ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਨ੍ਮਥੋ ਬਲਦਰ੍ਪਿਤਃ । ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੇਸ਼ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ
ਫਿਰ ਮਨਮਥ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਆਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਥੇ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।'
ਮਾਨਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਧੈਰ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਤ੍ਯਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਮ੍ । ਗਤ੍ਵਾਹਂ ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਕਿਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ
'ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਤਾਕਤ, ਬਲ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦਾ ਸੱਚ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਸਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਵਚਨਂ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਯ ਚ । ਭੋ ਭੋਨਂਗ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਤ੍ਵਮਧਿਕਂ ਭਾषਿਤਂ ਮੁਧਾ
ਮਨਮਥ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਓ ਨਾਗ, ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।'
ਸੁਦृਢਾ ਸਤ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇਣ ਸੁਸ੍ਥਿਰਾ ਧਰ੍ਮਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਸੁਕਲੇਯਮਜੇਯਾ ਵੈ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਪੌਰੁषਂ ਨਹਿ
'ਉਹ ਸੱਚੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਥਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਕਲਾ ਜਿੱਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ—ਉਥੇ ਤੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਣਾ।'
ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਮਨ੍ਮਥਸ੍ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ऋषੀਣਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਬਲਂ ਮਯਾ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਿਤਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨਮਥ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।'
ਅਸ੍ਯਾ ਬਲਂ ਕਿਯਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵਤਾ ਮਮ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਪਸ਼੍ਯਤਸ੍ਤਵ ਦੇਵੇਸ਼ ਨਾਸ਼ਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍
'ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਨਵਨੀਤਂ ਯਥਾ ਚਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤੇਜੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਤਥੇਮਾਂ ਦ੍ਰਾਵਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵੇਨ ਰੂਪੇਣ ਤੇਜਸਾ
ਜਿਵੇਂ ਮੱਖਣ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਪ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਗਚ੍ਛ ਤਤ੍ਰ ਮਹਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮੁਪਸ੍ਥਂ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਤ੍ਸਸਿ ਮੇ ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍
ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਥੇ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਘਟੀਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ?
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੁ ਮਨੋਭਵਸ੍ਯ ਏਤਾਮਸਾਧ੍ਯਾਂ ਤਵ ਕਾਮਜਾਨੇ । ਧੈਰ੍ਯਂ ਸਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਚ ਪੁਣ੍ਯਦੇਹਾਂ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਚਾਰਾਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਨ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੌਸਲਾ ਜੁਟਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਚੰਗੇ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।
ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਪੌਰੁषਮੁਗ੍ਰਵੀਰ੍ਯਮਿਤੋ ਹਿ ਗਤ੍ਵਾ ਤੁ ਧਨੁष੍ਮਤਾ ਵੈ । ਤੇਨਾਪਿ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰਜਗਾਮ ਭੂਯੋ ਰਤ੍ਯਾ ਚ ਦੂਤ੍ਯਾ ਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਂ ਤਾਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਧਨੁਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਤੀ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਤੀਵਰਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਫਿਰ ਗਿਆ।
ਏਕਾਂ ਸੁਪੁਣ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਗृਹਸ੍ਥਿਤਾਂ ਤਾਂ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਪਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚਰਣੇ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾਮ੍ । ਯਥਾ ਸੁਯੋਗੀ ਪ੍ਰਵਿਧਾਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਕਲ੍ਪਹੀਨਂ ਨ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ
ਉਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਨੇਕ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਾ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਖਰੇ-ਵਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਰੂਪਮਨਂਤਤੇਜੋਯੁਤਂ ਚਕਾਰਾਥ ਸਤੀਪ੍ਰਮੋਹਮ੍ । ਨੀਲਾਂਚਿਤਂ ਭੋਗਯੁਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਝषਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਰਂਦਰਸ਼੍ਚ
ਫਿਰ, ਅਸਧਾਰਣ ਰੂਪ ਤੇ ਅਨੰਤ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਤੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਨੀਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਛੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੁਰੰਦਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਲੀਲਂ ਪੁਰੁषਂ ਮਹਾਂਤਂ ਚਰਂਤਮੇਵਂ ਪਰਿਕਾਮਭਾਵਮ੍ । ਜਾਯਾ ਹਿ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੁ ਮੇਨੇ ਨ ਸਾ ਰੂਪਯੁਤਂ ਗੁਣਜ੍ਞਮ੍
ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਘੁੰਮਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ।
ਅਂਭੋ ਯਥਾ ਪਦ੍ਮਦਲੇ ਗਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਕਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਮ੍ । ਤਦ੍ਵਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪਰਿਸਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤੋ ਜਜ੍ਞੇ ਚ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਯਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਪੈ ਕੇ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਲੈ ਕੇ, ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਤੀਵਰਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਕੁਦਰਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਅਨੇਨ ਦੂਤੀ ਪਰਿਪ੍ਰੇषਿਤਾ ਪੁਰਾ ਯਾਮਾਂ ਯੁਵਤ੍ਯਾ ਹ ਗੁਣਜ੍ਞਮੇਨਮ੍ । ਲੀਲਾਸ੍ਵਰੂਪਂ ਬਹੁਧਾਤ੍ਮਭਾਵਂ ਮਮੈष ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਦਰ੍ਸ਼ਯੇਚ੍ਚ
ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਖੇਡ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਵੇਖਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
ਮਮੈਵ ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਬਲਂ ਵਿਚਿਂਤ੍ਯਾਗਤੋ ਹਿ ਮੇ ਕਾਂਤਗੁਣੈਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਖਲਃ । ਰਤ੍ਯਾਸਮੇਤਸ੍ਤੁ ਕਥਂ ਚ ਜੀਵੇਤ੍ਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਮਭਾਰੇਣ ਪ੍ਰਮਰ੍ਦਿਤਸ਼੍ਚ
ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਇਆ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਹੋ ਕੇ; ਪਰ ਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੱਚ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੋੜ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਮਾਪਿ ਭਾਵਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਕਾਂਤੋ ਜੀਵੇਤ੍ਕਿਯਾਨ੍ਵਾਪਿ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯੋ ਹਿ ਕਾਯੋ ਮਮ ਚਾਸ੍ਤਿ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾਵਿਹੀਨੋ ਮृਤਕਲ੍ਪ ਏਵ
ਜੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਵਧੀਆ ਸਮਝ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਵੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜਿਹਾ।
ਕਾਯਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਃ ਸੁਵਿਕ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਂ ਪਰਿਗृਹ੍ਯ ਕਰ੍ਮ । ਮਮਾਧਿਕੇਨਾਪਿ ਸਮਂ ਸੁਕਾਂਤਂ ਸ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਸ਼ੋਭਾਮਨਯਚ੍ਚ ਕਾਮਃ
ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ ਮਰ ਗਈਆਂ, ਪੂਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਲੈ ਕੇ; ਮੇਰੀ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਪਿਆਰਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਇੱਛਾ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ।
ਯਦਾਮृਤੋ ਬਲਵਾਨ੍ਹਰ੍षਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਂਦृਸ਼ਾ ਵੈ ਪਰਿਨृਤ੍ਯਮਾਨਃ । ਤਥਾ ਅਨੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਭਾषਯੇਦ੍ਭੁਤਂ ਯੋ ਮਾਂ ਹਿ ਵਾਞ੍ਛਤ੍ਯਪਿ ਭੋਕ੍ਤੁਕਾਮਃ
ਜਦੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਕੋਈ ਅਜੂਬਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਏਵਂ ਵਿਚਾਰ੍ਯੈਵ ਤਦਾ ਮਹਾਸਤੀ ਸਤ੍ਯਾਖ੍ਯਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਦृਢਬਦ੍ਧਚੇਤਨਾ । ਗृਹਂ ਸ੍ਵਕੀਯਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸਾ ਤਦਾ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਭਾਵਂ ਨਿਯਮੇਨ ਵੇਤ੍ਤੁਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਨੇਕ ਪਤਨੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੱਚ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣੇ ਭੂਮਿਖਂਡੇ ਵੇਨੋਪਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸੁਕਲਾਚਰਿਤ੍ਰੇ- ਚਤੁਃਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਣ ਦੀ ਕਥਾ ਤੇ ਸੁਕਲਾ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਚਉਂਵਾਂ-ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਵਿष੍ਣੁਰੁਵਾਚ- ਭਾਵਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਰਾਟ੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਕਾਮਂ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਃ । ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਸ੍ਮਰ ਤੇ ਜਯਾਯ ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਧ੍ਯਾਨ ਸੁਦਂਸ਼ਿਤਾ ਸਤੀ
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੀ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਾਮ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਕਿਹਾ: 'ਸਮਰਾ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਤੀਵਰਤਾ, ਸੱਚ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਹੈ।'
ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯ ਚਾਪਂ ਸ੍ਵਕਰੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਾਭਿਧਾਨਂ ਵਰਮੇਵ ਬਾਣਮ੍ । ਯੋਦ੍ਧੁਂ ਰਣੇ ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਸਤੀ ਵੀਰੋ ਯਥਾ ਦਰ੍ਪਿਤਵੀਰ੍ਯਭਾਵਃ
ਧਰਮ ਨਾਮ ਦਾ ਧਨੁ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਨਾਮ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਵੀਰ ਲੜਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਗੀषਯੇਯਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਮੇਵ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕੁਰੁषੇ ਪੌਰੁषਂ ਤੁ । ਤ੍ਵਾਮਦ੍ਯ ਜੇਤੁਂ ਸਮਰੇ ਸਮਰ੍ਥਾ ਯਦ੍ਭਾਵ੍ਯਮੇਵਂ ਤਦਿਹੈਵ ਚਿਂਤ੍ਯਮ੍
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੱਚਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੋਚ ਲੈ।
ਦਗ੍ਧੋਸਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮਿਹੈਵ ਸ਼ਂਭੁਨਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਤੇਨ ਸਮਂ ਵਿਰੋਧਮ੍ । ਕृਤ੍ਵਾ ਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਕਰ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਜਾਤੋਸ੍ਯਨਂਗਃ ਸ੍ਮਰ ਸਤ੍ਯਮੇਵ
ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸੜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਅਨੰਗ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਹੇ ਸ੍ਮਰ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤ੍ਵਯਾ ਕਰ੍ਮ ਕृਤਂ ਪੁਰਾ ਸ੍ਮਰ ਫਲਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤੁ ਤਥੈਵ ਤੀਵ੍ਰਮ੍ । ਸੁਕੁਤ੍ਸਿਤਾਂ ਯੋਨਿਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਾਧ੍ਵ੍ਯਾਨਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮਿਹੈਵ ਕਥ੍ਯਸੇ
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਘਟੀਆ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਚੰਗੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਲਲੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਯੇ ਜ੍ਞਾਨਵਂਤਃ ਪੁਰੁषਾ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਵੈਰਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ਸਮਮ੍ । ਭੁਂਜਨ੍ਤਿ ਤੇ ਦੁष੍ਕृਤਮੇਵਤਤ੍ਫਲਂ ਦੁਃਖਾਨ੍ਵਿਤਂ ਰੂਪਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ਚ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ—ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੂਪ ਦੀ ਨਾਸ—ਹੀ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਯਾਘੁष੍ਯ ਆਵਾਂ ਤੁ ਵ੍ਰਜਾਵ ਕਾਮ ਏਨਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸਤੀਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯ । ਸਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸਂਗੇਨ ਪੁਰਾ ਮਯਾ ਤੁ ਲਬ੍ਧਂ ਫਲਂ ਪਾਪਮਯਂ ਤ੍ਵਸਹ੍ਯਮ੍
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕਰੀਏ ਤੇ ਚਲੀਏ, ਹੇ ਕਾਮ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਭਰਿਆ ਤੇ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ।
ਤ੍ਵਮੇਵ ਜਾਨਾਸਿ ਚਰਿਤ੍ਰਮੇਤਚ੍ਛਪ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਤੇਨਾਪਿ ਚ ਗੌਤਮੇਨ । ਜਾਤਸ਼੍ਚ ਮੇषਵृषਣਃ ਸਦਾ ਹ੍ਯਹਂ ਭਵਾਨ੍ਗਤੋ ਮਾਂ ਤੁ ਵਿਹਾਯ ਤਤ੍ਰ
ਇਹ ਸਭ ਹਾਲਾਤ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਗੌਤਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਤੇਜਃ ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਹ੍ਯਤੁਲਃ ਸਤੀਨਾਂ ਧਾਤਾ ਸਮਰ੍ਥਃ ਸਹਿਤੁਂ ਨ ਸੂਰ੍ਯਃ । ਸੁਕੁਤ੍ਸਿਤਂ ਰੂਪਮਿਦਂ ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਪੁਰਾਨੁਸੂਯਾ ਮੁਨਿਨਾ ਹਿ ਸ਼ਪ੍ਤਮ੍
ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਚਮਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ; ਰਚਨਹਾਰ ਤਾਂ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਘਟੀਆ ਰੂਪ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਨਸੂਯਾ ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।