ਪृਚ੍ਛਤਾਮੇਨਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵੇषੁ ਪਂਡਿਤਃ । ਵੀਤਰਾਗਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਵੇਕੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਤੂੰ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛ। ਵੀਤਰਾਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਵਿਵੇਕ ਉਵਾਚ- ਸੁਖੇਨ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਦੇਵ ਭਵਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਯਕ । ਆਗਤੇ ਤ੍ਵਯਿ ਸਂਸਾਰੇ ਕਿਂ ਕਿਂ ਭੁਕ੍ਤਂ ਸੁਖਂ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਤੇਰੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਹੜਾ ਸੁਖ ਭੋਗਿਆ?
ਆਤ੍ਮੋਵਾਚ- ਗਰ੍ਭਵਾਸੋ ਮਹਦ੍ਦੁਃਖਮਸਹ੍ਯਂ ਦਾਰੁਣਂ ਮਯਾ । ਭੁਕ੍ਤਮੇਵ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਜ੍ਞਾਨਹੀਨੇਨ ਵੈ ਸਦਾ
ਆਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਰਭ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਝੱਲਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਡਰਾਉਣਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਭੋਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ।
ਦੇਹੇਪਿ ਜ੍ਞਾਨਵਿਭ੍ਰष੍ਟਃ ਸੋਹਂ ਜਾਤੋ ਹ੍ਯਨੇਕਧਾ । ਬਾਲ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗਤੇਨਾਥ ਕृਤ੍ਯਾਕृਤ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਮਯਾ
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੀ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਬਚਪਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਰਣ ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ ਕਰਣ ਯੋਗ ਦੋਵੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤੇ।
ਤਾਰੁਣ੍ਯੇਨ ਕृਤਾ ਕ੍ਰੀਡਾ ਭੁਕ੍ਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ । ਵਾਰ੍ਧਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਂਤਪ੍ਤਃ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਦਿਭਿਸ੍ਤਥਾ
ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪਤਨੀ ਦਾ ਸੁਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਗਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਾਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵਿਯੋਗੈਸ੍ਤੁ ਦਗ੍ਧੋਸ੍ਮ੍ਯਹਮਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ । ਦੁਃਖੈਰਨੇਕਸਂਵਰ੍ਣੈਃ ਸਂਤਪ੍ਤੋਸ੍ਮਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਪਤਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜਦਾ ਹਾਂ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਦਿਵਾਰਾਤ੍ਰੌ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਨ ਵਿਂਦਾਮਿ ਸੁਖਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਏਵਂ ਦੁਃਖੈ ਸੁਸਂਤਪ੍ਤਃ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਦਿਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਤ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ?
ਤਮੁਪਾਯਂ ਵਦਸ੍ਵੈਵ ਸੁਖਂ ਵਿਂਦਾਮਿ ਯੇਨ ਵੈ । ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਸਾਰਜਾਲੌਘਾਨ੍ਮੋਚਯਾਦ੍ਯ ਸੁਬਂਧਨਾਤ੍
ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਢੰਗ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਸਲ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਾਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
ਵਿਵੇਕ ਉਵਾਚ- ਭਵਾਞ੍ਛੁਦ੍ਧੋਸਿ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਹ੍ਯਪਾਪੋਸਿ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਏਨਂ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੀਤਰਾਗਂ ਸੁਖਪ੍ਰਦਮ੍
ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ, ਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਜਾਓ ਜੋ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਿਃਸਂਸ਼ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਨਗ੍ਨਮਾਚਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸੁਖਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕੋ ਹ੍ਯੇष ਸਰ੍ਵਸਂਤਾਪਨਾਸ਼ਕਃ
ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਨੰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਖ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਏਵਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਵੀਤਰਾਗਂ ਗਤਃ ਪੁਨਃ । ਤਮੁਵਾਚ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਦੀਨਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਵਚਨਂ ਮਮ
ਇੰਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਫਿਰ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।'
ਸੁਖਂ ਵਿਂਦਾਮਿ ਯੇਨਾਹਂ ਤਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਮਮ ਦਰ੍ਸ਼ਯ । ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਚਨਂ ਤਵ
ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਰਾਹ ਦਿਖਾਓ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਖ ਪਾ ਸਕਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।
ਪੁਨਰ੍ਗਚ੍ਛ ਵਿਵੇਕਂ ਹਿ ਸੁਖਵਾਰ੍ਤਾ ਕृਤਾ ਤ੍ਵਯਾ । ਸੁਖਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵੈ ਵਕ੍ਤਾ ਤਵ ਏष ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵਿਵੇਕ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹੋ; ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇ ਰਾਹ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇਗਾ।
ਵੀਤਰਾਗੇਣ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰੇषਿਤੋ ਗਤਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ । ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਵੇਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤਮਮ੍
ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਨੇ ਭੇਜ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਵੇਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਤਤ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਸੁਖਂ ਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਵੀਤਰਾਗੇਣ ਪ੍ਰੇषਿਤਃ । ਭਵਚ੍ਛਰਣਮਾਪਨ੍ਨੋ ਰਕ੍ਸ਼ ਸਂਸਾਰਦਾਰੁਣਾਤ੍
ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿਖਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਾਗ ਰਹਿਤ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।
ਵਿਵੇਕ ਉਵਾਚ- ਜ੍ਞਾਨਂ ਗਚ੍ਛਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸ ਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਵਦਿष੍ਯਤਿ । ਆਤ੍ਮਾ ਤਥੋਕ੍ਤਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯਤ੍ਰ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਵਿਵੇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੇਗਾ; ਆਤਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਓਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੋਭੋ ਜ੍ਞਾਨ ਮਹਾਤੇਜਃ ਸਰ੍ਵਭਾਵਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਕ । ਸ਼ਰਣਂ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੁਖਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯ
ਹੇ ਗਿਆਨ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾਓ।
ਜ੍ਞਾਨਮੁਵਾਚ- ਭृਤ੍ਯੋਹਂ ਤਵ ਲੋਕੇਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਵੇਤ੍ਸਿ ਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਮਯਾ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਵੈ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਾਰਿਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ
ਗਿਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਹੇ ਸਚੇ ਵਰਤਾਰ ਵਾਲੇ; ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ।
ਪਂਚਾਤ੍ਮਕਾਨਾਂ ਸਂਗੇਨ ਆਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ਭਵਾਨ੍ । ਧ੍ਯਾਨਂ ਗਚ੍ਛ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸ ਤੇ ਦਾਤਾ ਸੁਖਸ੍ਯ ਚ
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋ; ਧਿਆਨ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਵੇਗਾ।
ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਪ੍ਰੇषਿਤੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ । ਸੁਖਮਤ੍ਯਂਤਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਧ੍ਯਾਨਂ ਮੇ ਦਰ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਹ
ਗਿਆਨ ਨੇ ਭੇਜ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਤਿ ਉੱਚਾ ਸੁਖ ਦਿਖਾਓ ਜੋ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਵਚ੍ਛਰਣਮਾਯਾਤਂ ਮਾਮੇਵਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਯ । ਏਵਂ ਸਂਭਾषਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਧ੍ਯਾਨਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਃ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਓ। ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ।
ਸਮੁਵਾਚ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਾਨ੍ । ਨੈਵ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯੋਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਤਾਤ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਃ
ਫਿਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।'
ਤ੍ਵਯੈਵ ਵੀਤਰਾਗੇਣ ਵਿਵੇਕੇਨ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਧ੍ਯਾਨਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਸ੍ਵ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਮਵਲੋਕਯ
ਤੂੰ ਵਿਲਕੁਲ ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ।
ਆਤ੍ਮਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਿਰਾਤਂਕੋ ਵਿਕਲ੍ਪਿਤਃ । ਯਥਾ ਦੀਪੋ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਃ ਕਜ੍ਜਲਂ ਵਮਤੇ ਸ੍ਥਿਰਃ
ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੀ ਹੋਈ ਦੀਵਟੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਕਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਦੋषਾਨ੍ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ੍ਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਹਿ ਪ੍ਰਯਾਸ੍ਯਤਿ । ਏਕਾਂਤਸ੍ਥੋ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਮਿਤਾਸ਼ੀ ਭਵ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ, ਉਪਵਾਸ ਕਰ, ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਂਦ੍ਵਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਹੀਨੋ ਨਿਸ਼੍ਚਲੋ ਹ੍ਯਾਸਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਮਮੈਵ ਸ੍ਥਿਰਬੁਦ੍ਧਿਨਾ
ਦੋਹਾਂ ਵਿਰੋਧਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚੁੱਪ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲਏਂਗਾ, ਉਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ।
ਨਵਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਕਸ਼੍ਯਪ ਉਵਾਚ- ਏਵਂ ਸਂਬੋਧਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਆਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਨਾਦਿਕੈਸ੍ਤਦਾ । ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਕਾਮਃ ਸ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਪਂਚਾਤ੍ਮਕਂ ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍
ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ, ਆਤਮਾ ਧਿਆਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਪਸ਼੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਃ । ਵਿਹਾਯ ਕਾਯਂ ਨਿਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪਤਿਤਂ ਨੈਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਸਿਰਫ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਹਿਤ, ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਸਹਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਯੋਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਂਬਂਧਃ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਹਯੋਃ । ਧਨਪੁਤ੍ਰਕਲਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸਂਬਂਧਃ ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ
ਜਦੋਂ ਕਿ ਦਮ ਤੇ ਸਰੀਰ ਇਕੱਠੇ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?