ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਤਰੁਰ੍ਯਦ੍ਵਦ੍ਦਿਵਸੈਃ ਪਤਤਿ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ । ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਿਪਤਂਤਿ ਦਿਵੌਕਸਃ
ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ ਰੁੱਖ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀ ਵੀ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਸੁਖਾਭਿਲਾषਨਿष੍ਠਾਨਾਂ ਸੁਖਭੋਗਾਦਿ ਸਂਪ੍ਲਵੈਃ । ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍ਪਤਿਤਂ ਦੁਃਖਂ ਕष੍ਟਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇਦਿਵੌਕਸਾਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਸੁਖ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਅਚਾਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇऽਪਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੌਖ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰਤਃ । ਕ੍ਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਵਿषਯਾਸਿਦ੍ਧੌ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਭੋਗਾਯ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਤੇ, ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਜਦੋਂ ਭੋਗ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਦੁਃਖਂ ਮਹਤ੍ਕष੍ਟਂ ਨਰਕਾਗ੍ਨਿषੁ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਘੋਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਭਾਵੈਰ੍ਵਾਙ੍ਮਨਃ ਕਾਯ ਸਂਭਵੈਃ
ਉਥੇ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵਿਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੁਠਾਰਚ੍ਛੇਦਨਂ ਤੀਵ੍ਰਂ ਵਲ੍ਕਲਾਨਾਂ ਚ ਤਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਖਾਫਲਾਨਾਂ ਚ ਪਾਤਸ਼੍ਚਂਡੇਨ ਵਾਯੁਨਾ
ਉਥੇ ਤੇਜ਼ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛਾਲਾਂ ਉਤਾਰੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪੱਤੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਮੂਲਨਾਨ੍ਨਦੀਭਿਸ਼੍ਚ ਗਜੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿਭਿਃ । ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਹਿਮਸ਼ੋषੈਸ਼੍ਚ ਦੁਃਖਂ ਸ੍ਥਾਵਰਜਾਤਿषੁ
ਨਦੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਖਾੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਗ, ਠੰਢ ਤੇ ਸੁੱਕਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਦ੍ਭੁਜਂਗਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਕ੍ਰੋਧੇ ਦੁਃਖਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ । ਦੁष੍ਟਾਨਾਂ ਘਾਤਨਂ ਲੋਕੇ ਪਾਸ਼ੇਨ ਚ ਨਿਬਂਧਨਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਾਹੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸ੍ਮਾਜ੍ਜਨ੍ਮਮਰਣਂ ਕੀਟਾਨਾਂ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਸਰੀਸृਪਨਿਕਾਯਾਨਾਮੇਵਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੇਕਧਾ
ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਰੇਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੰਝ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪਸ਼ੂਨਾਮਾਤ੍ਮਸ਼ਮਨਂ ਦਂਡਤਾਡਨਮੇਵ ਚ । ਨਾਸਾਵੇਧੇਨ ਸਂਤ੍ਰਾਸਃ ਪ੍ਰਤੋਦੇਨ ਸੁਤਾਡਨਮ੍
ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਛੇਦਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਵੇਤ੍ਰਕਾष੍ਠਾਦਿਨਿਗਡੈਰਂਕੁਸ਼ੇਨਾਂਗਬਂਧਨਮ੍ । ਭਾਵੇਨ ਮਨਸਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ੈਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਾ ਯੁਵਾਦਿਪੀਡਨਮ੍
ਲਾਠੀਆਂ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਮਨ ਵਿਚਲੇ ਦੁੱਖ, ਮੰਗਣ ਜਾਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਤਕਲੀਫ—all ਇਹ ਸਭ ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਯੂਥਵਿਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਬਲਾਨ੍ਨਯਨਬਂਧਨੇ । ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਸਂਤਿ ਕਾਯਾਨਾਮੇਵਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ
ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਲਿਜਾਣਾ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣਾ—ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍षਾਸ਼ੀਤਾਤਪਾਦ੍ਦੁਃਖਂ ਸੁਕष੍ਟਂ ਗ੍ਰਹਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਕ੍ਲੇਸ਼ਮਾਨਾਤਿ ਕਾਯਾਨਾਮੇਵਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੇਕਧਾ
ਮੀਂਹ, ਠੰਢ ਤੇ ਤਪਸ਼ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਜਨ੍ਮਦੁਃਖਂ ਤਥਾ ਨृਣਾਮ੍ । ਸੁਬਾਲ੍ਯਦੁਃਖਂ ਚਾਜ੍ਞਾਨਂ ਕੌਮਾਰੇ ਗੁਰੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦੁੱਖ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਯੌਵਨੇ ਕਾਮਰਾਗਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਃਖਂ ਚੈਵੇਰ੍ष੍ਯਯਾ ਪੁਨਃ । ਕृषਿਵਾਣਿਜ੍ਯਸੇਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਾਦਿਕ ਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਵੀ; ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਨੌਕਰੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਕਲੀਫ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵृਦ੍ਧਭਾਵੇ ਚ ਜਰਯਾ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਪੀਡਨਾਤ੍ । ਮਰਣੇ ਚ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਯਾਂ ਤਤੋਧਿਕਮ੍
ਵਧਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੀਊਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਾਗ੍ਨਿਜਲਦਾਘਾਤਚੌਰਸ਼ਤ੍ਰੁ ਭਯਂ ਮਹਤ੍ । ਅਰ੍ਥਸ੍ਯਾਰ੍ਜਨਰਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਭਯਂ ਨਾਸ਼ੇ ਵ੍ਯਯੇ ਪੁਨਃ
ਰਾਜੇ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਮਾਰ-ਕੁੱਟ, ਚੋਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਡਰ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਂ ਮਤ੍ਸਰੋ ਦਮ੍ਭੋ ਧਨਾਧਿਕ੍ਯੇ ਭਯਂ ਮਹਤ੍ । ਅਕਾਰ੍ਯੇ ਸਂਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਦੁਃਖਾਨਿ ਧਨਿਨਾਂ ਸਦਾ
ਮੁਸੀਬਤ, ਈਰਖਾ, ਦਿਖਾਵਾ, ਤੇ ਧਨ ਹੋਣ ਤੇ ਵੱਡਾ ਡਰ—ਇਹ ਸਭ ਧਨੀਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੀੜਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਭृਤ੍ਯਵृਤ੍ਤਿਃ ਕੁਸੀਦਂ ਚ ਦਾਸਤ੍ਵਂ ਪਰਤਂਤ੍ਰਤਾ । ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਾਭਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਨੌਕਰੀ, ਸੂਦਖੋਰੀ, ਗੁਲਾਮੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਤੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਨਾ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਂ ਦੁਰ੍ਭਗਤ੍ਵਂ ਚ ਮੂਰ੍ਖਤ੍ਵਂ ਚ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ । ਅਧਰੋਤ੍ਤਰਭਾਗਸ਼੍ਚ ਨਾਰਕਂ ਰਾਜਵਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਅਕਾਲ, ਮਾੜਾ ਨਸੀਬ, ਮੂਰਖਤਾ, ਗਰੀਬੀ, ਹੇਠਲਾ ਦਰਜਾ, ਨਰਕ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਜ਼ੁਲਮ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਭਿਭਵਂ ਦੁਃਖਮਨ੍ਯਾਂਨ੍ਯਤੋ ਭਯਂ ਮਹਤ੍ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕੋਪਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦੁਃਖਂ ਮਹੀਭृਤਾਮ੍
ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਿਤ੍ਯਤਾਤ੍ਰ ਭਾਵਾਨਾਂ ਕृਤਕਾਮ੍ਯਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯ ਮਰ੍ਮਭੇਦਾਚ੍ਚ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯ ਕਰਪੀਡਨਾਤ੍
ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚਾਹ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਲੁਬ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਾਪਭੇਦੇਨ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਃਖੈਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਭੀਤਂ ਚਰਾਚਰਮ੍
ਲੋਭੀ ਲੋਕ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਡਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਯਾਦਿ ਮਨੁष੍ਯਾਂਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਸ੍ਕਂਧਾਤ੍ਸ੍ਕਂਧੇਨ ਯਨ੍ਭਾਰਂ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਯਥਾ
ਨਰਕ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਤੱਕ, ਇਸ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦੇਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਇਕ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਲੋਕੇ ਦੁਃਖਂ ਦੁਃਖੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯੋਪੇਤਾਃ ਸਰ੍ਵਦਾ ਭੋਗਸਂਪ੍ਲਵਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਕ੍ਸ਼ਯਾਚ੍ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਿਵਿ ਦੁਃਖਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਨਾਯੋਨਿਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਸਂਭਵਃ ਪੁਣ੍ਯਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਕਾਰਾ ਦੇਵਲੋਕੇऽਪਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ । ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਹਿ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸਂਧਿਤਂ ਪੁਨਃ
ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਯਜਨ ਦਾ ਸਿਰ ਜਦੋਂ ਵੱਢ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਤੇਨ ਦੋषੇਣ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਃ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਮਾਰ੍ਤਂਡਭਾਨੋਃ ਕੁष੍ਠਂ ਚ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਜਲੋਦਰਮ੍
ਉਸ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦਾ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਪਿਆ।
ਪੂष੍ਣੋਦਸ਼ਨਵੈਕਲ੍ਯਂ ਭੁਜਸ੍ਤਂਭਃ ਸ਼ਚੀਪਤੇਃ । ਸੁਮਹਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਯਰੋਗਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ੍ਯ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬਾਂਹ ਸੁੱਕ ਗਏ ਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਘਟਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ ਸੁਮਹਾਨਾਸੀਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਕਲ੍ਪੇਕਲ੍ਪੇ ਚ ਦੇਵਾਨਾਂ ਮਹਤਾਮਪਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਦਕ੍ਖ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਬੁਖਾਰ ਆ ਗਿਆ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਘਟਦੇ ਹਨ।
ਪਰਾਰ੍ਧਦ੍ਵਯਕਾਲਾਂਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਿਤ੍ਯਤਾ । ਦਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਦੁਹਿਤਾਂ ਪੌਤ੍ਰੀਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਕਾਮਿਤਵਾਨ੍ਪੁਨਃ
ਦੋ ਪਰਾਰਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫੇਰ ਦਕ੍ਖ ਦੀ ਪੋਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ।