ਏਕਾਂ ਸੁਪੁਣ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਗृਹਸ੍ਥਿਤਾਂ ਤਾਂ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਪਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚਰਣੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ । ਯਥਾ ਸੁਯੋਗੀ ਪ੍ਰਵਿਧਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਕਲ੍ਪਹੀਨਂ ਨ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਨੇਕ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਾ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਰੂਪਮਨਂਤਤੇਜੋਯੁਤਂ ਚਕਾਰਾਥ ਸਤੀਪ੍ਰਮੋਹਮ੍ । ਨੀਲਾਂਚਿਤਂ ਭੋਗਯੁਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਝषਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਰਂਦਰਸ਼੍ਚ
ਫਿਰ, ਅਸਧਾਰਣ ਰੂਪ ਤੇ ਅਨੰਤ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਛੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੁਰੰਦਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਲੀਲਂ ਪੁਰੁषਂ ਮਹਾਂਤਂ ਚਰਂਤਮੇਵਂ ਪਰਿਕਾਮਭਾਵਮ੍ । ਜਾਯਾ ਹਿ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਮੇਨੇ ਨ ਸਾ ਰੂਪਯੁਤਂ ਗੁਣਜ੍ਞਮ੍
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
ਅਂਭੋ ਯਥਾ ਪਦ੍ਮਦਲੇ ਗਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਕਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਮ੍ । ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪਰਿਸਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਚ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਯਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪੈ ਕੇ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਲੈ ਕੇ, ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਤੀਵਰਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਕੁਦਰਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਅਨੇਨ ਦੂਤੀ ਪਰਿਪ੍ਰੇषਿਤਾ ਪੁਰਾ ਯਾਮਾਂ ਯੁਵਤ੍ਯਾ ਹ ਗੁਣਜ੍ਞਮੇਨਮ੍ । ਲੀਲਾਸ੍ਵਰੂਪਂ ਬਹੁਧਾਤ੍ਮਭਾਵਂ ਮਮੈष ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਦਰ੍ਸ਼ਯੇਚ੍ਚ
ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਖੇਡ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਵੇਖਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਮਮੈਵ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਬਲਂ ਵਿਚਿਂਤ੍ਯਾਗਤੋ ਹਿ ਮੇ ਕਾਂਤਗੁਣੈਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਖਲਃ । ਰਤ੍ਯਾਸਮੇਤਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਚ ਜੀਵੇਤ੍ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਮਭਾਰੇਣ ਪ੍ਰਮਰ੍ਦਿਤਸ਼੍ਚ
ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਇਆ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਹੋ ਕੇ; ਪਰ ਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੋੜ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਮਾਪਿ ਭਾਵਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਕਾਂਤੋ ਜੀਵੇਤ੍ਕਿਯਾਨ੍ਵਾਪਿ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਹਿ ਕਾਯੋ ਮਮ ਚਾਸ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾਵਿਹੀਨੋ ਮृਤਕਲ੍ਪ ਏਵ
ਜੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜਿਹਾ।
ਕਾਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਃ ਸੁਵਿਕ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਕਰ੍ਮ । ਮਮਾਧਿਕੇਨਾਪਿ ਸਮਂ ਸੁਕਾਂਤਂ ਸ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਸ਼ੋਭਾਮਨਯਚ੍ਚ ਕਾਮਃ
ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ ਮਰ ਗਈਆਂ, ਪੂਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਲੈ ਕੇ; ਮੇਰੀ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਪਿਆਰਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ।
ਯਦਾਮृਤੋ ਬਲਵਾਨ੍ਹਰ੍षਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂਦृਸ਼ਾ ਵੈ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਮਾਨਃ । ਤਥਾ ਅਨੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਭਾषਯੇਦ੍ਭੁਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਹਿ ਵਾਞ੍ਛਤ੍ਯਪਿ ਭੋਕ੍ਤੁਕਾਮਃ
ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਕੋਈ ਅਜੂਬਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਏਵਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯੈਵ ਤਦਾ ਮਹਾਸਤੀ ਸਤ੍ਯਾਖ੍ਯਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਦृਢਬਦ੍ਧਚੇਤਨਾ । ਗृਹਂ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸਾ ਤਦਾ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਭਾਵਂ ਨਿਯਮੇਨ ਵੇਤ੍ਤੁਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਨੇਕ ਪਤਨੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਭੂਮਿਖਂਡੇ ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੁਕਲਾਚਰਿਤ੍ਰੇ- ਚਤੁਃਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਤੇ ਸੁਕਲਾ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਚਉਂਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਭਾਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਰਾਟ੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕਾਮਂ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਃ । ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਸ੍ਮਰ ਤੇ ਜਯਾਯ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਧ੍ਯਾਨ ਸੁਦਂਸ਼ਿਤਾ ਸਤੀ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਾਮ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ: 'ਸਮਰਾ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਤੀਵਰਤਾ, ਸੱਚ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੈ।'
ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯ ਚਾਪਂ ਸ੍ਵਕਰੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਾਭਿਧਾਨਂ ਵਰਮੇਵ ਬਾਣਮ੍ । ਯੋਦ੍ਧੁਂ ਰਣੇ ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸਤੀ ਵੀਰੋ ਯਥਾ ਦਰ੍ਪਿਤਵੀਰ੍ਯਭਾਵਃ
ਧਰਮ ਨਾਮ ਦਾ ਧਨੁ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਨਾਮ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਲੜਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਗੀषਯੇਯਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਮੇਵ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕੁਰੁषੇ ਪੌਰੁषਂ ਤੁ । ਤ੍ਵਾਮਦ੍ਯ ਜੇਤੁਂ ਸਮਰੇ ਸਮਰ੍ਥਾ ਯਦ੍ਭਾਵ੍ਯਮੇਵਂ ਤਦਿਹੈਵ ਚਿਂਤ੍ਯਮ੍
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੋਚ ਲੈ।
ਦਗ੍ਧੋਸਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮਿਹੈਵ ਸ਼ਂਭੁਨਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਤੇਨ ਸਮਂ ਵਿਰੋਧਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਜਾਤੋਸ੍ਯਨਂਗਃ ਸ੍ਮਰ ਸਤ੍ਯਮੇਵ
ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸੜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅਨੰਗ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਹੇ ਸ੍ਮਰ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤ੍ਵਯਾ ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ ਸ੍ਮਰ ਫਲਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੁ ਤਥੈਵ ਤੀਵ੍ਰਮ੍ । ਸੁਕੁਤ੍ਸਿਤਾਂ ਯੋਨਿਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਾਧ੍ਵ੍ਯਾਨਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮਿਹੈਵ ਕਥ੍ਯਸੇ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਘਟੀਆ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਲਲੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਯੇ ਜ੍ਞਾਨਵਂਤਃ ਪੁਰੁषਾ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਵੈਰਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ਸਮਮ੍ । ਭੁਂਜਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੁष੍ਕृਤਮੇਵਤਤ੍ਫਲਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਵਿਤਂ ਰੂਪਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ਚ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ—ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਾਸ—ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਘੁष੍ਯ ਆਵਾਂ ਤੁ ਵ੍ਰਜਾਵ ਕਾਮ ਏਨਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਤੀਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯ । ਸਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਪੁਰਾ ਮਯਾ ਤੁ ਲਬ੍ਧਂ ਫਲਂ ਪਾਪਮਯਂ ਤ੍ਵਸਹ੍ਯਮ੍
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕਰੀਏ ਤੇ ਚਲੀਏ, ਹੇ ਕਾਮ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਭਰਿਆ ਤੇ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਜਾਨਾਸਿ ਚਰਿਤ੍ਰਮੇਤਚ੍ਛਪ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਤੇਨਾਪਿ ਚ ਗੌਤਮੇਨ । ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਮੇषਵृषਣਃ ਸਦਾ ਹ੍ਯਹਂ ਭਵਾਨ੍ਗਤੋ ਮਾਂ ਤੁ ਵਿਹਾਯ ਤਤ੍ਰ
ਇਹ ਸਭ ਹਾਲਾਤ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਗੌਤਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਹ੍ਯਤੁਲਃ ਸਤੀਨਾਂ ਧਾਤਾ ਸਮਰ੍ਥਃ ਸਹਿਤੁਂ ਨ ਸੂਰ੍ਯਃ । ਸੁਕੁਤ੍ਸਿਤਂ ਰੂਪਮਿਦਂ ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਪੁਰਾਨੁਸੂਯਾ ਮੁਨਿਨਾ ਹਿ ਸ਼ਪ੍ਤਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ; ਰਚਨਹਾਰ ਤਾਂ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਘਟੀਆ ਰੂਪ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਨਸੂਯਾ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪਰਿਵੇਗਵਂਤਮੁਦ੍ਯਂਤਮੇਵਂ ਪ੍ਰਭਯਾ ਸੁਦੀਪ੍ਤਮ੍ । ਭਰ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਪਰਿਬਾਧਮਾਨਂ ਮਾਂਡਵ੍ਯਸ਼ਾਪਸ੍ਯ ਚ ਕੌਂਡਿਨਸ੍ਯ
ਸੂਰਜ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਮਾਂਡਵਿਆ ਤੇ ਕੌਂਡਿਨਿਆ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ—
ਅਤ੍ਰੇਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਤ੍ਯਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤਯਾ ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰਤਾਂ ਦੇਵਤ੍ਰਯਂ ਹਿ ਨੀਤਮ੍ । ਨ ਕਿਂ ਪੁਰਾ ਮਨ੍ਮਥ ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸਦਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਭਵਂਤਿ ਸਤ੍ਯਃ
ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਪਤਿਵਰਤਾ ਸਤਿਆ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਮਨਮਥਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੋ ਸਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਤਦੇ ਹਨ?
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਨਾਮ੍ਨੀ ਦ੍ਯੁਮਤ੍ਸੇਨਪੁਤ੍ਰੀ ਨੀਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਸਾ ਪੁਨਰਾਨਿਨਾਯ । ਯਮਾਦਿਹੈਵਾਸ਼੍ਵਪਤੇਃ ਸੁਪੁਤ੍ਰਂ ਸਤੀ ਤ੍ਵਮੇਵਂ ਪਰਿਸਂਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚ
ਸਾਵਿਤਰੀ, ਜੋ ਦਯੁਮਤਸੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆਈ। ਇੱਥੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨੇਃ ਸ਼ਿਖਾਂ ਕਃ ਪਰਿਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ਵੈ ਤਰੇਦ੍ਧਿਕਃ ਸਾਗਰਮੇਵ ਮੂਢਃ । ਗਲੇ ਤੁ ਬਦ੍ਧਾਸੁ ਸ਼ਿਲਾਂ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਕੋ ਵਾ ਸਤੀਂ ਵਸ਼੍ਯਤਿ ਵੀਤਰਾਗਾਮ੍
ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਨੂੰ ਕੌਣ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੂਰਖ? ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕੌਣ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵਿਰਾਗੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਉਕ੍ਤੇ ਤੁ ਵਾਕ੍ਯੇ ਬਹੁਨੀਤਿਯੁਕ੍ਤੇ ਇਂਦ੍ਰੇਣ ਕਾਮਸ੍ਯ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਮ੍ । ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਕਰਧ੍ਵਜਸ੍ਤੁ ਉਵਾਚ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਮਥੈਨਮੇਵ
ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਾਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਕਰਧਵਜ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਮ ਉਵਾਚ- ਤਵਾਤਿਦੇਸ਼ਾਦਹਮਾਗਤੋ ਵੈ ਧੈਰ੍ਯਂ ਸੁਹृਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਮੇਵ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦਰ੍ਥਂ ਪਰਿਭਾषਸੇ ਮਾਂ ਨਿਃਸਤ੍ਵਰੂਪਂ ਬਹੁਭੀਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍
ਕਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੌਸਲਾ, ਦੋਸਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਉਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਾਬੁਦ੍ਧਿ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਯਦਾ ਸੁਰੇਸ਼ਸ੍ਯਾਲ੍ਲੋਕਮਧ੍ਯੇ ਮਮ ਕੀਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਃ । ਊਢਿਂਕਰੋਮਾਨਵਿਹੀਨ ਏਵ ਸਰ੍ਵੇ ਵਦਿष੍ਯਂਤ੍ਯਨਯਾ ਜਿਤਂ ਮਾਮ੍
ਜਦ ਮੈਂ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਇੱਜਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਬੇਆਦਬ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਸਭ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
ਯੇ ਵੈ ਜਿਤਾ ਦੇਵਗਣਾਸ਼੍ਚ ਦਾਨਵਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮੁਨੀਂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਪਸਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ । ਹਾਸ੍ਯਂ ਕਰਿष੍ਯਂਤਿ ਮਮਾਪਿ ਸਦ੍ਯੋ ਨਾਰ੍ਯਾ ਜਿਤੋ ਮਨ੍ਮਥ ਏष ਭੀਮਃ
ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੈਨੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਾਉਣਗੇ—ਭਿਆਨਕ ਮਨਮਥਾ, ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਯੈਵ ਸਾਰ੍ਧਮਸ੍ਯਾ ਬਲਂ ਮਾਨਮਤਃ ਸੁਰੇਸ਼ । ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਧੈਰ੍ਯਂ ਪਰਿਣਾਸ਼ਯਿष੍ਯੇ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵਾਨਤ੍ਰ ਬਿਭੇਤਿ ਸ਼ਕ੍ਰ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਮਿਟਾ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸ਼ਕਰ?
ਸਂਬੋਧ੍ਯ ਚੈਵਂ ਸ ਸੁਰਾਧਿਨਾਥਂ ਚਾਪਂ ਗृਹੀਤਂ ਸਸ਼ਰਂ ਸੁਪੁष੍ਪਮ੍ । ਉਵਾਚ ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਤਾਂ ਵਿਧਾਯ ਮਾਯਾਂ ਭਵਤੀ ਪ੍ਰਯਾਤੁ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁ, ਤੀਰ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕੇ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—'ਇਹ ਮਾਇਆ ਰਚੋ, ਹੇ ਭਵਤੀ, ਅੱਗੇ ਵਧੋ।'