ਅਨ੍ਯਥਾ ਲਿਂਗ੍ਯਤੇ ਕਾਂਤਾ ਭਾਵੇਨ ਦੁਹਿਤਾਨ੍ਯਥਾ । ਮਨਸਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਵृਤ੍ਤਿਰਭਿਨ੍ਨੇष੍ਵਪਿ ਵਸ੍ਤੁषੁ
ਇੱਕੋ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਧੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਅਨ੍ਯਥੈਵ ਸਤੀ ਪੁਤ੍ਰਂ ਚਿਂਤਯੇਦਨ੍ਯਥਾ ਪਤਿਮ੍ । ਯਥਾਯਥਾ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗ ਉਦਾਹृਤਮ੍
ਇੱਕੋ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚਦੀ ਹੈ, ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ।
ਪਰਿष੍ਵਕ੍ਤੋਪਿ ਯਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਭਾਵਹੀਨਾਂ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਨਾਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵਿਧਮਨ੍ਨਾਦ੍ਯਂ ਰਸ੍ਯਾਨਿ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ
ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਆਦਲੇ ਤੇ ਮਹਿਕਦਾਰ ਖਾਣੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।
ਅਭਾਵੇਨ ਨਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਵਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ । ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ੋਧਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਿਮਨ੍ਯੈਰ੍ਬਾਹ੍ਯਸ਼ੋਧਨੈਃ
ਭਾਵਨਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਨੂੰ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਹੋਰ ਬਾਹਰੀ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਭਾਵਤਃ ਸ਼ੁਚਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਵਿਂਦਤਿ । ਜ੍ਞਾਨਾਮਲਾਂਭਸਾ ਪੁਂਸਃ ਸਵੈਰਾਗ੍ਯਮृਦਾਪੁਨਃ
ਭਾਵਨਾ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਨਰਮਤਾ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਗਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰ ਲੇਪੋ ਨਸ਼੍ਯੇਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨੈਃ । ਏਵਮੇਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਹਿ ਨਿਸਰ੍ਗਾਦਸ਼ੁਚਿਂ ਵਿਦੁਃ
ਅਗਿਆਨ, ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੇ ਦਾਗ ਸਾਫ-ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਾਦਸਾਰ ਨਿਃਸਾਰਂ ਕਦਲੀਸਾਰਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਂ ਦੋषਵਦ੍ਦੇਹਂ ਯਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ਿਥਿਲੀ ਭਵੇਤ੍
ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਬਿਨਾ ਮੱਤ ਦੇ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਢੇ ਵਾਂਗ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੋਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਦृਢਗ੍ਰਾਹੋਵਤਿष੍ਠਤਿ । ਏਵਮੇਤਨ੍ਮਹਾਕष੍ਟਂ ਜਨ੍ਮਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੜ ਨਾਲ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਂਸਾਮਜ੍ਞਾਨਦੋषੇਣ ਨਾਨਾਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨ ਚ । ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ੍ਯ ਮਤਿਰ੍ਯਾਸੀਤ੍ਸਾ ਜਾਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅਵਗੁਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਨ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਸ੍ਯ ਦੁਃਖੇਨ ਯੋਨਿਯਂਤ੍ਰਨਿਪੀਡਨਾਤ੍ । ਬਾਹ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਚਾਸ੍ਯ ਮੋਹਸਂਗੇਨ ਦੇਹਿਨਾਮ੍
ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਗਹਿਰੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਪृष੍ਟਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਘੋਰੇਣ ਜ੍ਵਰਃ ਸਮੁਪਜਾਯਤੇ । ਤੇਨ ਜ੍ਵਰੇਣ ਮਹਤਾ ਮਹਾਮੋਹਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਬੁਖਾਰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਡੇ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਮੂਢਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਂਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਤ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਵਸ਼ੇਨ ਚ
ਜੋ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਫ਼ੌਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਯਾਦ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ,
ਰਤਿਃ ਸਂਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਜਂਤੋਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਰਕ੍ਤੋ ਮੂਢਸ਼੍ਚ ਲੋਕੋਯਮਕਾਰ੍ਯੇ ਸਂਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਉਸ ਜੀਵ ਵਿਚ ਉਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਮੋਹ ਤੇ ਲਗਾਵਟ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਪਰਂ ਨ ਚ ਦੈਵਤਮ੍ । ਨ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਸਚਕ੍ਸ਼ੁਰਪਿ ਨੇਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ; ਉਹ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਸਮੇ ਪਥਿ ਸ਼ਨੈਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਸ੍ਖਲਤੀਵ ਪਦੇਪਦੇ । ਸਤ੍ਯਾਂ ਬੁਦ੍ਧੌ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮਾਨੋ ਬੁਧੈਰਪਿ
ਇੱਕੋ ਰਾਹ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ, ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਥੱਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੁਧੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।
ਸਂਸਾਰੇ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਨਰੋ ਲੋਭਵਸ਼ਾਨੁਗਃ । ਗਰ੍ਭਸ੍ਮृਤੇਰਭਾਵੇ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਵੇਨ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਲਾਲਚ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਗਰਭ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਦੁਃਖਕਥਨਾਰ੍ਥਾਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਸਾਧਕਮ੍ । ਯੇਨ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਛਿਵੇ ਜ੍ਞਾਤੇ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਨੇ
ਉਸ ਦੁੱਖ ਦੇ ਵਰਣਨ ਲਈ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਨ ਕੁਰ੍ਵਂਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਦਤ੍ਰ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਂਦ੍ਰਿਯਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਾਦ੍ਬਾਲ੍ਯੇਦੁਃਖਂ ਮਹਤ੍ਪੁਨਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਅਜੋਬਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਬੁਧੀ ਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਬਚਪਨ ਮੁੜ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸਤ੍ਕृਤੀ । ਦਂਤਜਨ੍ਮਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਲੌਲ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਤਥਾ
ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਦੰਦ ਆਉਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰਦ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵੀ ਝਲਦਾ ਹੈ।
ਬਾਲਰੋਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਃ ਪੀਡਾਬਾਲਗ੍ਰਹੈਰਪਿ । ਤृਡ੍ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾ ਪਰੀਤਾਂਗਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਬਚਪਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੋਗਾਂ ਤੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਿਆਸ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਬੈਠਦਾ, ਕਦੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਭਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਯਂ ਚ ਮੋਹਾਦ੍ਬਾਲਃ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਕੌਮਾਰਃ ਕਰ੍ਣਵੇਧੇਨ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਤਾਡਨੈਃ
ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ, ਬੱਚਾ ਗੰਦ ਤੇ ਪਿਸਾਬ ਆਦਿ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਕੰਨ ਛੇਦਣ ਤੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਵਲੋਂ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਾਧ੍ਯਯਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਦੁਃਖਂ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਾਸਨਾਤ੍ । ਪ੍ਰਮਤ੍ਤੇਂਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਕਾਮਰਾਗਪ੍ਰਪੀਡਿਨਃ
ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਚਲਣ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰੋਗਾਰ੍ਦਿਤਸ੍ਯ ਸਤਤਂ ਕੁਤਃ ਸੌਖ੍ਯਂ ਹਿ ਯੌਵਨੇ । ਈਰ੍ष੍ਯਾਸੁ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਂ ਮੋਹਾਦ੍ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਕਿੱਥੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਪਿਤਸ੍ਯੈਵ ਰਾਗੋ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਰਾਤ੍ਰੌ ਨ ਵਿਂਦਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਕਾਮਾਗ੍ਨਿ ਪਰਿਖੇਦਿਤਃ
ਉਥੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
ਦਿਵਾ ਵਾਪਿ ਕੁਤਃ ਸੌਖ੍ਯਮਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਚਿਂਤਯਾ । ਸ੍ਤ੍ਰੀष੍ਵਾਯਾਸਿਤਦੇਹਸ੍ਯ ਯੇ ਪੁਂਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬਿਂਦਵਃ
ਦਿਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਖ ਕਿੱਥੇ? ਜਿਸ ਮਰਦ ਦਾ ਸਰੀਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਉਸ ਦੀ ਬੀਜ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ—
ਨ ਤੇ ਸੁਖਾਯ ਮਂਤਵ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾ ਇਵ ਬਿਂਦਵਃ । ਕृਮਿਭਿਸ੍ਤਾਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕੁष੍ਠਿਨਃ ਪਾਮਰਸ੍ਯ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੀੜਿਆਂ, ਕੋੜ ਜਾਂ ਨੀਚ ਜਨਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ—
ਕਂਡੂਯਨਾਗ੍ਨਿਤਾਪੇਨ ਯਤ੍ਸੁਖਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਤਦ੍ਵਿਦੁਃ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਮਨ੍ਯਤੇ ਸੌਖ੍ਯਮਰ੍ਥੋਪਾਰ੍ਜਨਚਿਂਤਯਾ
ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਜਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਜੋ ਸੁਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਾਦृਸ਼ਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਮਂਤਵ੍ਯਮਧਿਕਂ ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵੇਦਨਾ ਸੈਵ ਯਾਂ ਵਿਨਾ ਚਿਤ੍ਤਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ
ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਹੀ ਸੁਖ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮਰਦ ਦਾ ਦਰਦ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤੋਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਂਤੇ ਸੈਵਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਤਦੇਵਂ ਜਰਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਮਾਮਯਾ ਵ੍ਯਪਿਨਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਆਖਰ ਵਿਚ ਉਹ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਰੋਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਿਆਰਾ ਵੀ ਪਰਾਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਰਯਾ ਪਰਿਪੀਡਿਤਮ੍ । ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨ ਵਿਰਜ੍ਯੇਤ ਕੋਨ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਚੇਤਨਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵਾਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਣ ਵਿਰਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਦੇ ਜੋ ਬੇਸਮਝ ਹੈ।