ਕੋਟਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾਤੈਃ ਪੂਜਯਸ੍ਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਤਦਰ੍ਥਂ ਪੂਜਯਾਮ੍ਯੇਵ ਈਸ਼੍ਵਰਂ ਫਲਦਾਯਕਮ੍
'ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'
ਕਾਮੋਦਸਂਭਵੈਃ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਦੁਰ੍ਲਭੈਰ੍ਦੇਵਦਾਨਵੈਃ । ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ- ਕ੍ਵ ਤੇ ਭਾਵਃ ਕ੍ਵ ਤੇ ਧ੍ਯਾਨਂ ਕ੍ਵ ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
'ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—' ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਹੇ ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲੇ?'
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਬਂਧੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਿਤ੍ਤ੍ਵਯੈਵ ਹਿ । ਕਾਮੋਦਾਯਾ ਵਰਂ ਰੂਪਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਵਦ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
'ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਦੱਸ, ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਕੀ ਹੈ?'
ਕ੍ਵ ਲਬ੍ਧਾਨਿ ਸੁਪੁष੍ਪਾਣਿ ਤਸ੍ਯਾ ਹਾਸ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾਨਿ ਚ । ਵਿਹੁਂਡ ਉਵਾਚ- ਭਾਵਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਨ ਦृष੍ਟਾ ਸਾ ਮਯਾ ਕਦਾ
'ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ?' ਵਿਹੁੰਡਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਭਾਵ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।'
ਗਂਗਾਤੋਯਗਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਤੈਰਹਂ ਪੂਜਯਾਮ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਪ੍ਰਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਫੁੱਲ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮਮਾਗ੍ਰੇ ਕਥਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣਾਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਵਚਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਮਰ੍ਚਯਾਮਿ ਦਿਨਦਿਨੇ
ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਚ੍ਚ ਪृष੍ਟੋਸ੍ਮਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ- ਕਾਮੋਦਾਰੋਦਨਾਜ੍ਜਾਤੈਃ ਪੁष੍ਪੈਸ੍ਤੈਰ੍ਦੁਃਖਸਂਭਵੈਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਮੋਦਾਰਾ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ—
ਲਿਂਗਮਰ੍ਚਯਸੇ ਦੁष੍ਟ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਯਾਦृਸ਼ੇਨਾਪਿ ਭਾਵੇਨ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਯਾਦृਸ਼ੈਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਤੂੰ, ਮਾੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਹੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇ ਜਿਹੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ।
ਅਰ੍ਚਿਤੋ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਫਲਮਾਪ੍ਨੁਹਿ । ਦਿਵ੍ਯਪੂਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼੍ਯੈਵਂ ਸ਼ੋਕਪੁष੍ਪੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜਸਿ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਵਿਆ ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਅਸੌ ਦੋषਸ੍ਤਵੈਵਾਦ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭੁਂਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਜਂ ਫਲਮ੍
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੋਸ਼ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵਾਂਗੀ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ।
ਤਸ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਕਾਲਕृष੍ਟੋ ਬਭਾष ਤਾਮ੍ । ਰੇ ਰੇ ਦੁष੍ਟ ਦੁਰਾਚਾਰ ਮਮ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਦੂषਕ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਰੇ, ਮਾੜੇ, ਮੰਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—'
ਹਨ੍ਮਿ ਤ੍ਵਾਮਿਹ ਖਡ੍ਗੇਨ ਅਨੇਨਾਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਤਂ ਸ ਨਿਸ਼ਿਤਂ ਖਡ੍ਗਮਾਦਦੇ
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ।
ਹਂਤੁਕਾਮਃ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਅਭ੍ਯਧਾਵਤ ਦਾਨਵਃ । ਸਾ ਦੇਵੀ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੇਣ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਦਾਨਵ ਆਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ—
ਹਨ੍ਮਿ ਤ੍ਵਾਮਿਹ ਖਡ੍ਗੇਨ ਅਨੇਨਾਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਗਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹੁਂਕਾਰਂ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਹ । ਤੇਨ ਹੁਂਕਾਰਨਾਦੇਨ ਪਤਿਤੋ ਦਾਨਵਾਧਮਃ
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੂੰਕਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਹੂੰਕਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਦਾਨਵ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਃ ਕਾਮਰੂਪੇਣ ਵਜ੍ਰਾਹਤ ਇਵਾਚਲਃ । ਪਤਿਤੇ ਦਾਨਵੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਵਿਨਾਸ਼ਕੇ
ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਹਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਃਖਤਾਪਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਵਤ੍ਸ ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵੈ ਪਰਿਦੇਵਤਿ
ਉਹ ਦਾਨਵ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਔਰਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ—
ਗਂਗਾਤੀਰੇ ਵਰਾਰੋਹਾ ਦੁਃਖਵ੍ਯਾਕੁਲਮਾਨਸਾ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਿਤਮ੍
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰਂ ਤਂ ਕੁਂਜਲੋ ਅਂਡਜੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨੋਵਾਚ ਭੂਪਤੇ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁੰਜਲ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ, ਰਾਜਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਭੂਮਿਖਂਡੇ ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਗੁਰੁਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਚ੍ਯਵਨਚਰਿਤ੍ਰੇ ਕਾਮੋਦਾਖ੍ਯਾਨੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿ ਖੰਡ, ਵੇਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਕਾਮੋਦਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਕ-ਇੱਕ-ਵੀਂ-ਸੌ-ਇੱਕਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਕੁਂਜਲੋ ਧਰ੍ਮਪਕ੍ਸ਼ੀ ਸ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ਸੁਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ । ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨੋਵਾਚ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਕੁੰਜਲ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ।
ਵਟਾਧਃਸ੍ਥੋ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਸ਼ੁਕਮ੍ । ਕੋ ਭਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮਵਕ੍ਤਾ ਹਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਵਟ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਹਾ-ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਕੌਣ ਹੋ ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੰਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ?'
ਕਿਂ ਵਾ ਦੇਵੋऽਥ ਗਂਧਰ੍ਵਃ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋ ਭਵਾਨ੍ । ਕਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪਾਦਿਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯੋਨਿਂ ਕੀਰਸ੍ਯ ਪਾਤਕੀਮ੍
'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵ ਹੋ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਹੋ? ਕਿਸੇ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੰਛੀ ਦੀ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਪਾਇਆ?'
ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਈਦृਸ਼ਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਰ੍ਤਤੇऽਤੀਦ੍ਰਿਯਂ ਸ਼ੁਕ । ਸੁਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਕਸ੍ਯ ਵੈ ਤਪਸਃ ਫਲਮ੍
ਤੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਆਮ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਹੈ, ਸ਼ੁਕਾ? ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਜਾਂ ਤਪ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ?
ਕਿਂ ਵਾ ਚ੍ਛਨ੍ਨੇਨ ਰੂਪੇਣ ਅਨੇਨਾਪਿ ਮਹਾਮਤੇ । ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧੋऽਸਿ ਦੇਵੋ ਵਾ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਹ ਲੁਕਵੇਂ ਰੂਪ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ? ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ—ਕੋਈ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ, ਕਿਉਂ?
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਭੋਃ ਸਿਦ੍ਧ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਜਾਨੇ ਕੁਲਂ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਤਪਃਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭ੍ਰਮਸਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍
ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਿਧ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਕੁਲ, ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼, ਤੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ।
ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਤਵ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਉਪਵਿਸ਼੍ਯਾਸਨੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਛਾਯਾਮਾਸ਼੍ਰਯਸ਼ੀਤਲਾਮ੍
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਆ ਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ।
ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਪ੍ਰਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਭृਗੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਮੋ ਦ੍ਵਿਜਃ
ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਮੂਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ।
ਭਾਰ੍ਗਵੋ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯਾਸੀਤ੍ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਤਤ੍ਵਵਿਤ੍ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਵਯੇ ਭਵਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰ ਚ੍ਯਵਨਃ ਖ੍ਯਾਤਿਮਾਨ੍ਭੁਵਿ
ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਭਾਰਗਵ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਚ੍ਯਵਨ ਹੈਂ, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਨਾਹਂ ਦੇਵੋ ਨ ਗਂਧਰ੍ਵੋ ਨਾਹਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਃ ਪੁਨਃ । ਯੋਹਂ ਵਿਪ੍ਰ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਨ੍ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ
ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਵਿਦਿਆਧਰ। ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਤ੍ਤਮਃ । ਵੇਦਵੇਦਾਂਗਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।