ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਮਾਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਦृष੍ਟਾਂ ਸ ਦਾਨਵਃ । ਸਸ੍ਮਾਰ ਦਾਨਵਃ ਪਾਪਃ ਕਾਮਬਾਣੈਃ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ
ਉਹ ਦਾਨਵ, ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਕਂਦਰ੍ਪੇਣ ਬਲੀਯਸਾ । ਵਿਰਹਾਕੁਲਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਰੋਦਤੇ ਹਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ
ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਿਆ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਣ ਲੱਗਾ।
ਕਾਲਾਕृष੍ਟਃ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੋਕਜਾਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਃ । ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਸਮਾਯਾਤਃ ਪੂਜਨਾਰ੍ਥੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਕਾਲ ਦੇ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ।
ਦੇਵ੍ਯਾ ਕृਤਾਂ ਹਿ ਪੂਜਾਂ ਚ ਸੁਪੁष੍ਪੈਃ ਪਾਰਿਜਾਤਜੈਃ । ਤਾਂ ਨਿਰ੍ਣਾਸ਼੍ਯ ਸੁਲੋਭੇਨ ਸ਼ੋਕਜੈਃ ਪਰਿਪੂਜਯੇਤ੍
ਦੇਵੀ ਨੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਲੋਭ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੀ।
ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਦੁष੍ਟਸ੍ਯ ਬਿਂਦਵਸ੍ਤੇऽਸ਼੍ਰੁਸਂਭਵਾਃ । ਅਵਿਰਲਾਸ੍ਤਤੋ ਵਤ੍ਸ ਪਤਂਤਿ ਲਿਂਗਮਸ੍ਤਕੇ
ਉਸ ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਹੰਝੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਲਗਾਤਾਰ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ।
ਦੇਵੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੂਪੇਣ ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਮਤੇ । ਕੋ ਭਵਾਨ੍ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਂ ਸ਼ੋਕਾਕੁਲਮਨਾਃ ਸਦਾ
ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖੀ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁੱਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?'
ਪਤਂਤ੍ਯਸ਼੍ਰੂਣਿ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਸ੍ਤਕੇ ਸ਼ੋਕਜਾਨਿ ਤੇ । ਅਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਏਤਮਰ੍ਥਂ ਮਮਾਗ੍ਰਤਃ
ਤੇਰੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਹੰਝੂਆਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸ, ਇਹ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਵਿਹੁਂਡ ਉਵਾਚ- ਪੂਰ੍ਵਂ ਦृष੍ਟਾ ਮਯਾ ਨਾਰੀ ਸਰ੍ਵਸੌਭਾਗ੍ਯਸਂਪਦਾ । ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਪਨ੍ਨਾ ਕਾਮਸ੍ਯਾਯਤਨਂ ਮਹਤ੍
ਵਿਹੁੰਡਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਵੱਡਾ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ।
ਤਸ੍ਯਾ ਮੋਹੇਨ ਸਂਦਗ੍ਧਃ ਕਾਮੇਨਾਕੁਲਤਾਂ ਗਤਃ । ਤਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸਂਭੋਗੇ ਦੇਹਿ ਮੇ ਦਾਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਸਾ ਦੇ।'
ਕਾਮੋਦਸਂਭਵੈਃ ਪੁष੍ਪੈਃ ਪੂਜਯਸ੍ਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਤੇषਾਂ ਪੁष੍ਪਕृਤਾਂ ਮਾਲਾਂ ਮਮ ਕਂਠੇ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਿਪ
'ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਪਾ।'
ਕੋਟਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾਤੈਃ ਪੂਜਯਸ੍ਵ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਤਦਰ੍ਥਂ ਪੂਜਯਾਮ੍ਯੇਵ ਈਸ਼੍ਵਰਂ ਫਲਦਾਯਕਮ੍
'ਸੱਤ ਕਰੋੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।'
ਕਾਮੋਦਸਂਭਵੈਃ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਦੁਰ੍ਲਭੈਰ੍ਦੇਵਦਾਨਵੈਃ । ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ- ਕ੍ਵ ਤੇ ਭਾਵਃ ਕ੍ਵ ਤੇ ਧ੍ਯਾਨਂ ਕ੍ਵ ਤੇ ਜ੍ਞਾਨਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ
'ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—' ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਗਿਆਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਹੇ ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲੇ?'
ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਬਂਧੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਿਤ੍ਤ੍ਵਯੈਵ ਹਿ । ਕਾਮੋਦਾਯਾ ਵਰਂ ਰੂਪਂ ਕੀਦृਸ਼ਂ ਵਦ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
'ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਦੱਸ, ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਵਰ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਕੀ ਹੈ?'
ਕ੍ਵ ਲਬ੍ਧਾਨਿ ਸੁਪੁष੍ਪਾਣਿ ਤਸ੍ਯਾ ਹਾਸ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾਨਿ ਚ । ਵਿਹੁਂਡ ਉਵਾਚ- ਭਾਵਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਨ ਦृष੍ਟਾ ਸਾ ਮਯਾ ਕਦਾ
'ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਾਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ?' ਵਿਹੁੰਡਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਭਾਵ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।'
ਗਂਗਾਤੋਯਗਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪਰਿਗृਹ੍ਣਾਮਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਤੈਰਹਂ ਪੂਜਯਾਮ੍ਯੇਕਂ ਸ਼ਂਕਰਂ ਪ੍ਰਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹੀ ਫੁੱਲ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮਮਾਗ੍ਰੇ ਕਥਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣਾਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਵਚਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵੇਸ਼ਮਰ੍ਚਯਾਮਿ ਦਿਨਦਿਨੇ
ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁਕਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਚ੍ਚ ਪृष੍ਟੋਸ੍ਮਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ । ਸ਼੍ਰੀਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ- ਕਾਮੋਦਾਰੋਦਨਾਜ੍ਜਾਤੈਃ ਪੁष੍ਪੈਸ੍ਤੈਰ੍ਦੁਃਖਸਂਭਵੈਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਮੋਦਾਰਾ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਹ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹਨ—
ਲਿਂਗਮਰ੍ਚਯਸੇ ਦੁष੍ਟ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਚ । ਯਾਦृਸ਼ੇਨਾਪਿ ਭਾਵੇਨ ਪੁष੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਯਾਦृਸ਼ੈਸ੍ਤ੍ਵਯਾ
ਤੂੰ, ਮਾੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਹੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੇ ਜਿਹੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ।
ਅਰ੍ਚਿਤੋ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਂ ਫਲਮਾਪ੍ਨੁਹਿ । ਦਿਵ੍ਯਪੂਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼੍ਯੈਵਂ ਸ਼ੋਕਪੁष੍ਪੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜਸਿ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਵਿਆ ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
ਅਸੌ ਦੋषਸ੍ਤਵੈਵਾਦ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸੁਦਾਰੁਣਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਭੁਂਕ੍ਸ਼੍ਵ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਜਂ ਫਲਮ੍
ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੋਸ਼ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵਾਂਗੀ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ।
ਤਸ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਕਾਲਕृष੍ਟੋ ਬਭਾष ਤਾਮ੍ । ਰੇ ਰੇ ਦੁष੍ਟ ਦੁਰਾਚਾਰ ਮਮ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਦੂषਕ
ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਰੇ, ਮਾੜੇ, ਮੰਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—'
ਹਨ੍ਮਿ ਤ੍ਵਾਮਿਹ ਖਡ੍ਗੇਨ ਅਨੇਨਾਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਤਂ ਸ ਨਿਸ਼ਿਤਂ ਖਡ੍ਗਮਾਦਦੇ
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ।
ਹਂਤੁਕਾਮਃ ਸ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਅਭ੍ਯਧਾਵਤ ਦਾਨਵਃ । ਸਾ ਦੇਵੀ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੇਣ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ
ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਦਾਨਵ ਆਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ—
ਹਨ੍ਮਿ ਤ੍ਵਾਮਿਹ ਖਡ੍ਗੇਨ ਅਨੇਨਾਪਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਮਾਗਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹੁਂਕਾਰਂ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ਹ । ਤੇਨ ਹੁਂਕਾਰਨਾਦੇਨ ਪਤਿਤੋ ਦਾਨਵਾਧਮਃ
'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੂੰਕਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਹੂੰਕਾਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਾੜਾ ਦਾਨਵ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਃ ਕਾਮਰੂਪੇਣ ਵਜ੍ਰਾਹਤ ਇਵਾਚਲਃ । ਪਤਿਤੇ ਦਾਨਵੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਵਿਨਾਸ਼ਕੇ
ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਹਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੁਃਖਤਾਪਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ । ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਵਤ੍ਸ ਸਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵੈ ਪਰਿਦੇਵਤਿ
ਉਹ ਦਾਨਵ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਤਕਲੀਫ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਔਰਤ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ—
ਗਂਗਾਤੀਰੇ ਵਰਾਰੋਹਾ ਦੁਃਖਵ੍ਯਾਕੁਲਮਾਨਸਾ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਿਤਮ੍
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰਂ ਤਂ ਕੁਂਜਲੋ ਅਂਡਜੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨੋਵਾਚ ਭੂਪਤੇ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁੰਜਲ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ, ਰਾਜਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਭੂਮਿਖਂਡੇ ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਗੁਰੁਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਚ੍ਯਵਨਚਰਿਤ੍ਰੇ ਕਾਮੋਦਾਖ੍ਯਾਨੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿ ਖੰਡ, ਵੇਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਕਾਮੋਦਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਇਕ-ਇੱਕ-ਵੀਂ-ਸੌ-ਇੱਕਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਕੁਂਜਲੋ ਧਰ੍ਮਪਕ੍ਸ਼ੀ ਸ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਨ੍ਸੁਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ । ਵਿਰਰਾਮ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨੋਵਾਚ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ
ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਕੁੰਜਲ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ।