ਵਟਾਧਃਸ੍ਥੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਸ਼ੁਕਮ੍ । ਕੋ ਭਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਵਕ੍ਤਾ ਹਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਵਟ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਹਾ-ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?'
ਕਿਂ ਵਾ ਦੇਵੋऽਥ ਗਂਧਰ੍ਵਃ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋ ਭਵਾਨ੍ । ਕਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਾਦਿਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯੋਨਿਂ ਕੀਰਸ੍ਯ ਪਾਤਕੀਮ੍
'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵ ਹੋ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਹੋ? ਕਿਸੇ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੰਛੀ ਦੀ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਪਾਇਆ?'
ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਈਦृਸ਼ਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਰ੍ਤਤੇऽਤੀਦ੍ਰਿਯਂ ਸ਼ੁਕ । ਸੁਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਕਸ੍ਯ ਵੈ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍
ਤੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਆਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਹੈ, ਸ਼ੁਕਾ? ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵਾ ਚ੍ਛਨ੍ਨੇਨ ਰੂਪੇਣ ਅਨੇਨਾਪਿ ਮਹਾਮਤੇ । ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧੋऽਸਿ ਦੇਵੋ ਵਾ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ—ਕੋਈ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ, ਕਿਉਂ?
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਭੋਃ ਸਿਦ੍ਧ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਜਾਨੇ ਕੁਲਂ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਤਪਃਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭ੍ਰਮਸਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍
ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਿਧ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਕੁਲ, ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼, ਤੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ।
ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਉਪਵਿਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਛਾਯਾਮਾਸ਼੍ਰਯਸ਼ੀਤਲਾਮ੍
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਆ ਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਪ੍ਰਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਭृਗੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਮੂਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ।
ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਤਤ੍ਵਵਿਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਵਯੇ ਭਵਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰ ਚ੍ਯਵਨਃ ਖ੍ਯਾਤਿਮਾਨ੍ਭੁਵਿ
ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਭਾਰਗਵ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਚ੍ਯਵਨ ਹੈਂ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਦੇਵੋ ਨ ਗਂਧਰ੍ਵੋ ਨਾਹਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਃ ਪੁਨਃ । ਯੋਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਨ੍ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ
ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਵਿਦਿਆਧਰ। ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਤ੍ਤਮਃ । ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਕੁਲਸ਼ੀਲਗੁਣੈਰ੍ਯੁਤਃ । ਰਾਜਮਾਨਃ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਵਿਪ੍ਰ ਆਚਾਰੈਸ੍ਤਪਸਾ ਤਦਾ
ਉਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਕੁਲ, ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਆਚਰਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।
ਸਂਬਭੂਵੁਃ ਸੁਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸ੍ਯ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ । ਵਸੁਸ਼ਰ੍ਮਾ ਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਚ ਤੇ ਤ੍ਰਯਃ
ਉਸ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਵਸੁਸ਼ਰਮਾ, ਨਾਮਸ਼ਰਮਾ ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਰਮਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ।
ਤੇषਾਮਹਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਕਨਿष੍ਠੋ ਗੁਣਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵਸੁਸ਼ਰ੍ਮਾ ਮਮ ਭ੍ਰਾਤਾ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਧਰਮਸ਼ਰਮਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ। ਵਸੁਸ਼ਰਮਾ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਆਚਾਰੇਣ ਸੁਸਂਪਨ੍ਨੋ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਸੁਗੁਣੈਃ ਪੁਨਃ । ਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਾਸੀਦ੍ਗੁਣਾਧਿਕਃ
ਨਾਮਸ਼ਰਮਾ ਵਧੀਆ ਆਚਰਨ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਅਹਮੇਕੋ ਮਹਾਮੂਰ੍ਖਃ ਸਂਜਾਤਃ ਸ਼ृਣੁ ਸਤ੍ਤਮ । ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਵਿਪ੍ਰ ਭਾਵਮਰ੍ਥਂ ਸ਼ੁਭਂ ਕਦਾ
ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਮੂਰਖ ਬਣ ਗਿਆ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਰਜਾ, ਉਸ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਚੰਗੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ?
ਨ ਸ਼ृਣੋਮਿ ਨ ਵੈ ਯਾਮਿ ਗੁਰੁਗੇਹਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਤਸ੍ਤੁ ਜਨਕੋ ਮੇ ਤੁ ਮਾਮੇਵਂ ਪਰਿਚਿਂਤਯੇਤ੍
ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਇਉਂ ਸੋਚਦਾ ਸੀ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਰ੍ਮੇਤਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਨਾਮਾਸ੍ਯ ਤੁ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ । ਸਂਜਾਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਮੇ ਗੁਣਾਕਰਃ
ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧਰਮਸ਼ਰਮਾ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮਿਆ, ਮੈਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ।
ਇਤਿ ਸਂਚਿਂਤ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਮੁਵਾਚ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ । ਵ੍ਰਜ ਪੁਤ੍ਰ ਗੁਰੋਰ੍ਗੇਹਂ ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਪਰਿਸਾਧਯ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ।'
ਏਵਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਯਾਸ਼ੁਭਮ੍ । ਨਾਹਂ ਤਾਤ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਗੁਰੋਰ੍ਗੇਹਂ ਸੁਦੁਃਖਦਮ੍
ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਲਟ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਹੈ।'
ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਤਾਡਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਭ੍ਰੂਭਂਗਾਦਿ ਚ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨਮ੍ । ਅਨ੍ਨਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ृਣੁਸਤ੍ਤਮ
ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਰੋਟੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਉਹ ਕੰਮ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ।
ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਨਿਦ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੁਖਸ੍ਯ ਸਾਧਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਃਖਮਯਂ ਤਾਤ ਨ ਯਾਸ੍ਯੇ ਗੁਰੁਮਂਦਿਰਮ੍
ਪਿਤਾ ਜੀ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕੋਈ ਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਵਿਦ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਨ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਮਹਮੁਤ੍ਸੁਕਃ । ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਵਪ੍ਸ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਤੇ ਕਰਿष੍ਯੇ ਕ੍ਰੀਡਨਂ ਪਿਤਃ
ਮੈਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਖੇਡਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਂਗਾ, ਸੌਂਗਾ ਤੇ ਖੇਡਾਂਗਾ।
ਡਿਂਭੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸੁਖੇਨਾਪਿ ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰਮਤਂਦ੍ਰਿਤਃ । ਮਾਮੁਵਾਚ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮੂਢਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ
ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ, ਮੈਨੂੰ ਮੂਰਖ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਉਵਾਚ- ਮਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸਾਹਸਂ ਕਾਰ੍षੀਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਮਂ ਕੁਰੁ । ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸੌਖ੍ਯਂ ਯਸ਼ਃ ਕੀਰ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾਤੁਲਾ
ਵਿਦਿਆਧਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੁੱਤਰ, ਬੇਸਮਝੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰ; ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰ। ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਸੁਖ, ਇਜ਼ਤ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਸ਼ੋਹਰਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸਾਧਯ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਦੁਃਖਮੂਲਾ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਸੁਖਪ੍ਰਦਾ
ਜਾਣ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆ ਸੁਖ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਧਯ ਪੁਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਗੁਰੁਗृਹਂ ਵ੍ਰਜ । ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਅਹਮੇਵਂ ਦਿਨਦਿਨੇ
ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਵਿਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ। ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਹਰ ਰੋਜ਼—
ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਥਹਾਨਿਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਉਪਹਾਸਃ ਕृਤੋ ਲੋਕੈਰ੍ਮਮਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਕੁਤ੍ਸਨਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੌਲਤ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ। ਲੋਕ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਤੋਹਿਨਾ ਕਰਦੇ।
ਮਮ ਲਜ੍ਜਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਜੀਵਨਾਸ਼ਕਰੀ ਤਦਾ । ਵਿਦ੍ਯਾਰ੍ਥਮੁਦ੍ਯਤੋ ਵਿਪ੍ਰ ਕਂ ਗੁਰੁਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਐਸਾ ਸ਼ਰਮ ਆ ਗਿਆ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕੇ। ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਲੱਭਾਂ।
ਇਤਿ ਚਿਂਤਾਪਰੋ ਜਾਤੋ ਦੁਃਖਸ਼ੋਕਸਮਾਕੁਲਃ । ਕਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਮਹਂ ਜਾਨੇ ਕਥਂ ਵਿਂਦਾਮ੍ਯਹਂ ਗੁਣਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ: ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵਾਂ? ਗੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂ?
ਕਥਂ ਮੇ ਜਾਯਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਕਥਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਿਂਤਯਨ੍ਵਿਪ੍ਰ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧਕ੍ਯਮਗਮਂ ਪੁਨਃ
ਸਵਰਗ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇਗਾ? ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ? ਐਸਾ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਵਧਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।