ਤਤਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੂਲਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਸੱਚ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਂਤਿਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਿਨੀਮ੍ । ਸਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੌ ਚ ਮਿਤ੍ਰੇ ਚ ਯਥਾਤ੍ਮਨਿ ਤਥਾਪਰੇ
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਧਾ, ਜੋ ਹਰ ਸੁਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖ।
ਭਵ ਸ੍ਵਨਿਯਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਿਤਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ । ਮੈਤ੍ਰਂ ਨੈਵ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵੈਰਂ ਦੂਰੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ, ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਮਿਤ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ। ਨਾ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਵੀਂ, ਤੇ ਵੈਰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਨਿਃਸਂਗੋ ਨਿਃਸ੍ਪृਹੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਏਕਾਂਤਸ੍ਥਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ੀ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਮੋਹ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਵੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖੇ।
ਏਕਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੋ ਵਤ੍ਸ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਕ ਥਾਂ ਟਿਕ ਕੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਲਏਂਗਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੇਨ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ਭਾਵੇਨਾਪਿ ਭਾਵਿਤਃ
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਸਿੱਧ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੁਰਤਿ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਯਦ੍ਯਦੇਕਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ । ਤਤ੍ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਿ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਕ ਥਾਂ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਮਾਤ੍ਮਵृਤ੍ਤਾਂਤਮੇਵ ਹਿ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਕਿਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈ।
ਚ੍ਯਵਨ ਉਵਾਚ- ਕੀਰਯੋਨਿਂ ਕਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਵਾਞ੍ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਵਰਃ । ਤਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਸਂਦੇਹਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਚਯਵਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ।
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਸਂਸਰ੍ਗਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਪਾਪਂ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮੇਵ ਹਿ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧੋ ਭਵ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ ਚ
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪਾਪ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੰਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੁਬ੍ਧਕੇਨਾਪਿ ਪਾਪੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯੇਕਃ ਸ਼ੁਕਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਬਂਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਨੀਤੋ ਵਿਕ੍ਰਯਾਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਇੱਕ ਲਾਲਚੀ ਪਾਪੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨੰਨੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਵੇਚਣ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸੀ।
ਚਾਟੁਕਾਂਰ ਸੁਰੂਪਂ ਤਂ ਪਟੁਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਗृਹੀਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਕੇਨ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ
ਉਸ ਸੋਹਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਹਮੇਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਸਮੇ ਬਾਲਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ਕਰਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਰ ਬਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ, ਚਾਹਵੱਸ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਕੌਤੁਕਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਮੁਗ੍ਧੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਰੂਪਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਰਮਾਨਸਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।
ਮਾਮੇਵਂ ਵਦਤੇ ਸੋਪਿ ਤਾਤਤਾਤੇਤਿ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵਮਰ੍ਚਯ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਆਖਦਾ: 'ਪਿਓ ਜੀ, ਪਿਓ ਜੀ, ਬੈਠ ਜਾਓ, ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।'
ਇਤ੍ਯਾਦਿਚਾਟੁਕੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਮਾਮੇਵਂ ਪਰਿਭਾषਯੇਤ੍ । ਤਸ੍ਯਵਾਕ੍ਯਵਿਨੋਦੇਨ ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਪੁष੍ਪਾਰ੍ਥਂ ਫਲਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਗਤੋਹਂ ਵਨਮੇਵ ਚ । ਨੀਤਃ ਸ਼ੁਕੋ ਬਿਡਾਲੇਨ ਮਮ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਹੇਤਵੇ
ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਖਾਣ ਲਈ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਤੋਤਾ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
ਮਮ ਸਂਸਰ੍ਗਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਯਸ੍ਯੈਃ ਸਾਧੁਚਾਰਿਭਿਃ । ਬਿਡਾਲੇਨ ਹਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਤੇਨੈਵ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਹਿ ਸਃ
ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖਾ ਵੀ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਗਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ੁਕਂ ਤਂ ਚਾਟੁਕਾਰਕਮ੍ । ਮਹਤਾ ਦੁਃਖਭਾਵੇਨ ਅਸੁਖੇਨਾਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਦੁਃਖੇਨ ਮੁਗ੍ਧੋਸ੍ਮਿ ਤੀਵ੍ਰੇਣਾਪਿ ਸੁਪੀਡਿਤਃ । ਮਹਤਾ ਮੋਹਜਾਲੇਨ ਬਦ੍ਧੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜਪੁਂਗਵ
ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇਜ਼ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ।
ਪ੍ਰਾਲਪਂ ਰਾਮਚਂਦ੍ਰੇਤਿ ਸ਼ੁਕਰਾਜੇਤਿ ਪਂਡਿਤ । ਸ਼੍ਲੋਕਰਾਜੇਤਿ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਮੋਹਾਚ੍ਚਲਿਤਮਾਨਸਃ
ਮੈਂ 'ਰਾਮਾ', 'ਤੋਤਾ', 'ਪੰਡਿਤ', 'ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ' ਆਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਡੋਲ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤਤੋऽਹਂ ਦੁਃਖਸਂਤਪ੍ਤਃ ਸਂਜਾਤਃ ਸ੍ਵੇਨਕਰ੍ਮਣਾ । ਵਿਯੋਗੇਨਾਪਿ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਤੋਤੇ ਦੀ ਜੁਦਾਈ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੁਣ।
ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਤਨ੍ਮਯਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਿਦ੍ਧੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ । ਸਂਸ੍ਮਰਞ੍ਛੋਕਸਂਤਪ੍ਤਸ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕਂ ਚਾਟੁਕਾਰਕਮ੍
ਉਹ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਿਧਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਰਿਹਾ।
ਵਤ੍ਸਵਤ੍ਸੇਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੈ ਪ੍ਰਲਪਞ੍ਛृਣੁ ਭਾਰ੍ਗਵ । ਗਦ੍ਯਪਦ੍ਯਮਯੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਸਂਸ੍ਕृਤਾਕ੍ਸ਼ਰਸਂਯੁਤੈਃ
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਪੁੱਤ, ਪੁੱਤ' ਆਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਗੱਲਾਂ ਚਾਹੇ ਗੱਧ ਵਿਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਛੰਦ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਨਾ ਕਸ਼੍ਚ ਮਾਂ ਵਤ੍ਸ ਬੋਧਯਿष੍ਯਤਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ । ਕਥਾਭਿਸ੍ਤੁ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭਿਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰਾਜਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਮਾਮ੍
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਝਾਵੇਗਾ? ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਸੁਨਿਰ੍ਜਨੋਦ੍ਯਾਨੇ ਵਿਹਾਯ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ਭਵਾਨ੍ । ਕੇਨ ਦੋषੇਣ ਲਿਪ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਦੱਸ।
ਏਵਂਵਿਧੈਰਹਂ ਵਾਕ੍ਯੈਃ ਕਰੁਣੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਮੋਹਿਤਃ । ਏਵਮਾਦਿ ਪ੍ਰਲਪ੍ਯਾਹਂ ਸ਼ੋਕੇਨਾਪਿ ਸੁਪੀਡਿਤਃ
ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਰ ਵੀ ਆਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਗਮੀ ਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਮृਤੋਹਂ ਤੇਨ ਮੋਹੇਨ ਤਦ੍ਭਾਵੇਨਾਪਿ ਮੋਹਿਤਃ । ਮਰਣੇ ਯਾਦृਸ਼ੋ ਭਾਵੋ ਮਤਿਸ਼੍ਚਾਸੀਚ੍ਚ ਯਾਦृਸ਼ੀ
ਉਸ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਾਨੋ ਮਰ ਗਿਆ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੇ ਸੋਚ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਸੀ—
ਤਾਦृਸ਼ੇਨਾਪਿ ਭਾਵੇਨ ਜਾਤੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਗਰ੍ਭਵਾਸੋ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਮृਤਿਵਿਧਾਯਕਃ
ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਤੇ ਯਾਦ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲੀ।
ਸ੍ਮृਤਂ ਪੂਰ੍ਵਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਮਯਾ ਪਾਪੇਨ ਮੂਢੇਨ ਕਿਂ ਕृਤਂ ਹ੍ਯਕृਤਾਤ੍ਮਨਾ
ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਯਾਦ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੂਰਖ ਤੇ ਪਾਪੀ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਸੀ?