ਸ੍ਵਰ੍ਣਭਾਰਸਹਸ੍ਰੇਣ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਰਵਿਗ੍ਰਹੇ । ਯਤ੍ਫਲਂ ਲਭਤੇ ਮਾਘੇ ਵੇਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨਾਨਾਦ੍ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਜਿਤਨਾ ਫਲ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜਸੂਯਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਜਨ੍ਨਵਿਕਲਂ ਫਲਮ੍ । ਸਿਤਾਸਿਤੇ ਤੁ ਮਾਘੇ ਚ ਸ੍ਨਾਨਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗਾਂ ਦੇ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪੁਰ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤ ਚ ਯਾਃ ਪੁਨਃ । ਵੇਣ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਮਾਯਾਂਤਿ ਮਾਘੇਮਾਸਿ ਨृਪੋਤ੍ਤਮ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਕृष੍ਣਾਨਿ ਪਾਪਿਨਾਂ ਸਂਗਦੋषਤਃ । ਭਵਂਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਰ੍ਣਾਨਿ ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਮਾਘਮਜ੍ਜਨਾਤ੍
ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ, ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਫ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਕਲ੍ਪਸਂਚਿਤਂ ਪਾਪਂ ਜਨ੍ਮਭਿਰ੍ਯਨ੍ਨਰੈਰ੍ਨृਪ । ਤਦ੍ਭਵੇਦ੍ਭਸ੍ਮਸਾਨ੍ਮਾਘੇ ਸ੍ਨਾਤਾਨਾਂ ਚ ਸਿਤਾਸਿਤੇ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੇ ਕਈ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਪ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੋਰੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਾਲੇ, ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਾਯਜਂ ਪਾਪਂ ਨਰਸ੍ਯ ਵਿਲਯਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਮਾਘਮਾਸੇ ਤੁ ਤ੍ਰ੍ਯਹਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਜੋ ਪਾਪ ਬੰਦੇ ਨੇ ਬੋਲੀ, ਮਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਮਾਘਮਾਸੇ ਯਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਸ੍ਨਾਤਿ ਚ ਮਾਨਵਃ । ਪਾਪਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵਂ ਯਾਤਿ ਜੀਰ੍ਣਾਂ ਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸਮਾ ਗਂਗਾ ਯਤ੍ਰਕੁਤ੍ਰਾਵਗਾਹਿਤਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਯਤ੍ਰ ਵਿਂਧ੍ਯੇਨ ਸਂਗਤਾ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵਿਂਧਯ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਤਗੁਣਾ ਗਂਗਾ ਕਾਸ਼੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਰਵਾਹਿਨੀ । ਕਾਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਗਂਗਾਯਾਮੁਨਸਂਗਮੇ
ਉੱਥੇ ਕਾਸੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਾਸੀ ਵੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਸਹਸ੍ਰਗੁਣਾ ਤਾਸਾਂ ਭਵੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਵਾਹਿਨੀ । ਯਾ ਰਾਜਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਪਹਾਰਿਣੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾਹਿਨੀ ਗਂਗਾ ਕਾਲਿਂਦ੍ਯਾ ਸਹ ਸਂਗਤਾ । ਹਂਤਿ ਕੋਟਿਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਸਾ ਮਾਘੇ ਨृਪ ਦੁਰ੍ਲਭਾ 6.127.
ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਉਹ ਮਿਲਣ ਵੱਡੀ ਔਖੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਕਥ੍ਯਤੇऽਮृਤਂ ਰਾਜਨ੍ਸਾ ਵੇਣੀ ਭੁਵਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਮਾਘੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍
ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਲ ਲੈਣਾ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਾਦੇਵੋ ਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਮਰੁਦ੍ਗਣਾਃ । ਗਂਧਰ੍ਵਾ ਲੋਕਪਾਲਾਸ਼੍ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਕਿਨ੍ਨਰਪਨ੍ਨਗਾਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਿਆ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਗੰਧਰਵ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਨਾਗ, ਇਹ ਸਾਰੇ,
ਅਣਿਮਾਦਿਗੁਣੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਾਦਿਨਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣੀ ਪਾਰ੍ਵਤੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸ਼ਚੀ ਮੇਨਾਦਿਤਿਰ੍ਦਿਤਿਃ
ਅਣਿਮਾ ਆਦਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ, ਹੋਰ ਸੱਚ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼ਚੀ, ਮੇਨਾ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦਿਤੀ,
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾ ਦੇਵਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਨਾਗਾਂਗਨਾ ਨृਪ । ਘृਤਾਚੀ ਮੇਨਕਾ ਰਂਭਾ ਉਰ੍ਵਸ਼ੀ ਚ ਤਿਲੋਤ੍ਤਮਾ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਤੇ ਨਾਗ ਕੁੜੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਮੇਨਕਾ, ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਿਲੋਤਮਾ,
ਗਣਾ ਹ੍ਯਪ੍ਸਰਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਗਣਾਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਨਾਤੁਮਾਯਾਂਤਿ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮਾਘੇ ਵੇਣ੍ਯਾਂ ਨਰਾਧਿਪ
ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਣੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਕृਤੇ ਯੁਗੇ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਕਲੌ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਰੂਪਿਣਃ । ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਮਾਘਮਾਸੇ ਤੁ ਤ੍ਰ੍ਯਹਸ੍ਨਾਨਸ੍ਯ ਯਤ੍ਫਲਮ੍
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ—
ਨਾਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਫਲਂ ਲਭਤੇ ਭੁਵਿ । ਤ੍ਰ੍ਯਹਸ੍ਨਾਨਫਲਂ ਮਾਘੇ ਪੁਰਾ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ
ਉਹ ਫਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਨੇ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਯ ਦਦੌ ਭੂਪ ਤੇਨ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਪਾਪਕृਤ੍ । ਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯ ਉਵਾਚ । ਭਗਵਨ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ਕੋऽਸੌ ਸਾ ਕਾ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਫਲ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਗਿਆ। ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੌਣ ਸੀ, ਤੇ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਕੌਣ ਸੀ?
ਕਥਂ ਦਤ੍ਤਵਤੀ ਧਰ੍ਮਂ ਕਥਂ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਸਦ੍ਗਤਿਃ । ਏਤਤ੍ਕਥਯ ਯੋਗੀਂਦ੍ਰ ਅਤ੍ਰਿਸਂਤਾਨਭਾਸ੍ਕਰ । ਯਦਿ ਤ੍ਵਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਧਰਮ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੂਰਜ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਚਾਉ ਹੈ।
ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ। ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਮਿਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਤਨਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਾਜਪੇਯਫਲਂ ਲਭੇਤ੍
ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਸਰਾਰੂਪਸਂਪਨ੍ਨਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ । ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਮਾਘਮਾਸੇ ਸਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯਾਤਿ ਹਰਾਲਯਮ੍
ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਹਰਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਨਿਕੁਂਜੇ ਗਿਰਿਰਾਜਸ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਾ ਗਿਰਿਰੂਪਿਣਾ । ਦृष੍ਟਾ ਗਗਨਮਾਰੂਢਾ ਤੇਨ ਵृਦ੍ਧੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਰਾਖਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੀ ਸੁਹੇਮਾਭਾ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਦੀਰ੍ਘਲੋਚਨਾ । ਚਂਦ੍ਰਾਨਨਾ ਸੁਕੇਸ਼ੀ ਚ ਪੀਨੋਨ੍ਨਤਪਯੋਧਰਾ
ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਾਲ ਅਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੂਪਸਂਪਨ੍ਨਾਮੁਵਾਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਤਦਾ । ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿ ਕੁਤ ਆਗਮ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਯਾ
ਉਸਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਖਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਕਮਲ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਂ ਹੈਂ?
ਆਰ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਵਸਨਂ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਤੇ ਕਬਰੀ ਕੁਤਃ । ਕੁਤ੍ਰ ਆਗਮ੍ਯਤੇ ਭੀਰੁ ਕੁਤਸ੍ਤੇ ਖੇਚਰੀ ਗਤਿਃ
ਤੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਭਿੱਜੇ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਗਿੱਲੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਡਰਪੋਕ ਜਿਹੀਏ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਂ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਤੁਰਦੀ ਹੈਂ?
ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਵਾ ਭਦ੍ਰੇ ਤਵ ਤੇਜੋਮਯਂ ਵਪੁਃ । ਅਤੀਵਰੂਪਸਂਪਨ੍ਨਂ ਸਂਭੂਤਂ ਚ ਮਨੋਹਰਮ੍
ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਕਿਹੜੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਬੇਹੱਦ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਮਿਲੀ ਹੈ?
ਤ੍ਵਦ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਬਿਂਦੁਪਾਤੇਨ ਮਮ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸੁਲੋਚਨੇ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਹ੍ਯਗਮਚ੍ਛਾਂਤਿਂ ਕ੍ਰੂਰਂ ਮੇ ਮਾਨਸਂ ਸਦਾ
ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਠੋਰ ਸੀ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ।
ਨੀਰਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਕੋऽਯਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਸ਼ੀਲਵਤੀ ਭਾਸਿ ਨਾਕृਤਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗੁਣਾ ਭਵੇਤ੍
ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਪਾਣੀ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਆਦਤਾਂ ਵਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਅਪ੍ਸਰਾ ਉਵਾਚ। ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਪ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚਾਹਂ ਭੋ ਰਕ੍ਸ਼ਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣੀ । ਪ੍ਰਯਾਗਤਸ਼੍ਚਾਗਤਾऽਹਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ
ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਣ, ਰਾਖਸ, ਮੈਂ ਅਪਸਰਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਈ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਕਾਂਚਨਮਾਲਿਨੀ ਹੈ।