ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਧਿ ਜਾਯਤੇ ਕਾਯਃ ਕੁਰੂਪਃ ਕਾਯ ਏਵ ਚ । ਯਥਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਸृਜੇਦ੍ਗਂਧਾਨ੍ਰਸੈਸ਼੍ਚਰਤਿ ਭੂਤਲੇ
ਵੀਰਜ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਕਾਯਸ਼੍ਚਰੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਸਾਧਾਰੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਗਂਧਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗਂਧਾਦ੍ਰਸੋ ਭਵੇਤ੍ਪੁਨਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਵਾਦ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਸਵਾਦ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਮਹਾਵਹ੍ਨਿਰ੍ਦृष੍ਟਾਂਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਭੂਪਤੇ । ਯਥਾ ਕਾष੍ਠਾਦ੍ਭਵੇਦ੍ਵਹ੍ਨਿਃ ਪੁਨਃ ਕਾष੍ਠਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਉਦਾਹਰਨ ਵੇਖੋ, ਰਾਜਾ: ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਅੱਗ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਯਮਧ੍ਯੇ ਰਸਾਦਗ੍ਨਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਤਤ੍ਰ ਸਂਚਰਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਾਯਂ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਭੂਪਤੇ
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਵਾਦ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ।
ਯਾਵਦ੍ਰਸਸ੍ਯ ਚਾਧਿਕ੍ਯਂ ਤਾਵਜ੍ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਿਮਾਨ੍ । ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਵਹ੍ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਸਵਾਦ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਆਰਾਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਅੱਗ ਉਹ ਸਵਾਦ ਖਤਮ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਨਮਿਚ੍ਛਤ੍ਯਸੌ ਤੀਵ੍ਰਃ ਪਯਸਾ ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਦਾਨਂ ਲਭਤੇ ਚਾਨ੍ਨਮੁਦਕਂ ਚਾਪਿ ਭੂਪਤੇ
ਇਹ ਤੀਬਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੂਧ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਇਹ ਖਾਣਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ।
ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਚਰਤੇ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਯਕ੍ਸ਼੍ਮਰੋਗੋ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਕਾਯਪ੍ਰਣਾਸ਼ਕਃ
ਅੱਗ ਲਹੂ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੀਰਜ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਯਕਸਮਾਰ ਬਿਮਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰਸਾਧਿਕ੍ਯਂ ਭਵੇਦ੍ਰਾਜਨ੍ਨਥ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਰਸੇਨ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਜ੍ਵਰਰੂਪੋਭਿਜਾਯਤੇ
ਜਦ ਸਵਾਦ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ, ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਦ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰੀਵਾ ਪृष੍ਠਂ ਕਟਿਂ ਪਾਯੁਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵੇਵ ਤੁ ਸਂਧਿषੁ । ਆਰੁਧ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤੇ ਵਹ੍ਨਿਃ ਕਾਯੇ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਅੱਗ ਗਰਦਨ, ਪਿੱਠ, ਕਮਰ, ਮਲਦਵਾਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾऽਧਿਕ੍ਯਂ ਚਰੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਾਯਂ ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਰਸਸ੍ਤੁ ਬਂਧਮਾਯਾਤਿ ਬਲਰੂਪੋ ਭਵੇਤ੍ਤਦਾ
ਇਸ ਦੀ ਵੱਧਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਦ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਤਾਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿਰਿਕ੍ਤੋ ਬਲੇਨੈਵ ਵੀਰ੍ਯਾਨ੍ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਚਾਲਯੇਤ੍ । ਤੇਨੈਵ ਜਾਯਤੇ ਕਾਮਃ ਸ਼ਲ੍ਯਰੂਪੋ ਭਵੇਨ੍ਨृਪ
ਜਦ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਾਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਜਾ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕੰਡਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਕਾਮਾਗ੍ਨਿਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਬਲਨਾਸ਼ਕਰੋ ਨृਪ । ਮੈਥੁਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਵਿਨਾਸ਼ਤ੍ਵਂ ਕਲੇਵਰੇ
ਕਾਮ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਤਾਕਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ। ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਰੀਂ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣੀ ਪੀਡਿਤਃ ਕਾਮਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਮੈਥੁਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ਕਾਮਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ, ਕਾਮ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਜੋਹੀਨੋ ਭਵੇਤ੍ਕਾਯੋ ਬਲਹਾਨਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ । ਬਲਹੀਨੋ ਯਦਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੈ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਵਹ੍ਨਿਨੇਰਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਹ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਚਰੇਤ੍ਕਾਯੇ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਵ ਚ । ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਯੋਰ੍ਨਾਸ਼ਾਚ੍ਛੂਨ੍ਯਦੇਹੋਭਿਜਾਯਤੇ
ਉਹ ਅੱਗ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਲਹੂ ਤੇ ਬੀਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੀਵ ਜਾਯਤੇ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਚਂਡੋ ਦਾਰੁਣਾਕृਤਿਃ । ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਦੁਃਖਸਂਤਪ੍ਤਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹਵਾ ਉਠਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰੰਗਹੀਣ ਤੇ ਸੁੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਾ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਤੁ ਯਾ ਨਾਰੀ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਤੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਸਦਾ । ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ਨ ਜਾਯਤੇ ਕਾਯੇ ਲੋਲੁਪੇ ਚਿਤ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ
ਜੋ ਵੀ ਔਰਤ ਵੇਖੀ ਜਾਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਲਾਲਚ ਵਾਲੇ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਵਿਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸੁਰੂਪਸ਼੍ਚ ਧ੍ਯਾਨਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਬਲਹੀਨੋ ਯਦਾ ਕਾਮੀ ਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਕਦੇ ਸੋਹਣਾਪਣ ਤੇ ਕਦੇ ਬਦਸੂਰਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕਾਮੀ ਮਨੁੱਖ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਘਟ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਲਿਤਂ ਜਾਯਤੇ ਕਾਯੇ ਨਾਸ਼ਿਤੇ ਕਾਮਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਜਾਯਤੇ ਕਾਮੀ ਵृਦ੍ਧੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਕਾਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਮੀ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧੇਰੇ ਵਧੇਰੇ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਰਤੇ ਚਿਂਤਤੇ ਨਾਰੀਂ ਯਥਾ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧੁषਿਕੋ ਨਰਃ । ਤਥਾਤਥਾ ਭਵੇਦ੍ਧਾਨਿਸ੍ਤੇਜਸੋऽਸ੍ਯ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ
ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਢਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਕਾਯੋ ਨਾਸ਼ਰੂਪਂ ਸਮृਚ੍ਛਤਿ । ਅਗ੍ਨਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਭੂਯੋ ਜਰਾਰੂਪੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਅੱਗ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਯਰੂਪੇਣ ਜ੍ਵਰੋ ਭਵਤਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਸ੍ਥਾਵਰਾ ਜਂਗਮਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਜ੍ਵਰੇਣ ਪਰਿਪੀਡਿਤਾਃ
ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਬੁਖਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਇਸ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਾਸ਼ਮਾਯਾਂਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਬਹੁਪੀਡਾ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਾਃ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਮਨ੍ਯਤ੍ਕਿਂ ਤੇ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਰਾਜੋ ਮਾਤਲਿਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਯਯਾਤਿਰੁਵਾਚ- ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਕਃ ਕਾਯੋ ਮਾਤਲੇ ਚਾਤ੍ਮਨਾ ਸਹ । ਨਾਕਮੇष ਨ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਕਾਰਣਂ ਵਦ
ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਰੀਰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਤਲੀ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ; ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ—ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਮਾਤਲਿਰੁਵਾਚ- ਪਂਚਾਨਾਮਪਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸਂਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੂਪਤੇ । ਆਤ੍ਮਨਾ ਸਹ ਵਰ੍ਤਂਤੇ ਸਂਗਤ੍ਯਾ ਨੈਵ ਪਂਚ ਤੇ
ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਂਘਾਤਃ ਕਾਯਗ੍ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਜਰਯਾ ਪੀਡਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇਃ ਸ੍ਵਂਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਯਾਂਤਿ ਤੇ
ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਬੁਢ਼ਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਰਸਾਧਿਕਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤਾ । ਰਸੈਃ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾ ਤਤਃ ਪृਥ੍ਵੀ ਮृਦੁਤ੍ਵਂ ਯਾਤਿ ਭੂਪਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਰ੍ਮੂषਿਕਾਭਿਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਛਿਦ੍ਰਾਣ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਜਾਯਂਤੇ ਵਲ੍ਮੀਕਾਸ਼੍ਚ ਮਹੋਦਰਾਃ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਚੀਟੀ ਤੇ ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਛੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਚੀਟੀ ਦੇ ਬਿਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਾਯੇ ਪ੍ਰਜਾਯਂਤੇ ਗਂਡਮਾਲਾ ਵਿਚਾਰ੍ਚਿਕਾਃ । ਕृਮਿਭਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਸ਼੍ਚ ਕਾਯ ਏष ਨਰੋਤ੍ਤਮ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਗਠਾਂ ਤੇ ਫੋੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।