ਅਂਡਜਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਪਾ ਨਕ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਭੂਪਤੇ । ਜਰਾਯੁਜਾਸ਼੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਨੁषਾਸ਼੍ਚ ਚਤੁष੍ਪਦਾਃ
ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ, ਸੱਪ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਅੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਣਨ ਪੇਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਚੌਪਾਇਆ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸਿਕ੍ਤਾ ਜਲੈਰ੍ਭੂਮਿਰ੍ਰਕ੍ਤੇ ਉष੍ਮਵਿਪਾਚਿਤਾ । ਵਾਯੁਨਾ ਧਮ੍ਯਮਾਨਾ ਚ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਬੀਜਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਉਥੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਹੂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਉਪ੍ਤਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਸਂਸਿਕ੍ਤਾਨ੍ਯਂਭਸਾ ਪੁਨਃ । ਉਪਗਮ੍ਯ ਮृਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਮੂਲਭਾਵਂ ਵ੍ਰਜਂਤਿ ਚ
ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਮ ਹੋ ਕੇ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਨ੍ਮੂਲਾਦਂਕੁਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਂਕੁਰਾਤ੍ਪਰ੍ਣਸਂਭਵਃ । ਪਰ੍ਣਾਨ੍ਨਾਲਂ ਤਤਃ ਕਾਂਡਂ ਕਾਂਡਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਭਵਃ ਪੁਨਃ
ਉਹ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਪੱਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਡੰਡੀ, ਤੇ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਵਾਂ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਵਾਚ੍ਚ ਭਵੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਤ੍ਤਂਦੁਲਸਂਭਵਃ । ਤਂਦੁਲਾਚ੍ਚ ਤਤਃ ਪਕ੍ਵਾ ਭਵਂਤ੍ਯੋषਧਯਸ੍ਤਥਾ
ਉਗ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਚਾਵਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚਾਵਲ ਪਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਵਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਯਂਤਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਸਾਰਾਢ੍ਯਾਃ ਸ਼ੇषਾ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਃਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਜੌ ਆਦਿ ਤੋਂ ਚਾਵਲ ਤੱਕ ਸਤਾਰਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਜਿਹੜੀਆਂ ਫਲ-ਸਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤਾ ਲੂਨਾ ਮਰ੍ਦਿਤਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਸਂਸ੍ਕृਤਾਃ । ਸ਼ੂਰ੍ਪੋਲੂਖਲਪਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਥਾਲਿਕੋਦਕਵਹ੍ਨਿਭਿਃ
ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਪੀਸ ਕੇ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਦੇ, ਢੋਲੇ, ਪਾਤਰਾਂ, ਹੰਡੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
षਡ੍ਵਿਧਾ ਹਿ ਸ੍ਵਭੇਦੇਨ ਪਰਿਣਾਮਂ ਵ੍ਰਜਂਤਿ ਤਾਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਰਸਸਂਯੋਗਾਦਨੇਕਸ੍ਵਾਦਤਾਂ ਗਤਾਃ
ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਰਸ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਪੇਯਲੇਹ੍ਯਂ ਚੋष੍ਯਂ ਖਾਦ੍ਯਂ ਚ ਭੂਪਤੇ । ਤਾਸਾਂ ਭੇਦਾਃ षਡਂਗਾਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ षਡ੍ਗੁਣਾਃ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛਬੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ: ਚਬਣ ਵਾਲਾ, ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਚੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਚੁਸਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਟਕਟਾ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਹਨ।
ਤਦਨ੍ਨਂ ਪਿਂਡਕਵਲੈਰ੍ਗ੍ਰਾਸੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਦੇਹਿਭਿਃ । ਅਨ੍ਨਮੂਲਾਸ਼ਯੇ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸ੍ਥਾਪਯਤਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਹ ਅੰਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਟੁਕੜਿਆਂ, ਗੋਲੇ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਭਰ ਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਪਕ੍ਵਂ ਭੁਕ੍ਤਮਾਹਾਰਂ ਸ ਵਾਯੁਃ ਕੁਰੁਤੇ ਦ੍ਵਿਧਾ । ਸਂਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਨਮਧ੍ਯੇ ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪृਥਗ੍ਗੁਣਮ੍
ਜੋ ਅਹਾਰ ਪਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਲਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਤਦਨ੍ਨਂ ਚ ਜਲੋਪਰਿ । ਜਲਸ੍ਯਾਧਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਧਮਤੇ ਸ਼ਨੈਃ
ਅੱਗ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਆਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਫੂਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਯੁਨਾ ਧਮ੍ਯਮਾਨੋਗ੍ਨਿਰਤ੍ਯੁष੍ਣਂ ਕੁਰੁਤੇ ਜਲਮ੍ । ਤਦਨ੍ਨਮੁष੍ਣਯੋਗੇਨ ਸਮਂਤਾਤ੍ਪਚ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ
ਵਾਯੂ ਦੇ ਫੂਕਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਅੰਨ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਪਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਧਾ ਭਵਤਿ ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਪृਥਕ੍ਕਿਟ੍ਟਂ ਪृਥਗ੍ਰਸਃ । ਮਲੈਰ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਃ ਕਿਟ੍ਟਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਦੇਹਾਦ੍ਬਹਿਰ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਉਹ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਮਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਸ ਵੱਖਰਾ। ਬਾਰਾਂ ਮਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ਿ ਨਾਸਿਕਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਦਂਤੋष੍ਠ ਪ੍ਰਜਨਂ ਗੁਦਾ । ਮਲਾਨ੍ਸ੍ਰਵੇਦਥ ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਕੰਨ, ਅੱਖ, ਨੱਕ, ਜੀਭ, ਦੰਦ, ਹੋਠ, ਜਨਨ ਅੰਗ ਤੇ ਗੁਦਾ—ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਪਸੀਨਾ, ਗੰਦ ਤੇ ਮੂਤ੍ਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਮਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮੇ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਨਾਡ੍ਯਃ ਸਮਂਤਤਃ । ਤਾਸਾਂ ਮੁਖੇषੁ ਤਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਥਾਪਯਤੇ ਰਸਮ੍
ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਉਹ ਸੁਖਮ ਰਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਰਸੇਨ ਤੇਨ ਤਾ ਨਾਡੀਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪੂਰਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਸਂਤਰ੍ਪਯਂਤਿ ਤਾ ਨਾਡ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਣਾ ਦੇਹਂ ਸਮਂਤਤਃ
ਉਸ ਰਸ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਯੂ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦੀ ਹਨ।
ਤਤਃ ਸ ਨਾਡੀਮਧ੍ਯਸ੍ਥਃ ਸ਼ਾਰੀਰੇਣੋष੍ਮਣਾ ਰਸਃ । ਪਚ੍ਯਤੇ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍ਪਾਕਦ੍ਵਯਂ ਪੁਨਃ
ਫਿਰ, ਨਾਡੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਰਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਕਦਾ ਹੈ। ਪਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਣ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿ ਮਜ੍ਜਾ ਮੇਦੋ ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਰਕ੍ਤਾਲ੍ਲੋਮਾਨਿ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਤਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਚਮੜੀ, ਮਾਸ, ਹੱਡੀ, ਮੱਜਾ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਖੂਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੂਨ ਤੋਂ ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਸ, ਮਾਸ ਤੋਂ ਕੇਸ ਤੇ ਨਸਾਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਨਾਯੋਰ੍ਮਜ੍ਜਾ ਤਥਾਸ੍ਥੀਨਿ ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾਸ੍ਥਿਸਂਭਵਾ । ਮਜ੍ਜਾਕਾਰੇਣ ਵੈਕਲ੍ਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਸਵਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਨਸਾਂ ਤੋਂ ਮੱਜਾ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ, ਮੱਜਾ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਚਰਬੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਮੱਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ, ਜੋ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯ ਪਰੀਣਾਮਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਂਭਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਬਦਲਾਅ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਕਰ ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ऋਤੁਕਾਲੇ ਯਦਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਦੋषਂ ਯੋਨਿਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਦਾ ਤਦ੍ਵਾਯੁਸਂਸृष੍ਟਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਕ੍ਤੇਨੈਕਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਰੁਤੂ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਕਰ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਵਾਯੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਜੀਵਃ ਕਾਰਣਸਂਯੁਤਃ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤੇ ਯੋਨਿਂ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਨਿਯਂਤ੍ਰਿਤਃ
ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਸਮੇਂ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਹ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਏਕਾਹਾਤ੍ਕਲਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਪਂਚਰਾਤ੍ਰੇਣ ਕਲਲੇ ਬੁਦ੍ਬੁਦਤ੍ਵਂ ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਸ਼ੁਕਰ ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਕਲਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਲਲਾ ਬੁੱਬੁਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਂਸਤ੍ਵਂ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪਂਚਧਾ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਗ੍ਰੀਵਾ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਸ੍ਕਂਧਸ਼੍ਚ ਪृष੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਤਥੋਦਰਮ੍
ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ: ਗਲ, ਸਿਰ, ਮੋਢੇ, ਪਿੱਠ ਦੀ ਹੱਡੀ ਤੇ ਪੇਟ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਪਾਣੀਪਾਦੌ ਤਥਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੌ ਕਟਿਰ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਮਾਸਦ੍ਵਯੇਨ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸਂਭਵਂਤਿ ਚ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੱਥ ਪੈਰ, ਪਾਸੇ, ਕਮਰ ਤੇ ਸਰੀਰ; ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸੈਃ ਪ੍ਰਜਾਯਂਤੇ ਸ਼ਤਸ਼ੋਂਕੁਰਸਂਧਯਃ । ਮਾਸੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਜਾਯਂਤੇ ਅਂਗੁਲ੍ਯਾਦਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਜੋੜ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਖਂ ਨਾਸਾ ਚ ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਮਾਸੈਰ੍ਜਾਯਂਤਿ ਪਂਚਭਿਃ । ਦਂਤਪਂਕ੍ਤਿਸ੍ਤਥਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਤੁ ਨਖਾਃ ਪੁਨਃ
ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ, ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ, ਜੀਭ ਤੇ ਫਿਰ ਨਖ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਭਵੇਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ षਣ੍ਮਾਸਾਭ੍ਯਂਤਰੇ ਪੁਨਃ । ਪਾਯੁਰ੍ਮੇਢ੍ਰਮੁਪਸ੍ਥਂ ਚ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ
ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਛੇਦ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਪਿਛਲੇ ਮੂਤਰਾ, ਲਿੰਗ ਤੇ ਉਪਸਥ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਧਯੋ ਯੇ ਚ ਗਾਤ੍ਰੇषੁ ਮਾਸੈਰ੍ਜਾਯਂਤਿ ਸਪ੍ਤਭਿਃ । ਅਂਗਪ੍ਰਤ੍ਯਂਗਸਂਪੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਿਰਃ ਕੇਸ਼ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍
ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਤੇ ਵਾਲ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।