ਧਰ੍ਮਨਿष੍ਠਾ ਤਪੋਨਿष੍ਠਾ ਮਾਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਮਾਸ੍ਤੁ ਲੋਭਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤੇ ਆਪਨ੍ਨਾਰ੍ਤਿ ਸਦਾ ਹਰ
ਹੇ ਮਾਂ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾ ਆਵੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸੀਬਤੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਥ ਸਤਾਂ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀਮ੍ । ਜਗਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਂਧਰ੍ਵੈਰ੍ਬਹੁਭਿਃ ਸ੍ਤੁਤਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਮਿਲਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਦੇਵਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾਗਤ੍ਯ ਵਵਰ੍षੁਃ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਭਿਃ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨ੍ਯਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਹਰ੍षਸਮਾਕੁਲਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਕਨਿਆਂ ਆ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੀ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਤਾਮਾਲਿਂਗ੍ਯ ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਚੁਃ ਕਨ੍ਯਕਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚਃ । ਕृਤਂ ਭਦ੍ਰੇ ਤ੍ਵਯਾ ਚਿਤ੍ਰਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਕੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
ਦੁष੍ਟਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਯਾਤ੍ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਕਾਨਨੇ । ਅਧੁਨਾ ਨਿਰ੍ਭਯਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਚਰਾਮੋ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
"ਇਸ ਮਾੜੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।"
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਰਾਜਂਸ੍ਤਾਸਾਂ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ । ਹृष੍ਟਾ ਤੇਨੈਵ ਦਾਨੇਨ ਕृਤਕृਤ੍ਯਾ ਤਦਾ ਸਤੀ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀਵਰਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਨ੍ਯਾ ਪਰਿਮੋਚ੍ਯ ਸਤ੍ਵਰਮ੍ । ਕ੍ਰੀਡਂਤ੍ਯਮੂਭਿਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਹਰਾਲਯਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸਪੂਰ੍ਣਾ ਚ ਪਰੋਪਕਾਰਯਾ
ਜਦੋਂ ਗੰਧਰਵ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੀ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਹਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਸਂਵਾਦਮੇਨਂ ਵਰਕਨ੍ਯਕੇਰਿਤਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਰਂ ਯਃ ਸ਼ृਣੁਯਾਚ੍ਚ ਮਾਨਵਃ । ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ ਜਾਤੁ ਸਦਾ ਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਧਰ੍ਮੇ ਮਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭृਸ਼ਂ ਹਿ ਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ ਵਧੀਆ ਕੁੜੀ ਵਲੋਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਰ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ। ਦ੍ਵੀਪੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤਾਨਿ ਮੇ ਵਦ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਂ ਦ੍ਵੀਪਰਾਜੋऽਯਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਭੁਵਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । ਸਂਖ੍ਯਯਾ ਤ੍ਵਂ ਵਦ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਕृਪਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਮੋਪਰਿ
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਚਰਿਤਾ। ਇਹ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ।"
ਮਹਾਦੇਵ ਉਵਾਚ। ਸਰ੍ਵਗਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਭੁਵਿ । ਸਪ੍ਤਲੋਕੇषੁ ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਚਰਾਚਰਮ੍
ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।"
ਤਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਦੇਵਿ ਨ ਦृष੍ਟਂ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ । ਅਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਦੇਵਃ ਕੇਸ਼ਵਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਸ਼ਨਃ । ਤੀਰ੍ਥਰੂਪੇਣ ਵਰ੍ਤੇਤ ਦ੍ਵੀਪੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਿ
ਉਹ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ ਸੁਣਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ, ਕੇਸ਼ਵ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ।
ਤਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਵਾਰਾਣਸੀ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਤृਤੀਯਂ ਨੈਮਿषਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮृषੀਣਾਂ ਪਾਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਤੁ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਤੀਜਾ ਨੈਮਿਸ਼ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਮੁਕਂ ਪਂਚਮਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਗਂਧਮਾਦਨੇ । ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜਂ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਾਮਨਃ
ਪੰਜਵਾਂ ਕਾਰਮੁਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਰਵਾਂ ਕਨਿਆਕੁਬਜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਮਨ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਮਂ ਵਿਸ਼੍ਵਕਾਯਂ ਤੁ ਅਵਰੇ ਪਰ੍ਵਤੇ ਸ਼ੁਭੇ । ਅष੍ਟਮਂ ਗੌਤਮਾਖ੍ਯਂ ਚ ਮਂਦਰੇ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪੁਰਾ
ਸੱਤਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਾਇਆ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਅੱਠਵਾਂ ਗੌਤਮ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਮਦੋਤ੍ਕਟਂ ਤੁ ਨਵਮਂ ਦਸ਼ਮਂ ਰਥਚੈਤ੍ਰਕਮ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜਂ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਾਮਨਃ
ਨੌਵਾਂ ਮਦੋਤਕਟ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਦਸਵਾਂ ਰਥਚੈਤ੍ਰਕ ਹੈ। ਗਿਆਰਵਾਂ ਕਨਿਆਕੁਬਜ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਮਨ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਂ ਮਲਯਂ ਚੈਵ ਕੁਬ੍ਜਾਮ੍ਰਕਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰਂ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਂ ਕੇਦਾਰਂ ਗਤਿਦਾਯਕਮ੍
ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਫਿਰ ਕੁਬਜਾਮਰਕ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਗਿਰਿਕਰਨ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਹ੍ਯਂ ਹਿਮਵਤਃ ਪृष੍ਠੇ ਗੋਕਰ੍ਣੇ ਗੋਪਕਂ ਤਥਾ । ਸ੍ਥਾਨੇਸ਼੍ਵਰਂ ਹਿਮਾਦ੍ਰੌ ਚ ਬਿਲ੍ਵਕੇ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਿਕਮ੍
ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਬਾਹ੍ਯ, ਗੋਕਰਨ ਅਤੇ ਗੋਪਕ ਹਨ। ਹਿਮਾਲੇ 'ਚ ਸਥਾਨੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਬਿਲਵਕ ਅਤੇ ਬਿਲਵਪੱਤਰੀਕ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲੇ ਮਾਧਵਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਭਦ੍ਰਂ ਭਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰੇ ਤਥਾ । ਵਾਰਾਹੇ ਵਿਜਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵੈष੍ਣਵਂ ਵੈष੍ਣਵੇ ਗਿਰੌ
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਮਾਧਵ ਦਾ ਤੀਰਥ, ਭਦਰੇਸ਼ਵਰ 'ਚ ਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਰਾਹ 'ਚ ਵਿਜਯਾ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਤੀਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਰੌਦ੍ਰਂ ਤੁ ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੇ ਤੁ ਪੈਤ੍ਰ੍ਯਂ ਕਾਲਿਜਰੇ ਗਿਰੌ । ਕਂਪਿਲੇ ਕਾਪਿਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮੁਕੁਟੇ ਕਰ੍ਕੋਟਕਂ ਤਥਾ
ਰੌਦ੍ਰ ਤੀਰਥ ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ 'ਚ, ਪਿਤਰੀ ਤੀਰਥ ਕਾਲਿਜਰ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਕੰਪਿਲਾ 'ਚ ਕਪਿਲ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ 'ਚ ਕਾਰਕੋਟਕ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮੋਦ੍ਭਵਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਗਲ੍ਲਿਕਾਯਾਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਿ । ਨਰ੍ਮਦਾਯਾਂ ਸ਼ਿਵਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਮਾਯਾਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਕਮ੍
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੀਰਥ, ਗੱਲਿਕਾ 'ਚ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰੀ, ਨਰਮਦਾ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਮਕ ਅਤੇ ਮਾਇਆ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਕ ਤੀਰਥ ਹਨ।
ਉਤ੍ਪਲਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਜਾਤਂ ਵੈ ਰੈਵਤੇ ਗਿਰੌ । ਗਂਗਾਯਾਂ ਪਿਤृਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਵਿष੍ਣੁਪਾਦੋਦ੍ਭਵਂ ਤਥਾ
ਉਤਪਲਾਖ੍ਯ ਅਤੇ ਸਹਸਰਾਖ੍ਯ ਰੈਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਮੇ, ਗੰਗਾ 'ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹਨ।
ਵਿਪਾਸ਼ਾਯਾਂ ਵਿਪਾਪਾ ਚ ਪਾਟਲੇ ਪੁਂਡ੍ਰਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍ । ਨਾਰਾਯਣਂ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਕੂਟੇ ਵਿष੍ਣੁਮਂਦਿਰਮ੍
ਵਿਪਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਵਿਪਾਪਾ, ਪਾਟਲ 'ਚ ਪੁੰਡਰਵਰਧਨ, ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ 'ਚ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੰਦਰ ਹੈ।
ਵਿਪੁਲੇ ਵਿਪੁਲਂ ਨਾਮ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਮਲਯਾਚਲੇ । ਕੌਰਵਂ ਕੋਟਿਤੀਰ੍ਥੇ ਚ ਸੁਗਂਧਂ ਗਂਧਮਾਦਨੇ
ਵਿਪੁਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਿਪੁਲ ਨਾਮਕ, ਮਲਯਾਚਲ 'ਚ ਕਲਿਆਣ, ਕੋਟਿਤੀਰਥ 'ਚ ਕੌਰਵ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ 'ਚ ਸੁਗੰਧ ਤੀਰਥ ਹਨ।
ਕੁਬ੍ਜਾਮ੍ਰਕੇ ਤ੍ਰਿਸਂਧ੍ਯਂ ਤੁ ਗਂਗਾਂਦ੍ਵਾਰੇ ਹਰਿਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਸ਼ੈਲਂ ਵਿਂਧ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਬਦਰ੍ਯਾਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਕੁਬਜਾਮਰਕ 'ਚ ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ 'ਤੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਿਯ, ਵਿਂਧਿਆ ਖੇਤਰ 'ਚ ਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਬਦਰੀ 'ਚ ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਤੀਰਥ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਿਦ੍ਯਾਂ ਕਾਲਰੂਪਂ ਚ ਸਹ੍ਯੇ ਵੈ ਸਾਯਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਚਾਂਦ੍ਰਂ ਚਂਦ੍ਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਰਮਣਂ ਤੀਰ੍ਥਨਾਯਕਮ੍
ਕਾਲਿਦਿਆ 'ਚ ਕਾਲਰੂਪ, ਸਹਯ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਸਾਯਕ, ਚੰਦ੍ਰ ਖੇਤਰ 'ਚ ਰਮਣ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਮੁਨਾਯਾਂ ਮृਗਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਕਰਵੀਰੇ ਕੁਰੂਦ੍ਭਵਮ੍ । ਵਿਨਾਯਕੇ ਪਰ੍ਵਤੇ ਵੈ ਉਮਾਖ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਮੇਵ ਚ
ਯਮੁਨਾ 'ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਾਖ੍ਯ, ਕਰਵੀਰ 'ਚ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਵਿਨਾਇਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਉਮਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਆਰੋਗ੍ਯਂ ਭਾਸ੍ਕਰੇ ਦੇਸ਼ੇ ਮਹਾਕਾਲੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਤੀਰ੍ਥਂ ਅਭਯਦਂ ਨਾਮਾਮृਤਾਖ੍ਯਂ ਵਿਂਧ੍ਯਕਂਧਰੇ
ਭਾਸਕਰ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਆਰੋਗ੍ਯ, ਮਹਾਕਾਲ 'ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਂਧਿਆ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਅਭਯਦ ਨਾਮਕ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਮਂਡਪੇ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਚ ਸ੍ਵਾਹਾਖ੍ਯਂ ਈਸ਼੍ਵਰੇ ਪੁਰੇ । ਵੈਗਲੇਯਂ ਪ੍ਰਚਂਡਾਯਾਂ ਚਾਂਡਿਕਂਮਰਕਂਟਕੇ
ਮੰਡਪ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਈਸ਼ਵਰਪੁਰ 'ਚ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਪ੍ਰਚੰਡਾ 'ਚ ਵੈਗਲੇਯ ਅਤੇ ਮਰਕੰਡਕ 'ਚ ਚੰਡਿਕਾ ਤੀਰਥ ਹਨ।
ਸੋਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤਥਾ ਤੀਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਭਾਸੇ ਪੁष੍ਕਰਂ ਤਥਾ । ਦੇਵਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਪਾਰਾਵਤਤਟੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਤੀਰਥ Someśvara, ਪ੍ਰਭਾਸ 'ਚ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਾਰਾਵਤ ਤਟ 'ਤੇ ਦੇਵਮਾਤ੍ਰਾ ਸਥਿਤ ਹੈ।