ਮਹਾਮੋਹਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਮਾਂਗੇ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵ । ਵ੍ਯਾਪਕਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਮਮਾਂਗੇ ਮਤਿਨਾਸ਼ਕਃ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯਥਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਸੁਪ੍ਤਯਾ ਤੁ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵੈ ਦਾਰੁਣੋ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ।
ਕੇਨਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮੇਤ੍ਯੈਵ ਪੁਰਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਸੌ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਸਂਸਾਰਂ ਸ ਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਕੋਈ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, 'ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ।'
ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਦੁਃਖੇਨ ਵ੍ਯਾਪਿਤਾਹਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਤਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਭਵਾਞ੍ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਵਰਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਵਾਤਿਕਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਕਫਜਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਮਾਨਵੇषੁ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ ਜਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਚ ਦੇਵੇषੁ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸੁਂਦਰਿ । ਆਦਿਤ੍ਯੋਦਯਵੇਲਾਯਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੀਏ, ਨਾ ਸੁਪਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਨੀਂਦ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਹਿ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਦਾਯਕਃ । ਅਨ੍ਯਦੇਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ੁਭੇ
ਚੰਗਾ ਸੁਪਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪੂਰਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਮਹਾਵਾਤਾਂਦੋਲਨੈਸ਼੍ਚ ਚਲਂਤ੍ਯਾਪੋ ਵਰਾਨਨੇ । ਤ੍ਰੁਟਂਤ੍ਯਂਬੁਕਣਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਕਸਂਚਯਾਤ੍
ਵੱਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਪਾਣੀ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕੀ-ਨਿਕੀ ਬੂੰਦ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਹਿਰੇਵ ਪਤਂਤ੍ਯੇਤੇ ਨਿਰ੍ਮਲਾਂਬੁਕਣਾਃ ਸ਼ੁਭੇ । ਪੁਨਰ੍ਲਯਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤ੍ਯੇਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਾ ਭਵਂਤਿ ਵੈ
ਇਹ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਬਾਹਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਵੈ ਭਾਵਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਭਾਮਿਨਿ । ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵਿਰਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰਏ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸੁਣ। ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਂਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਚ ਮੁषਿਤ੍ਵੈਵ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਃ । षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸੁ ਤਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਚੈष ਵਿਰਾਜਤੇ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੱਬੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਕੇਵਲੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਸਂਗਤਿਂ ਗਤਃ । ਤਦ੍ਭਾਵੈਰ੍ਵਾਯੁਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਚਲਤੇ ਸ੍ਥਾਨਤੋ ਯਦਾ
ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਇਕੱਲੀ ਤੇ ਸਦੀਵੀ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੇਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਤੇਜਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਭਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਕਥ੍ਯਤੇ
ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।
ਪਯਸਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਵਂਤ੍ਯਂਬੁਕਣਾਃ ਸ਼ੁਭੇ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਤੇਜ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੂੰਦਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿਚੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।
ਸ ਹਿ ਪृਥ੍ਵੀ ਸ ਵੈ ਵਾਯੁਃ ਸ ਚਾਪ੍ਯਾਕਾਸ਼ ਏਵ ਹਿ । ਸ ਵੈ ਤੋਯਂ ਸ ਦੀਪ੍ਯੇਤ ਏਤੇ ਪਂਚ ਪੁਰਾ ਕृਤਾਃ
ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਚਾਨਣ ਹੈ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੇਜਸੋ ਭੂਤਾ ਮਲਰੂਪਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਤੇ
ਇਹ ਤੱਤ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਮੈਲ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭਾਵਪ੍ਰਦੋषੇਣ ਨਾਸ਼ਯਂਤਿ ਵਰਾਨਨੇ । ਤਤ੍ਪਿਂਡਮਨ੍ਯਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਵਾਰਂ ਵਾਰਂ ਵਰਾਨਨੇ
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਖੋਟ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਵਿਹਾਰੋਯਂ ਸृष੍ਟਿਸਂਬਂਧਕਾਰਣਮ੍ । ਉਦਕਸ੍ਯ ਤਰਂਗਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਚ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖੇਡ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ਭੂਤਿਃ ਪੁਨਰ੍ਹਾਨਿਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਪਾਂ ਰੂਪਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਾਂਤਂ ਤਦ੍ਵਦੇषਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਿ ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਤੋ ਧਰਾਕਾਸ਼ੌ ਨ ਨਸ਼੍ਯਂਤ੍ਯਾਪ ਏਵ ਚ
ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਜੋਤ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਪਂਚੈਵ ਆਤ੍ਮਨਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਚ । ਆਤ੍ਮਾਦਯੋ ਹ੍ਯਮੀ ਭਦ੍ਰੇ ਨਿਤ੍ਯਰੂਪਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਪੰਜੇ ਆਤਮਾ ਸਮੇਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪਿਂਡ ਏਵ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯੇਤ ਤੇषਾਂ ਸਂਜਾਤ ਏਵ ਚ । ਵਿषਯਾਣਾਂ ਸੁਦੋषੈਃ ਸ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਭਿਰ੍ਹਤਃ
ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਟਾਂ ਨਾਲ, ਮੋਹ ਤੇ ਵੈਰ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਵੈ ਪਿਂਡਾਤ੍ਪਂਚਪਂਚਾਤ੍ਮਕਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਪਿਂਡਾਂਤੇ ਵਸਤੇ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਚ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਤਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਚਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਫੁਲਿਂਗਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ । ਤਥਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਯਾਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਚ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਦਾ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤੇਸ਼੍ਚ ਮਹਾਗੁਣੈਃ
ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਦਾ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਾਹਾਰੇਣ ਸਂਪੁष੍ਟੈਰਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸੁਖਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸੁਸੁਖਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਮੋਹਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯਤਿ
ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਤਾਮਸੀ ਲਯਵਰ੍ਦ੍ਧਿਨੀ । ਨਾਡੀਮਾਰ੍ਗੇਣ ਯਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮੇਰੁਮੁਲ੍ਲਂਘ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਮੋ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਲੀਨਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਾਡੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸੂਰਜ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯੇਤ ਯਾਵਨ੍ਨੋਦਯਤੇ ਰਵਿਃ । ਵਿषਯਾਂਧਕਾਰੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਦ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਤੁ ਪਂਚਤਤ੍ਤ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਪੋषਿਤੈਃ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਸ੍ਥਿਤੈਃ ਪਿਂਡੈਰਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਤੇ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਚ ਵੈ ਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਚਾਵਚਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਸਂਸਾਰ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਦੋषੈਰ੍ਬਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਣੀਯਤੇ
ਉਹ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਮੱਤ ਵਾਲੀ; ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਖੋਟਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।