ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯੇਤ ਦਿਵਾ ਚੈਤਨ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵੈਕਲ੍ਯੇਨ ਤਥਾਂਗਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਦੇਵਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੇ ਭ੍ਰਮਮਾਣੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਨਿਃਸ਼ਂਕਂ ਬਂਧੁਹੀਨਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਂ ਤੁष੍ਟਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਵੈਰਾਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਮੁਵਾਚ ਤਦਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕੋ ਭਵਾਨ੍ਨਗ੍ਨਰੂਪੇਣ ਕਥਂ ਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਨ ਲਜ੍ਜਸੇ
ਫਿਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਬੋਲੇ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਇਸ ਨੰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ? ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਲੱਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?
ਯਤ੍ਰ ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵृਦ੍ਧਾ ਯੁਵਤ੍ਯੋ ਮਾਤਰਸ੍ਤਥਾ । ਏਤਾਸਾਂ ਹਿ ਗਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਨ ਬਿਭੇषਿ ਅਨਾਵृਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ, ਔਰਤਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵੀਤਰਾਗ ਉਵਾਚ- ਕੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਨਗ੍ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਨ ਨਗ੍ਨੋਸ੍ਮੀਤਿ ਵੈ ਕਦਾ । ਸੁਸਂਬਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵਾਪਿ ਪਰਿਧਾਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਵੈਰਾਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਨੰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
ਨ ਨਗ੍ਨੋਸ੍ਮਿ ਕਦਾ ਦਿਵ੍ਯਭਵਾਨ੍ਨਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਸ਼ੇਵਰ੍ਤੀ ਮਰ੍ਯਾਦਾਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨੰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੋਵਾਚ- ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਕਾ ਹਿ ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਤਾਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਦਿ ਜਾਨਾਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਮਰਯਾਦਾ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
ਵੀਤਰਾਗੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਸੁਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਭਜਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਦੁਃਖੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਦਾ
ਵੈਰਾਗੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵੈਸ਼੍ਚ ਤੇषੁਤੇषੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਅਥ ਲਜ੍ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨੋ ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਲੱਜਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਯਾਦ੍ਯੈਵਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਗ੍ਨਃ ਸ੍ਥਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪੇ ਸੁਸਂਲੀਨਃ ਸਾ ਲਜ੍ਜਾ ਪਰਿਕਥ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਅੱਜ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੱਜਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਸ੍ਯ ਲਜ੍ਜਾ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਏਕਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषੋ ਦਿਵ੍ਯਃ ਕਸ੍ਯ ਕਿਂਚਿਨ੍ਨ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍
ਕਿਸ ਲਈ ਲੱਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨਸਾਨ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਕੌਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਥ ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਯਥਾ ਕੁਲਾਲਕਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਮृਤ੍ਪਿਂਡਂ ਚ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਉਲੇਖਿਆ ਸੀ: ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਮ੍ਹਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਚੱਕ ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,
ਭ੍ਰਾਮਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਨਾਨਾਭੇਦਾਨ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ । ਭਾਂਡਾਨਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਮਤਿਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਂ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਂਡੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾਯਂ ਸृਜਤੇ ਧਾਤਾ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਮਾਯਾਂਤਿ ਯੇਨਕੇਨਾਪਿ ਹੇਤੁਨਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਸ੍ਥਿਤਾ ਯੇ ਚ ਯੇ ਲੋਕਾਸ਼੍ਚ ਸਨਾਤਨਾਃ । ਤੇषਾਂ ਲਜ੍ਜਾ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨਾਵਰ੍ਤਂਤੇ ਹਿ ਤੇ ਭੁਵਿ
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੱਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਆਕਾਸ਼ਵਾਯੁਤੇਜਾਂਸਿ ਪृਥ੍ਵੀ ਚਾਪਸ਼੍ਚ ਪਂਚਮਃ । ਅਮੀ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂਤੇ ਯੇ ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪੰਜਵਾਂ—ਇਹ ਲੋਕ ਸਪਸ਼ਟ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮਂਗਦੇਸ਼ੇषੁ ਪਂਚੈਤੇषੁ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਚ ਵਰ੍ਤਂਤੇ ਕਸ੍ਯ ਲਜ੍ਜਾ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਜੀਵ ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਲੱਜਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਤਾਤ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ । ਯਥਾਘਟਸਹਸ੍ਰੇषੁਸੋਦਕੇषੁਵਿਰਾਜਤੇ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ, ਪਿਆਰੇ, ਇਸ ਵੇਲੇ: ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਏਕਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭਵਾਂਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਰਾਜਤੇ । ਗਤੋ ਜਂਤੁਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਮੋਹਚਕ੍ਰੇ ਮਹਾਤ੍ਮਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚੰਦ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮੋਹ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਜਂਗਮੇषੁ ਤਥਾ ਭਵਾਨ੍ । ਯੋਨਿਦ੍ਵਾਰੇਣ ਪਾਪੇਨ ਮਾਯਾਮੋਹਮਯੇਨ ਵੈ
ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਜਨਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਰਾਹੀਂ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।
ਕੁਚਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਨਿਤਂਬਾਭ੍ਯਾਂ ਵਯਸਾ ਚ ਵਿਰਾਜਤੇ । ਹृਨ੍ਮਾਂਸਸ੍ਯਾਧਿਕਾ ਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਦृष੍ਟਾ ਚਾਤ੍ਰ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀਆਂ, ਕਮਰ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਪਤਨਾਯ ਚ ਲੋਕਾਨਾਂ ਮੋਹਰੂਪਂ ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਨਭਵਤ੍ਯੇਵ ਸਾ ਨਾਰੀ ਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਤਨ ਲਈ, ਉਸ ਦਾ ਮੋਹ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਔਰਤ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਲੀਲਯਾ ਕੁਰੁਤੇ ਧਾਤਾ ਵਿਨੋਦਾਯ ਸਦਾਤ੍ਮਨਃ । ਯਥਾ ਨਾਰ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਪੁਂਸੋ ਜੀਵਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਆਪਣੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਔਰਤ ਵਿੱਚ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਮਰਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਕੁਚਯੋਨਿਵਿਹੀਨਾ ਯੇ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਃ ਸਦੈਵ ਹਿ । ਨਰਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਛਾਤੀ ਤੇ ਜਣਨ ਅੰਗ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮਰਦ ਨੂੰ 'ਪੁਰੁਸ਼' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਔਰਤ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ'।
ਰਮਤੇ ਤੇਨ ਵੈ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਨ ਮੁਕ੍ਤਾ ਹਿ ਕਦਾਚਨ । ਭਵਾਨ੍ਪ੍ਰਕृਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੇषੁ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਮਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਤੁਸੀਂ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
ਕਃ ਕਸ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਲਜ੍ਜਾਮੇਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸੁਖਂ ਵ੍ਰਜ । ਵृਦ੍ਧਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਦਾਵृਦ੍ਧਾਂ ਵਰਾਨਨੇ
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤੋਂ ਲੱਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਸੁਖ ਵੱਲ ਚੱਲੋ। ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਤ੍ਵਚਾ ਜਰ੍ਜਰਤਾਂ ਯਾਤਾ ਯਸ੍ਯਾਪ੍ਯਂਗੇ ਵਰਾਨਨੇ । ਸ਼੍ਵੇਤੈਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਕੇਸ਼ੈਃ ਪਲਿਤੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਕੁਲਾ
ਉਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਜਰਜਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵੀ; ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਸਲੇਟੀ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ।
ਬਲਹੀਨਾਥ ਦੀਨਾਪਿ ਵ੍ਯਾਪਿਤਾ ਵਲਿਨਾ ਤਦਾ । ਨੇਯਂ ਵृਦ੍ਧਾ ਭਵੇਨ੍ਨਾਰੀ ਪਰਂ ਵृਦ੍ਧਾ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਫਿਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਜੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੁਵਤੀਂ ਪ੍ਰਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜੀਵਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ
ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੁਮਤਿਰ੍ਨਾਮ ਸਂਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਾ ਵृਦ੍ਧਾ ਯੁਵਤੀਤਿ ਚ । ਨਾਰੀ ਪੁਰੁषਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ
ਉਸ ਨੂੰ 'ਸੁਮਤਿ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਜਵਾਨ ਵੀ; ਔਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।