ਪੁਂਡਰੀਕਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਾਨਵਃ । ਤੁਲਸੀਸਂਨਿਧੌ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਮਨਸਾ ਯੋ ਜਪੇਨ੍ਨਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਡਰੀਕ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਸੂਯਫਲਂ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ਵਰ੍षੇਣਾਪਿ ਚ ਮਾਨਵਃ । ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਸ਼ਿਲਾ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਦੁਆਰਾਵਤੀ ਪੱਥਰ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਭਯੋਃ ਸਂਨਿਧੌ ਜਾਪ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਖਮਿਚ੍ਛਤਾ । ਬਹੁਸੌਖ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭੁਕ੍ਤ੍ਵੈਵ ਕੁਲਾਨਾਂ ਸ਼ਤਮੇਵ ਚ
ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਜੋ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਪ ਕਰੇ; ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਇੱਕ-ਸੌ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਕੇਨ ਚਾਧਿਕਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਨਾ ਸਹ ਤਾਰਯੇਤ੍ । ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ੍ਨਾਨਕਰ੍ਤਾ ਯਃ ਪੂਜਯੇਨ੍ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍
ਇੱਕ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਮਾਘਸ੍ਨਾਯੀ ਹਰਿਂ ਪੂਜ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾਘ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯੇਚ੍ਚੈਵ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਜਪੇਦ੍ਵਾਥ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਵਾ । ਸੁਰਾਪਾਨਾਦਿਕਂ ਪਾਪਂ ਵਿਹਾਯ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਨਾ ਵਿਘ੍ਨਂ ਨਰਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸਂਪ੍ਰਯਾਤਿ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਹਿ ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਭੁਂਜਤਾਂ ਪੁਰਃ
ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਜਨਾਰਦਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਖਾਣ ਸਮੇਂ, ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਜਪੇਚ੍ਚ ਸ਼ਤਂ ਨਾਮ੍ਨਾਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਪਿਤਰਸ੍ਤੁष੍ਟਿਮਾਯਾਂਤਿ ਤृਪ੍ਤਾ ਯਾਂਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਂ
ਜੋ ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵੇਦਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਿਂਦਤੇ ਮਹੀਮ੍ । ਧਨऋਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਭੁਂਜੀਤ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਜਪਤਿ ਯਃ ਸਦਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਯ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਤੇ ਰਿਧਿ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਃ ਸੁਃਖਂ ਪ੍ਰਭੁਂਕ੍ਤੇ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤ੍ਵਂ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜਨ੍ਮਾਂਤਰਂ ਵਤ੍ਸ ਵੇਦਵਿਦ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿਂਦਤਿ
ਸ਼ੂਦਰ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਦਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਦਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਜਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕੇਸ਼ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ
ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਭੂਮਿਖਂਡੇ ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਗੁਰੁਤੀਰ੍ਥਵਰ੍ਣਨੇ ਚ੍ਯਵਨਚਰਿਤ੍ਰੇ ਸਪ੍ਤਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮੀ ਖੰਡ, ਵੇਨ ਦੀ ਕਥਾ, ਗੁਰੂ ਤੀਰਥ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੇ ਚਯਵਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚ, ਸਤੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਕੁਂਜਲ ਉਵਾਚ- ਵ੍ਰਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਮਹਾਜ੍ਞਾਨਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਚੈਵ ਸੁਪੁਤ੍ਰਕ । ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤਵਾਗ੍ਰੇ ਵੈ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍
ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਵਰਤ, ਸਤੁਤਿ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਚਤੁष੍ਟਯਂ ਸਾ ਹਿ ਯਦਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਵੈष੍ਣਵਂ ਲੋਕਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਕ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਇਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਤਂ ਵਤ੍ਸ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਦੇਵੀਂ ਪ੍ਰਬੋਧਯ । ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਯਨਂ ਨਾਮ ਵ੍ਰਤਰਾਜਂ ਵਦਸ੍ਵ ਤਾਮ੍
ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ 'ਅਸ਼ੂਨਯਸ਼ਯਨ' ਨਾਮ ਦੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਜਗਾ, ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸ।
ਸਮੁਦ੍ਧਰ ਮਹਾਪਾਪਾਦ੍ਰਾਜਕਨ੍ਯਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਂ ਪੁਣ੍ਯਦਂ ਪਾਪਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਾਪ ਤੋਂ, ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ; ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਗਚ੍ਛ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਭਾਗ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਰਰਾਮ ਸਃ । ਸ਼੍ਰੀਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਉਜ੍ਜ੍ਵਲੋਪ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸ ਪਿਤ੍ਰਾ ਕੁਂਜਲੇਨ ਹਿ
ਉਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਾ, ਜਾ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ,' ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੁੰਜਲਾ ਵਲੋਂ ਉੱਜਵਲ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਪਾਦੌ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਮਹਾਮਤਿਃ । ਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਦ੍ਵੀਪਂ ਸ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਃ
ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਉੱਜਵਲ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਲਕਸ਼ ਟਾਪੂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਂ ਗਿਰਿਂ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਂ ਨਾਨਾਧਾਤੁਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਮਯੈਸ੍ਤੁਂਗੈਃ ਸ਼ਿਖਰੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
ਉਹ ਉਸ ਸੁਭਾਗਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਚੋਟੀਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਨਾਨਾਪ੍ਰਵਾਹਸਂਪੂਰ੍ਣੈਰੁਦਕੈਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲੈਰ੍ਨृਪ । ਨਦ੍ਯਃ ਸਂਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨੀਰਾਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਗਿਰਿਵਰੋਤ੍ਤਮੇ
ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ, ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ।
ਕਿਨ੍ਨਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਾਯਂਤਿ ਗਂਧਰ੍ਵਾਃ ਸੁਸ੍ਵਰੈਰ੍ਨृਪ । ਅਪ੍ਸਰੋਭਿਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਦੇਵਵृਂਦੈਰੁਪਾਵृਤਮ੍
ਉਥੇ, ਕਿਨਨਰ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੰਧਰਵ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਵਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਂਘੁष੍ਟਂ ਮੁਨਿਵृਂਦੈਰਲਂਕृਤਮ੍ । ਨਾਨਾਪਕ੍ਸ਼ਿਨਿਨਾਦੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਰਿਨਾਦਿਤਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਏਵਂ ਗਿਰਿਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲੋ ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮਃ । ਸੁਸ੍ਵਰੇਣਾਪਿ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਗਿਰੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਰੋਦਿਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉੱਜਵਲ, ਤੇਜ਼ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਰੋਰੂਯਮਾਣਾਂ ਸ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਭਵਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਰੋਦਿषਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਬੰਦੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਸੁਭਾਗਾ, ਤੇ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ?'
ਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਮਹਾਭਾਗੇ ਕੇਨ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤਮ੍ । ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਮਾਦ੍ਯੈਵ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
'ਤੂੰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈਂ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ? ਕਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ? ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।'
ਦਿਵ੍ਯਾਦੇਵ੍ਯੁਵਾਚ- ਵਿਪਾਕੋ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਮਮ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ । ਇਹ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਦੁਃਖੇਨ ਵੈਧਵ੍ਯੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਾ
ਦਿਵਿਆ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ — 'ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ।'
ਭਵਾਨ੍ਕੋ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗ ਕृਪਯਾ ਮਮ ਪੀਡਿਤਃ । ਪਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪਧਰੋ ਵਤ੍ਸ ਸੋਤ੍ਸਵਂ ਪਰਿਭਾषਤੇ
'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ।'
ਏਵਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਾषਿਤਂ ਰਾਜਕਨ੍ਯਯਾ । ਅਹਂ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਮਹਾਭਾਗੇ ਕृਪਯਾ ਤਵ ਪੀਡਿਤਃ
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਪੰਛੀ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ।'
ਪਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪਧਰੋ ਭਦ੍ਰੇ ਨਾਹਂ ਸਿਦ੍ਧੋ ਨ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ । ਰੁਦਮਾਨਾਂ ਮਹਾਲਾਪੈਰ੍ਭਵਤੀਂ ਦृष੍ਟਵਾਨਿਹ
'ਭਦਰੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਮੈਂ ਸਿੱਧ ਹਾਂ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।'
ਤਤਃ ਪृਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਦੇਵਿ ਵਦ ਮੇ ਕਾਰਣਂ ਤ੍ਵਿਹ । ਪਿਤੁਰ੍ਗੇਹੇ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵृਤ੍ਤਾਂਤਮੇਵ ਹਿ
'ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ — ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ।'