ਸ੍ਪृष੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਘੋਰੇਣ ਜ੍ਵਰਃ ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ । ਤੇਨ ਜ੍ਵਰੇਣ ਮਹਤਾ ਮਹਾਮੋਹਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਬੁਖਾਰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਡੇ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਮੂਢਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਂਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨ ਚ
ਜੋ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਫ਼ੌਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਯਾਦ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ,
ਰਤਿਃ ਸਂਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਜਂਤੋਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਰਕ੍ਤੋ ਮੂਢਸ਼੍ਚ ਲੋਕੋਯਮਕਾਰ੍ਯੇ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਉਸ ਜੀਵ ਵਿਚ ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਮੋਹ ਤੇ ਲਗਾਵਟ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਰਂ ਨ ਚ ਦੈਵਤਮ੍ । ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਸਚਕ੍ਸ਼ੁਰਪਿ ਨੇਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ; ਉਹ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਸਮੇ ਪਥਿ ਸ਼ਨੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਸ੍ਖਲਤੀਵ ਪਦੇਪਦੇ । ਸਤ੍ਯਾਂ ਬੁਦ੍ਧੌ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮਾਨੋ ਬੁਧੈਰਪਿ
ਇੱਕੋ ਰਾਹ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਥੱਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੁਧੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।
ਸਂਸਾਰੇ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਨਰੋ ਲੋਭਵਸ਼ਾਨੁਗਃ । ਗਰ੍ਭਸ੍ਮृਤੇਰਭਾਵੇ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇਨ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਗਰਭ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਦੁਃਖਕਥਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਸਾਧਕਮ੍ । ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਛਿਵੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਨੇ
ਉਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਨ ਕੁਰ੍ਵਂਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਦਤ੍ਰ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਂਦ੍ਰਿਯਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾਦ੍ਬਾਲ੍ਯੇਦੁਃਖਂ ਮਹਤ੍ਪੁਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਅਜੋਬਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬਚਪਨ ਮੁੜ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸਤ੍ਕृਤੀ । ਦਂਤਜਨ੍ਮਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਲੌਲ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਤਥਾ
ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਦੰਦ ਆਉਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰਦ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵੀ ਝਲਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਃ ਪੀਡਾਬਾਲਗ੍ਰਹੈਰਪਿ । ਤृਡ੍ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾ ਪਰੀਤਾਂਗਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਬਚਪਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਤੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਿਆਸ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਬੈਠਦਾ, ਕਦੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਭਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਯਂ ਚ ਮੋਹਾਦ੍ਬਾਲਃ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਕੌਮਾਰਃ ਕਰ੍ਣਵੇਧੇਨ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਤਾਡਨੈਃ
ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ, ਬੱਚਾ ਗੰਦ ਤੇ ਪਿਸਾਬ ਆਦਿ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਕੰਨ ਛੇਦਣ ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਵਲੋਂ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਧ੍ਯਯਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦੁਃਖਂ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਂਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਕਾਮਰਾਗਪ੍ਰਪੀਡਿਨਃ
ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਚਲਣ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੋਗਾਰ੍ਦਿਤਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਕੁਤਃ ਸੌਖ੍ਯਂ ਹਿ ਯੌਵਨੇ । ਈਰ੍ष੍ਯਾਸੁ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਮੋਹਾਦ੍ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਕਿੱਥੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਪਿਤਸ੍ਯੈਵ ਰਾਗੋ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਵਿਂਦਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕਾਮਾਗ੍ਨਿ ਪਰਿਖੇਦਿਤਃ
ਉਥੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਦਿਵਾ ਵਾਪਿ ਕੁਤਃ ਸੌਖ੍ਯਮਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਚਿਂਤਯਾ । ਸ੍ਤ੍ਰੀष੍ਵਾਯਾਸਿਤਦੇਹਸ੍ਯ ਯੇ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬਿਂਦਵਃ
ਦਿਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਖ ਕਿੱਥੇ? ਜਿਸ ਮਰਦ ਦਾ ਸਰੀਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਉਸ ਦੀ ਬੀਜ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ—
ਨ ਤੇ ਸੁਖਾਯ ਮਂਤਵ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾ ਇਵ ਬਿਂਦਵਃ । ਕृਮਿਭਿਸ੍ਤਾਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕੁष੍ਠਿਨਃ ਪਾਮਰਸ੍ਯ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੀੜਿਆਂ, ਕੋੜ ਜਾਂ ਨੀਚ ਜਨਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ—
ਕਂਡੂਯਨਾਗ੍ਨਿਤਾਪੇਨ ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਤਦ੍ਵਿਦੁਃ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸੌਖ੍ਯਮਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਚਿਂਤਯਾ
ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਜਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਜੋ ਸੁਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਾਦृਸ਼ਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਮਂਤਵ੍ਯਮਧਿਕਂ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾ ਸੈਵ ਯਾਂ ਵਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਹੀ ਸੁਖ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮਰਦ ਦਾ ਦਰਦ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਂਤੇ ਸੈਵਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਤਦੇਵਂ ਜਰਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਮਾਮਯਾ ਵ੍ਯਪਿਨਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਆਖਰ ਵਿਚ ਉਹ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਰੋਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਿਆਰਾ ਵੀ ਪਰਾਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਰਯਾ ਪਰਿਪੀਡਿਤਮ੍ । ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਰਜ੍ਯੇਤ ਕੋਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਚੇਤਨਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵਾਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਣ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਦੇ ਜੋ ਬੇਸਮਝ ਹੈ।
ਜਰਾਭਿਭੂਤੋਪਿ ਜਂਤੁਃ ਪਤ੍ਨੀਪੁਤ੍ਰਾਦਿਬਾਂਧਵੈਃ । ਅਸ਼ਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦੁਰਾਚਾਰੈਰ੍ਭृਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਭੂਯਤੇ
ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਅਸਮਰਥ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੰਦੇ ਨੌਕਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਕਾਮਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਜਰਯਾਯੁਤਃ । ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੁਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍
ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ, ਧਨ, ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਦੀਨਾਂ ਵੈषਮ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਸਮੂਹੇਨ ਦੇਹੋਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ ਆਦਿ ਦੀ ਅਸਮਤਾ ਨੂੰ ਰੋਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਾਤ ਆਦਿ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਮਯਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮਿਦਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਵਾਤਾਦ੍ਯਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਪਂਜਰਸ੍ਯ ਚ
ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਾਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਰੋਗੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਰ੍ਯਾਤਿ ਦੇਹੀ ਦੁਃਖਾਨ੍ਯਨੇਕਧਾ । ਤਾਨਿ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਵੇਦ੍ਯਾਨਿ ਕਿਮਨ੍ਯਤ੍ਕਥਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਏਕੋਤ੍ਤਰਂ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼ਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰੈਕਃ ਕਾਲਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚਾਗਂਤਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਮੌਤਾਂ ਠਹਿਰੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯੇ ਤ੍ਵਿਹਾਗਂਤਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਂਤਿ ਭੇषਜੈਃ । ਜਪਹੋਮਪ੍ਰਦਾਨੈਸ਼੍ਚ ਕਾਲਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇੱਥੇ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ, ਜਪ, ਹੋਮ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਵਕਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਯਦਿ ਵਾਪਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿषਾਸ੍ਵਾਦਾਦਸ਼ਂਕਿਤਃ । ਨ ਚਾਤ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਪਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਬਿਭੇਤਿ ਸਃ
ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ।
ਵਿਵਿਧਾ ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ੍ਤਥਾ । ਵਿषਾਣਿ ਚਾਭਿਚਾਰਾਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸੱਪ ਆਦਿ ਜੀਵ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੇ ਜਾਦੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦੇ ਰਾਹ ਹਨ।
ਪੀਡਿਤਂ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਦ੍ਯੈਰਪਿ ਧਨ੍ਵਂਤਰਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਥੀਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਕਾਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਵੀ ਆਪ ਉਸਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜੇ ਵਕਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।