ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਕੁਲਸ਼ੀਲਗੁਣੈਰ੍ਯੁਤਃ । ਰਾਜਮਾਨਃ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਵਿਪ੍ਰ ਆਚਾਰੈਸ੍ਤਪਸਾ ਤਦਾ
ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਕੁਲ, ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਆਚਰਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਸਂਬਭੂਵੁਃ ਸੁਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸ੍ਯ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਵਸੁਸ਼ਰ੍ਮਾ ਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਚ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਉਸ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਵਸੁਸ਼ਰਮਾ, ਨਾਮਸ਼ਰਮਾ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਰਮਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ।
ਤੇषਾਮਹਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਕਨਿष੍ਠੋ ਗੁਣਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵਸੁਸ਼ਰ੍ਮਾ ਮਮ ਭ੍ਰਾਤਾ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਧਰਮਸ਼ਰਮਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ। ਵਸੁਸ਼ਰਮਾ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੇਣ ਸੁਸਂਪਨ੍ਨੋ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਸੁਗੁਣੈਃ ਪੁਨਃ । ਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਾਸੀਦ੍ਗੁਣਾਧਿਕਃ
ਨਾਮਸ਼ਰਮਾ ਵਧੀਆ ਆਚਰਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਅਹਮੇਕੋ ਮਹਾਮੂਰ੍ਖਃ ਸਂਜਾਤਃ ਸ਼ृਣੁ ਸਤ੍ਤਮ । ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਵਿਪ੍ਰ ਭਾਵਮਰ੍ਥਂ ਸ਼ੁਭਂ ਕਦਾ
ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਬਣ ਗਿਆ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ, ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਚੰਗੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ?
ਨ ਸ਼ृਣੋਮਿ ਨ ਵੈ ਯਾਮਿ ਗੁਰੁਗੇਹਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤਸ੍ਤੁ ਜਨਕੋ ਮੇ ਤੁ ਮਾਮੇਵਂ ਪਰਿਚਿਂਤਯੇਤ੍
ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਇਉਂ ਸੋਚਦਾ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਮਾਸ੍ਯ ਤੁ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ । ਸਂਜਾਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਮੇ ਗੁਣਾਕਰਃ
ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਸ਼ਰਮਾ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮਿਆ, ਮੈਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ।
ਇਤਿ ਸਂਚਿਂਤ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਮੁਵਾਚ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਵ੍ਰਜ ਪੁਤ੍ਰ ਗੁਰੋਰ੍ਗੇਹਂ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਪਰਿਸਾਧਯ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ।'
ਏਵਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਯਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਨਾਹਂ ਤਾਤ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਗੁਰੋਰ੍ਗੇਹਂ ਸੁਦੁਃਖਦਮ੍
ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਲਟ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਹੈ।'
ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਤਾਡਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭ੍ਰੂਭਂਗਾਦਿ ਚ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨਮ੍ । ਅਨ੍ਨਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ृਣੁਸਤ੍ਤਮ
ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਉਹ ਕੰਮ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ।
ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਨਿਦ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੁਖਸ੍ਯ ਸਾਧਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਃਖਮਯਂ ਤਾਤ ਨ ਯਾਸ੍ਯੇ ਗੁਰੁਮਂਦਿਰਮ੍
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਵਿਦ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਨ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਮਹਮੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਸ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤੇ ਕਰਿष੍ਯੇ ਕ੍ਰੀਡਨਂ ਪਿਤਃ
ਮੈਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਖੇਡਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਂਗਾ, ਸੌਂਗਾ ਤੇ ਖੇਡਾਂਗਾ।
ਡਿਂਭੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸੁਖੇਨਾਪਿ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਮਤਂਦ੍ਰਿਤਃ । ਮਾਮੁਵਾਚ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮੂਢਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ
ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਉਵਾਚ- ਮਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸਾਹਸਂ ਕਾਰ੍षੀਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਮਂ ਕੁਰੁ । ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸੌਖ੍ਯਂ ਯਸ਼ਃ ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਤੁਲਾ
ਵਿਦਿਆਧਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੁੱਤਰ, ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ; ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰ। ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸੁਖ, ਇਜ਼ਤ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਸ਼ੋਹਰਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਾਧਯ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਦੁਃਖਮੂਲਾ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਸੁਖਪ੍ਰਦਾ
ਜਾਣ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਧਯ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਗੁਰੁਗृਹਂ ਵ੍ਰਜ । ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਅਹਮੇਵਂ ਦਿਨਦਿਨੇ
ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ। ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼—
ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਥਹਾਨਿਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਉਪਹਾਸਃ ਕृਤੋ ਲੋਕੈਰ੍ਮਮਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਕੁਤ੍ਸਨਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੌਲਤ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ। ਲੋਕ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਤੋਹਿਨਾ ਕਰਦੇ।
ਮਮ ਲਜ੍ਜਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜੀਵਨਾਸ਼ਕਰੀ ਤਦਾ । ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਕਂ ਗੁਰੁਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਐਸਾ ਸ਼ਰਮ ਆ ਗਿਆ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕੇ। ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਲੱਭਾਂ।
ਇਤਿ ਚਿਂਤਾਪਰੋ ਜਾਤੋ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਾਕੁਲਃ । ਕਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਹਂ ਜਾਨੇ ਕਥਂ ਵਿਂਦਾਮ੍ਯਹਂ ਗੁਣਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ: ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵਾਂ? ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂ?
ਕਥਂ ਮੇ ਜਾਯਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਕਥਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਿਂਤਯਨ੍ਵਿਪ੍ਰ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਯਮਗਮਂ ਪੁਨਃ
ਸਵਰਗ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ? ਐਸਾ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਵਧਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਦੇਵਤਾਯਤਨੇ ਦੁਃਖੀ ਉਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਹਂ ਕਦਾ । ਮਦ੍ਭਾਗ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸਿਦ੍ਧ ਏਕਃ ਸਮਾਗਤਃ
ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਸਿਧ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।
ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯੋ ਜਿਤਾਹਾਰਃ ਸਦਾਨਂਦਸ੍ਤੁ ਨਿਃਸ੍ਪृਹਃ । ਏਕਾਂਤਮਾਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤੋ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ
ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਜੋਗ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਪਰਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸਂਲੀਨੋ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਸਮਾਧਿਮਾਨ੍ । ਤਮਹਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਮਹਾਮਤਿਮ੍
ਉਹ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਗਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ।
ਅਹਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਭਾਵੇਨ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਮਿਤਕਂਧਰਃ । ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੁਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੈਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਦੀਨਰੂਪੋ ਹ੍ਯਹਂ ਜਾਤੋ ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਤੇਨਾਹਂ ਪृਚ੍ਛਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵਾਨ੍ਪ੍ਰਸ਼ੋਚਤਿ
ਮੈਂ ਫਿਰੋਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਮੰਦੇ ਨਸੀਬ ਵਾਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, 'ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੈਂ?'
ਕੇਨਾਭਿਪ੍ਰਾਯਭਾਵੇਨ ਦੁਃਖਮੇਵ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਵੈ । ਤੇਨੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਿਨਾ ਯੋਗਿਨਾ ਤਦਾ
'ਕਿਹੜੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?' ਐਸਾ ਮੈਨੂੰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਜੋਗੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸੁਮੂਢੇਨ ਮਯਾ ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਾਂਤਮੇਵ ਹਿ । ਤਮੇਵਂ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਕਥਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਬਹੁਤ ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੀ ਸੁਣਾਈ; ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸਰਵਜਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਏਤਦਰ੍ਥਂ ਮਹਾਦੁਃਖੀ ਭਵਾਨ੍ਮਮ ਗਤਿਃ ਸਦਾ । ਸ ਚੋਵਾਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਕਾਰਨ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਆਸਰਾ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।'
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਭੂਮਿਖਂਡੇ ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਗੁਰੁਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਚ੍ਯਵਨਚਰਿਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮੀਖੰਡ ਵਿਚ, ਵੇਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸੌ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਸਿਦ੍ਧ ਉਵਾਚ- ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਭਿਧਾਸ੍ਯਾਮਿ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪਂ ਤਵਾਗ੍ਰਤਃ । ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਦੇਹੋ ਹਸ੍ਤੌ ਪਾਦੌ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ
ਸਿੱਧ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੁਰਤਿ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।