ਪਂਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਚ ਮੁषਿਤ੍ਵੈਵ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਃ । षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸੁ ਤਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਚੈष ਵਿਰਾਜਤੇ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੱਬੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਕੇਵਲੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਸਂਗਤਿਂ ਗਤਃ । ਤਦ੍ਭਾਵੈਰ੍ਵਾਯੁਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਚਲਤੇ ਸ੍ਥਾਨਤੋ ਯਦਾ
ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਇਕੱਲੀ ਤੇ ਸਦੀਵੀ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੇਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਤੇਜਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਭਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਕਥ੍ਯਤੇ
ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।
ਪਯਸਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਵਂਤ੍ਯਂਬੁਕਣਾਃ ਸ਼ੁਭੇ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਤੇਜ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੂੰਦਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿਚੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।
ਸ ਹਿ ਪृਥ੍ਵੀ ਸ ਵੈ ਵਾਯੁਃ ਸ ਚਾਪ੍ਯਾਕਾਸ਼ ਏਵ ਹਿ । ਸ ਵੈ ਤੋਯਂ ਸ ਦੀਪ੍ਯੇਤ ਏਤੇ ਪਂਚ ਪੁਰਾ ਕृਤਾਃ
ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਚਾਨਣ ਹੈ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੇਜਸੋ ਭੂਤਾ ਮਲਰੂਪਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਤੇ
ਇਹ ਤੱਤ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਮੈਲ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭਾਵਪ੍ਰਦੋषੇਣ ਨਾਸ਼ਯਂਤਿ ਵਰਾਨਨੇ । ਤਤ੍ਪਿਂਡਮਨ੍ਯਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਵਾਰਂ ਵਾਰਂ ਵਰਾਨਨੇ
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਖੋਟ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਵਿਹਾਰੋਯਂ ਸृष੍ਟਿਸਂਬਂਧਕਾਰਣਮ੍ । ਉਦਕਸ੍ਯ ਤਰਂਗਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਚ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖੇਡ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ਭੂਤਿਃ ਪੁਨਰ੍ਹਾਨਿਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਪਾਂ ਰੂਪਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਾਂਤਂ ਤਦ੍ਵਦੇषਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਿ ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਤੋ ਧਰਾਕਾਸ਼ੌ ਨ ਨਸ਼੍ਯਂਤ੍ਯਾਪ ਏਵ ਚ
ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਜੋਤ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਪਂਚੈਵ ਆਤ੍ਮਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਚ । ਆਤ੍ਮਾਦਯੋ ਹ੍ਯਮੀ ਭਦ੍ਰੇ ਨਿਤ੍ਯਰੂਪਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਪੰਜੇ ਆਤਮਾ ਸਮੇਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪਿਂਡ ਏਵ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯੇਤ ਤੇषਾਂ ਸਂਜਾਤ ਏਵ ਚ । ਵਿषਯਾਣਾਂ ਸੁਦੋषੈਃ ਸ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਭਿਰ੍ਹਤਃ
ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਟਾਂ ਨਾਲ, ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਵੈ ਪਿਂਡਾਤ੍ਪਂਚਪਂਚਾਤ੍ਮਕਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਪਿਂਡਾਂਤੇ ਵਸਤੇ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਚ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਤਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਚਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਫੁਲਿਂਗਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਯਾਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਚ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਦਾ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਮਹਾਗੁਣੈਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਦਾ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਾਹਾਰੇਣ ਸਂਪੁष੍ਟੈਰਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸੁਖਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸੁਸੁਖਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਮੋਹਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਤਾਮਸੀ ਲਯਵਰ੍ਦ੍ਧਿਨੀ । ਨਾਡੀਮਾਰ੍ਗੇਣ ਯਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮੇਰੁਮੁਲ੍ਲਂਘ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਾਡੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯੇਤ ਯਾਵਨ੍ਨੋਦਯਤੇ ਰਵਿਃ । ਵਿषਯਾਂਧਕਾਰੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਤੁ ਪਂਚਤਤ੍ਤ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਪੋषਿਤੈਃ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਸ੍ਥਿਤੈਃ ਪਿਂਡੈਰਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਤੇ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਚ ਵੈ ਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਚਾਵਚਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਸਂਸਾਰ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਦੋषੈਰ੍ਬਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਣੀਯਤੇ
ਉਹ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਮੱਤ ਵਾਲੀ; ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਖੋਟਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਕਾਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤਿ ਜੀਵਾਤ੍ਮਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਮਧ੍ਯਗਃ । ਉਦਾਨਃ ਸ੍ਫੁਰਤੇ ਤੀਵ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਨ ਵਾਯੂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਧੁਨੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁष੍ਕਾ ਭਸ੍ਤ੍ਰਾ ਯਥਾ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕੁਰੁਤੇ ਵਾਯੁਪੂਰਿਤਾ । ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਬ੍ਦਵਸ਼ਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸਮੁਦਾਨਃ ਕੁਰੁਤੇ ਬਲਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਧੌਂਕਣੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਾਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਧੁਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਦਾਨ ਵਾਯੂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸਾਹ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਉਦਾਨੋ ਬਲਵਾਨ੍ਭਵੇਤ੍ । ਏਵਂ ਕਾਯਃ ਪ੍ਰਮੁਗ੍ਧਸ੍ਤੁ ਮृਤਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਆਤਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਦਾਨ ਵਾਯੂ ਬਹੁਤ ਤਗੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਮਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਮਹਾਮਾਯਾ ਤਸ੍ਯਾਂਗੇषੁ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਾ । ਹृਦਿ ਕਂਠੇ ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਯੇ ਨਾਸਿਕਾਗ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤਿ
ਫਿਰ ਨੀਂਦ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲ, ਗਲੇ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਹੂ ਸਂਕੁਚ੍ਯ ਸਂਤਿष੍ਠੇਦ੍ਧृਦ੍ਗਤੋ ਨਾਭਿਮਂਡਲੇ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ ਉਦਾਨੋ ਨਾਮ ਮਾਰੁਤਃ
ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਮਟਾ ਕੇ, ਉਹ ਦਿਲ ਵਿਚ ਨਾਭੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਦਾਨ ਨਾਮਕ ਹਵਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਮਹਾਤੀਵ੍ਰਾ ਬਲਰੋਧਂ ਕਰੋਤਿ ਸਃ । ਯਥਾ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਦਾਰੁ ਕੀਲਧਰਃ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਕੜ ਕੀਲ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਥਾ ਚਾਤ੍ਮਾਸੁ ਸਂਲਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁਰ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਪ੍ਰਸਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁਃ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ।
ਬੁਦ੍ਧਿਵਦ੍ਰੋਹਿਤੋ ਭਦ੍ਰੇ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤਾਨ੍ਵਾਸਾਨ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਬੁੱਧੀ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਲੀਏ, ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਦੌੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਰਮਤੇ ਪੁਨਃ । ਏਵਂ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨੀ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁੱਤਾਬਕ ਮੁੜ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਮਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਗਿਰੀਂਸ੍ਤਥਾ ਸੁਦੁਰ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਨ੍ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਔਖੇ ਥਾਂ ਤੇ ਉੱਚ-ਨੀਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।