪੂਰੇ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੰਬੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੈ।
ਲਵਣਸ੍ਯ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿष੍ਕਂਭੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਨਾਨਾਜਨਪਦਾਕੀਰ੍ਣੋ ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਚਿਤ੍ਰਿਤਃ
ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦੋ ਗੁਣਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨੈਕਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਃ । ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਂਕੀਰ੍ਣੈਃ ਸਾਗਰਃ ਪਰਿਮਂਡਲਃ
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਗੋਲ ਹੈ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਂ ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਿਹ ਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਸ਼ृਣੁਤਾਦ੍ਯ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮਮ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਸਚੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਜੀਵੋ, ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਜਂਬੁਦ੍ਵੀਪਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਾਃ । ਵਿष੍ਕਂਭੇਨ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਾਗਰੋऽਪਿ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ
ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦੋ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾ ਯੇਨ ਸਂਪਰਿਵਾਰਿਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾਜਨਪਦਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਜਨਃ
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਕਸ਼ੀਰੋਦ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਉਥੇ ਮਰਦੇ ਨਹੀਂ।
ਕੁਤ ਏਵ ਹਿ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਂ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਤੇਜੋਯੁਤਾ ਹਿ ਤੇ । ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਯਥਾਵਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਉਕ੍ਤ ਏष ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮਿ ਵਃ
ਉਥੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵਾ ਇਹ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵੋ?
ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਯਥਾਵਦਿਹ ਧਾਰ੍ਮਿਕ । ਉਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵੇਰਵਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਤਥੈਵ ਪਰ੍ਵਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸਪ੍ਤਾਤ੍ਰ ਮਣਿਪਰ੍ਵਤਾਃ । ਰਤ੍ਨਾਕਰਾਸ੍ਤਥਾ ਨਦ੍ਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਵਰ੍ਣਯੇ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਥੇ ਸੱਤ ਮਣੀ-ਪਹਾੜ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਖਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਅਤੀਵਗੁਣਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪृਚ੍ਛਥ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ । ਦੇਵਰ੍षਿਗਂਧਰ੍ਵਯੁਤਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਮੇਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਧਰਮਵਾਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬਹੁਤ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ; ਪਹਿਲਾ ਪਹਾੜ ਮੇਰੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਗਾਯਤੋ ਮਹਾਭਾਗਾ ਮਲਯੋਨਾਮ ਪਰ੍ਵਤਃ । ਤਤੋ ਮੇਘਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਂਤੇ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵੋ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮਲਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਉਥੋਂ ਬੱਦਲ ਉਠਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪਰੇਣ ਮੁਨਯੋ ਜਲਧਾਰੋ ਮਹਾਗਿਰਿਃ । ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮੁਪਾਦਤ੍ਤੇ ਵਾਸਵਃ ਪਰਮਂ ਜਲਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜਲਧਾਰਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ; ਉਥੋਂ ਇੰਦਰ ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਵਰ੍षਾਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਗਿਰੀ ਰੈਵਤਕੋ ਯਤ੍ਰ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਉਥੋਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਵਿੱਖੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਅ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਚਾ ਪਹਾੜ ਰੈਵਤਕ ਉਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰੇਵਤੀ ਦਿਵਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਪਿਤਾਮਹਕृਤੋ ਵਿਧਿਃ । ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਨਾਮ ਮਹਾਗਿਰਿਃ
ਰੈਵਤੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸ਼ਿਆਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ।
ਨਵਮੇਘਪ੍ਰਭਃ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੁਜ੍ਜ੍ਵਲਵਿਗ੍ਰਹਃ । ਯਤਃ ਸ਼੍ਯਾਮਤ੍ਵਮਾਪਨ੍ਨਾਃ ਪ੍ਰਜਾ ਮੁਦਿਤਮਾਨਸਾਃ
ਉਹ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰੰਗਦਾਰ, ਲੰਮਾ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ ਪਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਮਨੋਂ ਖੁਸ਼ ਹਨ।
ऋषਯ ਊਚੁਃ-। ਸੁਮਹਾਨ੍ਸਂਸ਼ਯੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਯਂ ਸੂਤ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਪ੍ਰਜਾਃ ਕਥਂ ਸੂਤ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਤਾਮਿਹ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੂਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ ਕਿਵੇਂ ਪਾਇਆ?
ਸੂਤ ਉਵਾਚ-। ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਵ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਾਃ । ਗੌਰਃ ਕृष੍ਣਸ਼੍ਚ ਪਤਗਸ੍ਤਯੋਰ੍ਵਰ੍ਣਾਂਤਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਦਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਸ਼੍ਯਾਮੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਵੈ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ਼੍ਯਾਮਗਿਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਤਃ ਪਰਂ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਦੁਰ੍ਗਸ਼ੈਲੋ ਮਹੋਦਯਃ
ਜਿਥੋਂ ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸ਼ਿਆਮਗਿਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਾ ਪਹਾੜ ਦੁਰਗਸ਼ੈਲਾ ਹੈ।
ਕੇਸ਼ਰੀ ਕੇਸ਼ਰਯੁਤੋ ਯਤੋ ਵਾਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਤੇषਾਂ ਯੋਜਨਵਿष੍ਕਂਭੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼ਃ
ਉਹ ਕੇਸਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ ਸਜਾਵਟ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ।
ਵਰ੍षਾਣਿ ਤੇषੁ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰਾਃ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮਨੀषਿਭਿਃ । ਮਹਾਮੇਰੁਰ੍ਮਹਾਕਾਸ਼ੋ ਜਲਦਃ ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਤਰਮ੍
ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਮਹਾਮੇਰੂ, ਮਹਾਕਾਸ਼, ਜਲਧਾ ਤੇ ਕੁਮੁਦੋੱਤਰ।
ਜਲਧਾਰੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸੁਕੁਮਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ । ਰੇਵਤਸ੍ਯ ਤੁ ਕੌਮਾਰਃ ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼੍ਚ ਮਣਿਕਾਂਚਨਃ
ਜਲਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰੈਵਤਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਕੌਮਾਰਾ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਦੇ ਮਣਿਕਾਂਚਨ ਹਨ।