ਨਾਸਾਕਰ੍ਣੌ ਨ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚੈਵਾਸ੍ਥਿਸਂਗ੍ਰਹਃ । ਕੇਨ ਦृष੍ਟਂ ਤੁ ਵੈ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਾਨਿ ਲਿਂਗਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਵੈ
ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਾ ਨੱਕ ਹੈ, ਨਾ ਕੰਨ ਹਨ, ਨਾ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜ। ਦੱਸ, ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੈ?
ਆਕਾਰੈਰ੍ਵਰ੍ਜਿਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਸ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ । ਦਿਵਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਚ੍ਛਸ਼ੀ
ਉਹ ਸਦਾ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਗृਹਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਦ੍ਦੀਪੋ ਲੋਕਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਅਮੀ । ਤਤ੍ਪਦਂ ਕੇਨ ਵੈ ਧਾਮ੍ਨਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਸਤ੍ਤਮ
ਘਰ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਿਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ।
ਨ ਵਿਂਦਂਤਿ ਹਿ ਮੂਢਾਸ੍ਤੇ ਮੋਹਿਤਾ ਵਿष੍ਣੁਮਾਯਯਾ । ਕਾਯਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਧ੍ਯਾਨਦੀਪ੍ਤਮਨੌਪਮਮ੍
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ; ਗਿਆਨ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪਦਂ ਤੇਨ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਚਂਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨ ਚ । ਹਸ੍ਤਪਾਦੌ ਵਿਨਾ ਜ੍ਞਾਨਮਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਕਰ੍ਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾ ਹੱਥ, ਨਾ ਪੈਰ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ, ਨਾ ਕੰਨ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਤਿਰਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸਰ੍ਵਮਾਘ੍ਰਾਤਿ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯੇਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਫੜਦਾ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਸਮੋ ਦੀਪਃ ਸਰ੍ਵਾਂਧਕਾਰਨਾਸ਼ਨੇ । ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਭੂਮੌ ਚ ਪਾਤਾਲੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਚ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਸਾਰੀ ਹਨੇਰੀ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਗਿਆਨ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੁਰਗ, ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਯਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਵਿਂਦਂਤਿ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ । ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਿਹੜੇ ਮੰਦੇ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ। ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਹृਦਯੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਕਾਮਾਦੀਨ੍ਸੁਮਹਾਭੋਗਾਨ੍ਮਹਾਮੋਹਾਦਿਕਾਂਸ੍ਤਥਾ
ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਭੋਗ, ਵਾਸ਼ਨਾ ਤੇ ਵੱਡੇ ਭੁਲੇਖੇ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਵਹ੍ਨਿਨਾ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦਿਧਕ੍ਸ਼ਤਿ ਸਦੈਵ ਯਃ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਂਤਿਮਯੋਭੂਤ੍ਵਾ ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਮਰ੍ਦ੍ਦਯੇਤ੍
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੂਲਮਿਦਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍
ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਸੱਚ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਂਤਿਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸੌਖ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਿਨੀਮ੍ । ਸਮਃ ਸ਼ਤ੍ਰੌ ਚ ਮਿਤ੍ਰੇ ਚ ਯਥਾਤ੍ਮਨਿ ਤਥਾਪਰੇ
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਧਾ, ਜੋ ਹਰ ਸੁਖ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਤੀਰਾ ਰੱਖ।
ਭਵ ਸ੍ਵਨਿਯਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਿਤਾਹਾਰੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ । ਮੈਤ੍ਰਂ ਨੈਵ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵੈਰਂ ਦੂਰੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖ, ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਮਿਤ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ। ਨਾ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਵੀਂ, ਤੇ ਵੈਰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਨਿਃਸਂਗੋ ਨਿਃਸ੍ਪृਹੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਏਕਾਂਤਸ੍ਥਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕੋ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ੀ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਮੋਹ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਦੇਵੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖੇ।
ਏਕਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੋ ਵਤ੍ਸ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਯਦ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਵृਤ੍ਤਾਂਤਂ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਕ ਥਾਂ ਟਿਕ ਕੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣ ਲਏਂਗਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੇਨ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦ੍ਭਾਵੇਨਾਪਿ ਭਾਵਿਤਃ
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਸਿੱਧ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੁਰਤਿ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਯਦ੍ਯਦੇਕਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ । ਤਤ੍ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਿ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਗੁਰੋਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਕ ਥਾਂ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਮਾਤ੍ਮਵृਤ੍ਤਾਂਤਮੇਵ ਹਿ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਕਿਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ
ਇਹ ਸਾਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਜੋ ਪੁੱਛਣਾ ਹੈ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈ।
ਚ੍ਯਵਨ ਉਵਾਚ- ਕੀਰਯੋਨਿਂ ਕਥਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਭਵਾਞ੍ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਵਰਃ । ਤਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਰ੍ਵਸਂਦੇਹਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਚਯਵਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ।
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਸਂਸਰ੍ਗਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਪਾਪਂ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮੇਵ ਹਿ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧੋ ਭਵ੍ਯਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ ਚ
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪਾਪ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੰਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟੀਆਂ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੁਬ੍ਧਕੇਨਾਪਿ ਪਾਪੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯੇਕਃ ਸ਼ੁਕਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਬਂਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸਮਾਨੀਤੋ ਵਿਕ੍ਰਯਾਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ
ਇੱਕ ਲਾਲਚੀ ਪਾਪੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨੰਨੇ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਵੇਚਣ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਸੀ।
ਚਾਟੁਕਾਂਰ ਸੁਰੂਪਂ ਤਂ ਪਟੁਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਗृਹੀਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਕੇਨ ਮਮ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਮਰ੍ਪਿਤਃ
ਉਸ ਸੋਹਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਹਮੇਵ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਸਮੇ ਬਾਲਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਕੌਤੁਕਾਤ੍ਕਰਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਰ ਬਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸਾਦਗੀ ਨਾਲ, ਚਾਹਵੱਸ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਕੌਤੁਕਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਮੁਗ੍ਧੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਸ਼ੁਕਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਰੂਪਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਪਰਮਾਨਸਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।
ਮਾਮੇਵਂ ਵਦਤੇ ਸੋਪਿ ਤਾਤਤਾਤੇਤਿ ਆਸ੍ਯਤਾਮ੍ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਭਾਗ ਦੇਵਮਰ੍ਚਯ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆ ਕੇ ਆਖਦਾ: 'ਪਿਓ ਜੀ, ਪਿਓ ਜੀ, ਬੈਠ ਜਾਓ, ਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।'
ਇਤ੍ਯਾਦਿਚਾਟੁਕੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰ੍ਮਾਮੇਵਂ ਪਰਿਭਾषਯੇਤ੍ । ਤਸ੍ਯਵਾਕ੍ਯਵਿਨੋਦੇਨ ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਪੁष੍ਪਾਰ੍ਥਂ ਫਲਭੋਗਾਰ੍ਥਂ ਗਤੋਹਂ ਵਨਮੇਵ ਚ । ਨੀਤਃ ਸ਼ੁਕੋ ਬਿਡਾਲੇਨ ਮਮ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਹੇਤਵੇ
ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਖਾਣ ਲਈ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਤੋਤਾ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
ਮਮ ਸਂਸਰ੍ਗਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਯਸ੍ਯੈਃ ਸਾਧੁਚਾਰਿਭਿਃ । ਬਿਡਾਲੇਨ ਹਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਤੇਨੈਵ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤੋ ਹਿ ਸਃ
ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਖਾ ਵੀ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਗਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ੁਕਂ ਤਂ ਚਾਟੁਕਾਰਕਮ੍ । ਮਹਤਾ ਦੁਃਖਭਾਵੇਨ ਅਸੁਖੇਨਾਤਿਦੁਃਖਿਤਃ
ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਤੋਤਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਦੁਃਖੇਨ ਮੁਗ੍ਧੋਸ੍ਮਿ ਤੀਵ੍ਰੇਣਾਪਿ ਸੁਪੀਡਿਤਃ । ਮਹਤਾ ਮੋਹਜਾਲੇਨ ਬਦ੍ਧੋऽਹਂ ਦ੍ਵਿਜਪੁਂਗਵ
ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇਜ਼ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ।