ਸਾਂਖ੍ਯਕਾਸ੍ਤਾਰ੍ਕਿਕਾਃ ਸ਼੍ਰੌਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਪਸ਼ਬ੍ਦਜਾਤ੍ । ਮਲਾਤ੍ਪੂਤਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤਤੋਰ੍ਥੇ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਚ ਸਾ
ਸਾਂਖਿਆ, ਤਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਾ ਵਤ੍ਸ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਪਾਵਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨਭਸ੍ਯੇਤੇ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਸਾ ਤਿਥਿਰ੍ਬੁਧੈਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਪਿਆਰੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ; ਨਭਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਥਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾ ਬਰ੍ਹਿषਦ ਆਜ੍ਯਪਾਃ ਸੋਮਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਪਿਤॄਨ੍ਪਿਤਾਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਾਰਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਰਾ
ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਆਜ੍ਯਪਾ ਤੇ ਸੋਮਪਾ—ਪਿਤਰ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ—ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਚਾਰ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤੁ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਂਚਰਃ । ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੇਸ੍ਤੁਦੌਹਿਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਵਧਾਮਂਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਿਤਾਃ
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਉਸ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ, ਤੇ ਦੋਹਤੇ ਸਵਧਾ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨਮਖੈਸ੍ਤृਪ੍ਤਾ ਯਾਂਤ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਰਾ । ਮਹਾਲਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਸਂਚਾਰੋ ਭੁਵਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਸ਼ਰਾਧ, ਦਾਨ ਤੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ 'ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਚਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨੈषਾ ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਾਰਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਸ਼ਿਖਿਵਾਹਨ । ਯਮਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੂਜਾ ਯਤੋऽਸ੍ਯਾ ਪਾਵਕੇ ਨਰੈਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੰਸ-ਧਜ ਵਾਲੇ, ਇਹ 'ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਚਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇਨੈषਾ ਯਾਮ੍ਯਕਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ । ਏਤਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯੇ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਚ ਸਚ ਆਖਿਆ। ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਦੇ ਹਨ—
ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਨਾਨਜਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੇषਾਂ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਯਮਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਭਾਨੁਜਾਯਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯਮਲੋਕਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਨੁਦੂਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ੌਨਕ । ਯਮੋ ਯਮੁਨਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੋਜਿਤਃ ਸ੍ਵਗृਹੇऽਚਿਤਃ
ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਯਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਮਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗੋ ਨਾਰਕੀਯਾਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ । ਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਨਿਬਂਧਨਾਤ੍
ਦੂਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੱਡਾ ਹਵਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਰਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਸ਼ਂਸਿਤਾਸ਼੍ਚ ਸਂਤੁष੍ਟਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ । ਤੇषਾਂ ਮਹੋਤ੍ਸਵੋ ਵृਤ੍ਤੋ ਯਮਰਾष੍ਟ੍ਰਸੁਖਾਵਹਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਸੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤੋ ਯਮਦ੍ਵਿਤੀਯੇਯਂ ਤ੍ਰਿषੁਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਜਗृਹੇ ਵਿਪ੍ਰ ਨ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਤੋ ਬੁਧੈਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਯਮ ਦੂਜ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਭਗਿਨੀਹਸ੍ਤਾਦ੍ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪੁष੍ਟਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਂ । ਦਾਨਾਨਿ ਚ ਪ੍ਰਦੇਯਾਨਿ ਭਗਿਨੀਭ੍ਯੋ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭੈਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਾਨ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰ੍ਣਾਲਂਕਾਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪੂਜਾਸਤ੍ਕਾਰਸਂਯੁਤਮ੍ । ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਹ ਜਾਯਾਸ਼੍ਚ ਭਗਿਨ੍ਯਾਹਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਸੋਨਾ, ਗਹਣੇ, ਕੱਪੜੇ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਭੈਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਲੈਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਭਗਿਨੀਹਸ੍ਤਾਦ੍ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਬਲਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍ । ਊਰ੍ਜੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਪੂਜਿਤਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤੋ ਯਮਃ
ਸਭ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਿषਾਸਨਮਾਰੂਢੋ ਦਂਡਮੁਦ੍ਗਰਭृਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਵੇष੍ਟਿਤਃ ਕਿਂਕਰੈਹृष੍ਟੈਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਯਾਮ੍ਯਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ 6.122.
ਜੋ ਮਹਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਦੰਡ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ ਦਾਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਯਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਯਾਮਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯੈਰ੍ਭਗਿਨ੍ਯਃ ਸੁਵਾਸਿਨ੍ਯੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਦਾਨਾਦਿ ਤੋषਿਤਾਃ । ਨ ਤੇषਾਂ ਵਤ੍ਸਰਂ ਯਾਵਤ੍ਕਲਹੋ ਨ ਰਿਪੋਰ੍ਭਯਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿਕ ਦੇਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਨਾ ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਡਰ।
ਧਨ੍ਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਯਮਾਯੁष੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਾਧਨਮ੍ । ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਕਲਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰਹਸ੍ਯਂ ਮਯਾਨਘ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭੇਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਧੰਨ, ਯਸ਼ਸਵੀ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਂ ਤਿਥੌ ਯਮੁਨਯਾ ਯਮਰਾਜਦੇਵਃ ਸਂਭੋਜਿਤਃ ਪ੍ਰਤਿਤਿਥੌ ਸ੍ਵਸृਸੌਹृਦੇਨ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਸੁਃ ਕਰਤਲਾਦਿਹ ਯੋ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਿਤ੍ਤਸ਼ੁਭਸਂਪਦਮੁਤ੍ਤਮਾਂ ਸਃ
ਜਿਸ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਯਮਰਾਜ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਵਾਰੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਭਰਾ ਇੱਥੇ ਭੈਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਦੌਲਤ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਸਹਸ੍ਰਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ। ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਬਾਈਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਪੰਜਵੰਜਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਹੇਤੁਨਾ ਕੇਨ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਮਾਘਸ੍ਨਾਨੇ ਮਹਾਦ੍ਭੁਤਃ । ਪ੍ਰਭਾਵੋ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਨੂਨਂ ਤਨ੍ਮੇ ਕਥਯ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਿਚ ਐਨਾ ਵੱਡਾ ਚਮਤਕਾਰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਗਤਪਾਪੋ ਯਦੇਕੇਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਦਿਵਂ ਗਤਃ । ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਸੌ ਮਾਘਪੁਣ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਤਤ੍ਕੁਤੂਹਲਮ੍
ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਇਕ ਕੰਮ ਨਾਲ ਪਾਪ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਾਘ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੂਰ ਕਰੋ।
ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ। ਨਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸਲਿਲਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਸ਼ੁਚਿਪਾਂਡੁਰਮ੍ । ਮਲਹਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਦ੍ਰਾਵਕਂ ਦਾਹਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਤਾਰਕਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਪੋषਣਂ ਜੀਵਨਂ ਚ ਯਤ੍
ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਗਲਾਊਂਦਾ, ਸੜਨ ਮਿਟਾਉਂਦਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ, ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਪੋ ਨਾਰਾਯਣੋਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ । ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚ ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯਥਾ ਸ਼ਸ਼ੀ । ਮਾਸਾਨਾਂ ਚ ਤਥਾ ਮਾਘਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ
ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ, ਤਿਵੇਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਘ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਮਕਰਸ੍ਥੇ ਰਵੌ ਮਾਘੇ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਲੇ ਤਥਾऽਮਲੇ । ਗੋष੍ਪਦੇऽਪਿ ਜਲੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦਂ ਪਾਪਿਨਾਮਪਿ
ਜਦ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ, ਭਾਵੇਂ ਗਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗੋऽਯਂ ਦੁਰ੍ਲਭੋ ਰਾਜਂਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਯੋਗੇ ਤ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤੋऽਪਿ ਸ੍ਨਾਯਾਦ੍ਯਦਿ ਦਿਨਤ੍ਰਯਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਜੋਗ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਜੋਗ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਨ੍ਹਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕਿਂਚਿਦਸ਼ਕ੍ਤੋऽਪਿ ਦਰਿਦ੍ਰਾਭਾਵਵਾਂਚ੍ਛਯਾ । ਤ੍ਰਿਸ੍ਨਾਨੇਨਾਪਿ ਮਾਘਸ੍ਯ ਧਨਿਨੋ ਦੀਰ੍ਘਜੀਵਿਨਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਗਰੀਬੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਂਚ ਵਾ ਸਪ੍ਤ ਵਾਹਾਨਿ ਚਂਦ੍ਰਵਦ੍ਵਰ੍ਧਤੇ ਫਲਮ੍ । ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਮਕਰਾਦਿਤ੍ਯੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਦੇ ਨृਣਾਮ੍
ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਫਲ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਿਥਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਦਿ ਕਰ੍ਮਸੁ । ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਦਾਪਯਂਤੀਹ ਹ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਦਮ੍
ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।