ਤਾਨਿ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਗृਹਾਣ ਸੁਹृਦ੍ਯਾਨਿ ਮਹਾਂਤਿ ਚ । ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸਾਧਯਸ੍ਵ ਮਨੀਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਤੂੰ ਉਹ ਫੁੱਲ, ਜੋ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਲੈ ਲੈ। ਉਹ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ।
ਨਾਰਦੋ ਦਾਨਵਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪੁਨਃ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਚਿਂਤਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪੁਨਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕਥਮਸ਼੍ਰੂਣਿ ਸਾ ਮੁਂਚੇਤ੍ਕੇਨੋਪਾਯੇਨ ਦੁਃਖਿਤਾ । ਚਿਂਤਯਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵੈ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਚ
ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅੰਸੂ ਛੱਡੇ, ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ? ਉਹ ਤੇ ਨਾਰਦ, ਦੋਵੇਂ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ।
ਤਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਾਮੋਦਾਖ੍ਯਂ ਪੁਰਂ ਗਤਃ
ਫਿਰ, ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ; ਉਹ ਕਾਮੋਦਾ ਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਭੂਮਿਖਂਡੇ ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਗੁਰੁਤੀਰ੍ਥਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਚ੍ਯਵਨਚਰਿਤ੍ਰੇ ਕਾਮੋਦਾਖ੍ਯਾਨੇ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, 'ਕਾਮੋਦਾ' ਨਾਮਕ ਕਹਾਣੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਇਕ ਸੌ ਉਨੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਕਾਮੋਦਾਖ੍ਯਂ ਪੁਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੇਵਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਰਦਸ੍ਤਤਃ
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਨਾਰਦ ਨੇ ਫਿਰ 'ਕਾਮੋਦਾ' ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਦਿਵਯ ਨਗਰੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਚਾਹਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਕਾਮੋਦਾਯਾ ਗृਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਕਾਮੋਦਾਂ ਤੁ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮਾਕੁਲਾਮ੍
ਕਾਮੋਦਾ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਮੋਦਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤਯਾ ਸਂਪੂਜਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸੁਵਾਕ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਾਗਤਾਦਿਭਿਃ । ਦਿਵ੍ਯਾਸਨੇ ਸਮਾਰੂਢਸ੍ਤਾਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਆਗਤ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਦਿਵਯ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸੁਖੇਨ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਵਿष੍ਣੁਤੇਜਃ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇ । ਅਨਾਮਯਂ ਚ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਆਸ਼ੀਰ੍ਭਿਰਭਿਨਂਦ੍ਯ ਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ?' ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੂਛੀ।
ਕਾਮੋਦੋਵਾਚ-। ਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ਭਵਤਾਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸੁਖੇਨ ਵਰ੍ਤਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਤ੍ਤਰਕਾਰਣਮ੍
ਕਾਮੋਦਾ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਵੱਡੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
ਮਹਾਮੋਹਃ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਮਾਂਗੇ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵ । ਵ੍ਯਾਪਕਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਮਮਾਂਗੇ ਮਤਿਨਾਸ਼ਕਃ
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਯਥਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇषੁ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਸੁਪ੍ਤਯਾ ਤੁ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵੈ ਦਾਰੁਣੋ ਮੁਨੇ
ਉਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਇਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ।
ਕੇਨਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮੇਤ੍ਯੈਵ ਪੁਰਤੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋऽਸੌ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਸਂਸਾਰਂ ਸ ਗਮਿष੍ਯਤਿ
ਕੋਈ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, 'ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ।'
ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਦੁਃਖੇਨ ਵ੍ਯਾਪਿਤਾਹਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਤਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਭਵਾਞ੍ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਵਰਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਵਾਤਿਕਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਕਫਜਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਃ । ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਮਾਨਵੇषੁ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ ਜਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਨ ਜਾਯਤੇ ਚ ਦੇਵੇषੁ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸੁਂਦਰਿ । ਆਦਿਤ੍ਯੋਦਯਵੇਲਾਯਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਉਤ੍ਤਮਃ
ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੀਏ, ਨਾ ਸੁਪਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਨੀਂਦ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਮਾਨਵਾਨਾਂ ਹਿ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਫਲਦਾਯਕਃ । ਅਨ੍ਯਦੇਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ੁਭੇ
ਚੰਗਾ ਸੁਪਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪੂਰਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਮਹਾਵਾਤਾਂਦੋਲਨੈਸ਼੍ਚ ਚਲਂਤ੍ਯਾਪੋ ਵਰਾਨਨੇ । ਤ੍ਰੁਟਂਤ੍ਯਂਬੁਕਣਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੁਦਕਸਂਚਯਾਤ੍
ਵੱਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿਲਾਉਣ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਪਾਣੀ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕੀ-ਨਿਕੀ ਬੂੰਦ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਹਿਰੇਵ ਪਤਂਤ੍ਯੇਤੇ ਨਿਰ੍ਮਲਾਂਬੁਕਣਾਃ ਸ਼ੁਭੇ । ਪੁਨਰ੍ਲਯਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤ੍ਯੇਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਾਦृਸ਼੍ਯਾ ਭਵਂਤਿ ਵੈ
ਇਹ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਬਾਹਰ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ। ਫਿਰ ਇਹ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਵੈ ਭਾਵਃ ਕਥ੍ਯਤੇ ਸ਼ृਣੁ ਭਾਮਿਨਿ । ਆਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਵਿਰਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰਏ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸੁਣ। ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੈਰਾਗੀ ਤੇ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਂਚਭੂਤਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਚ ਮੁषਿਤ੍ਵੈਵ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਲਃ । षਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸੁ ਤਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਚੈष ਵਿਰਾਜਤੇ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੱਬੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਕੇਵਲੋ ਨਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਕृਤੇਃ ਸਂਗਤਿਂ ਗਤਃ । ਤਦ੍ਭਾਵੈਰ੍ਵਾਯੁਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਚਲਤੇ ਸ੍ਥਾਨਤੋ ਯਦਾ
ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਇਕੱਲੀ ਤੇ ਸਦੀਵੀ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੇਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਤੇਜਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਭਂ ਨਾਮ ਤਸ੍ਯ ਏਵ ਪ੍ਰਕਥ੍ਯਤੇ
ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।
ਪਯਸਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਭਵਂਤ੍ਯਂਬੁਕਣਾਃ ਸ਼ੁਭੇ । ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਤੇਜ ਅਂਤਰਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕਥ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੂੰਦਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਵਿਚੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।
ਸ ਹਿ ਪृਥ੍ਵੀ ਸ ਵੈ ਵਾਯੁਃ ਸ ਚਾਪ੍ਯਾਕਾਸ਼ ਏਵ ਹਿ । ਸ ਵੈ ਤੋਯਂ ਸ ਦੀਪ੍ਯੇਤ ਏਤੇ ਪਂਚ ਪੁਰਾ ਕृਤਾਃ
ਉਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਚਾਨਣ ਹੈ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤੇਜਸੋ ਭੂਤਾ ਮਲਰੂਪਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਗਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਏਕਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਤੇ
ਇਹ ਤੱਤ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਮੈਲ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਭਾਵਪ੍ਰਦੋषੇਣ ਨਾਸ਼ਯਂਤਿ ਵਰਾਨਨੇ । ਤਤ੍ਪਿਂਡਮਨ੍ਯਮਿਚ੍ਛਂਤਿ ਵਾਰਂ ਵਾਰਂ ਵਰਾਨਨੇ
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਖੋਟ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਵਿਹਾਰੋਯਂ ਸृष੍ਟਿਸਂਬਂਧਕਾਰਣਮ੍ । ਉਦਕਸ੍ਯ ਤਰਂਗਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਚ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖੇਡ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਠਦੀ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਨਰ੍ਭੂਤਿਃ ਪੁਨਰ੍ਹਾਨਿਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਪਾਂ ਰੂਪਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਾਂਤਂ ਤਦ੍ਵਦੇषਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪਾਂ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਾ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਦੇਵਿ ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਨ ਨਸ਼੍ਯਤੋ ਧਰਾਕਾਸ਼ੌ ਨ ਨਸ਼੍ਯਂਤ੍ਯਾਪ ਏਵ ਚ
ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਜੋਤ ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।