ਏਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਧ੍ਯਾਨਮਾਗਤਃ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਹਿ ਸਮਂ ਗਰ੍ਭੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਮੋਹਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਦਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਗਤੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਗਰ੍ਭਜਂ ਭਯਮ੍ । ਸ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਆਤ੍ਮਾ ਮੋਹ ਵਿਨਾ ਕृਤਃ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਡਰ ਭੁਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਚਿਂਤਯਨ੍ਨੇਵ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸੁਖਮੇਵ ਹਿ । ਇਤੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਂਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤ੍ਯਜੇ ਪਂਚਾਤ੍ਮਕਂ ਵਪੁਃ
ਆਦਮੀ ਜਦੋਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚਿਂਤਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਵਾਸਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸੂਤਿਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇ ਵਰਾਨਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਐਸਾ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—
ਵਾਯੁਨਾ ਚਲਿਤੋ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨਾਪਿ ਬਲੀਯਸਾ । ਯੋਨਿਰ੍ਵਿਕਾਸਮਾਯਾਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਾਂਗੁਲਂ ਤਦਾ
ਹਵਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਗਰਭ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਚੌਵੀ ਇੰਗਲ ਲੰਬਾ ਹੋ ਕੇ ਜਣਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਾਂਗੁਲੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤੇਨ ਪੀਡਾ ਵਿਜਾਯਤੇ । ਏਵਂ ਸਂਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਪਚਵੀ ਇੰਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੀ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਤਿਤੋ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਤੁ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਸ ਪृਥਕ੍ਕृਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨੇ ਤੁ ਵਿਸ੍ਮृਤੇ । ਸਂਸਾਰਬਂਧਸਂਦਿਗ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਿਯਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣਦੋषਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤੋ ਮਹਾਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਖਾਦ੍ਯਂ ਪਾਨਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਮਿਚ੍ਛਤ੍ਯੇਵ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਗੁਣ ਤੇ ਔਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਂਪੁष੍ਯਮਾਣਸ੍ਤੁ ਆਤ੍ਮਾ ਪਂਚਾਤ੍ਮਕੈਃ ਸਹ । ਵ੍ਯਾਪਿਤੋ ਹੀਂਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿषਯੈਃ ਪਾਪਕਾਰਿਭਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਾਪ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੇਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਂਧਵਾਨਾਂ ਸਮੋਹੇਨ ਭਾਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਆਕੁਲਵ੍ਯਾਕੁਲੋ ਦੇਵਿ ਜਾਯਤੇ ਚ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਉਲਝਣ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਮੋਹੇਨ ਸਂਦਿਗ੍ਧੋ ਮੋਹਜਾਲਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕੈਵਰ੍ਤੇਨ ਯਥਾ ਬਦ੍ਧਃ ਸ਼ਕੁਲੋ ਜਾਲਬਂਧਨੈਃ
ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਭਟਕਣ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਲਿਤੁਂ ਨੈਵ ਸ਼ਕ੍ਤੋਸ੍ਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਾਸੀਤ੍ਪ੍ਰਬਂਧਿਤਃ । ਮੋਹਜਾਲੈਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦृਢਬਂਧੈਸ੍ਤੁ ਬਂਧਿਤਃ
ਉਹ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਆਤਮਾ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਭਟਕਣ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਮਾਦਿਪ੍ਰਪਂਚੇਨ ਵ੍ਯਾਪਿਤੋ ਵ੍ਯਾਪਕੇਨ ਹਿ । ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਭ੍ਰष੍ਟੋ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਭਿਰ੍ਹਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਗਾਵ, ਵਿਰੋਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮੇਨ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰੋਧੇਨੈਵ ਤਥੈਵ ਵਾ । ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਕਰ੍ਮਣਾਬਦ੍ਧੋ ਮਹਾਮੂਢੋ ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਏਵਂ ਮੂਢੋ ਯਦਾਤ੍ਮਾਸੌ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਂਗਤਃ । ਲੋਭਰਾਗਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪृਤਸ੍ਤੈਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਭ, ਲਗਾਵ ਆਦਿ ਮੰਦੇ ਲੋਗਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਯਂ ਭਾਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯਯਂ ਪੁਤ੍ਰ ਇਦਂ ਮਿਤ੍ਰਮਿਦਂ ਗृਹਮ੍ । ਏਵਂ ਸਂਸਾਰਜਾਲੇਨ ਮਹਾਮੋਹੇਨ ਬਂਧਿਤਃ
ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਿਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਃਖੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਾਕੁਲਸ੍ਤਦਾ । ਜਰਯਾਵ੍ਯਾਧਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਗ੍ਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਧਿਭਿਸ੍ਤਥਾ
ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਮ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਬੁਢਾਪੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮਾਤ੍ਮਾ ਸਂਪ੍ਰਤਪ੍ਤੋ ਦੁਃਖਮੋਹੈਃ ਸੁਦਾਰੁਣੈਃ । ਅਭਿਮਾਨੈਰ੍ਮਾਨਭਂਗੈਰ੍ਨਾਨਾਦੁਃਖੈਸ਼੍ਚ ਖਂਡਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਕਠੋਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ, ਇੱਜਤ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵृਦ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਦੇਵਿ ਸ਼ਬਲਤ੍ਵੇਨ ਪੀਡਿਤਃ । ਦੁਃਖਂ ਚਿਂਤਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਾਹਾਭੂਤੋ ਵਿਚੇਤਨਃ
ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬੇਸਮਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰੌ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯੇਤ ਦਿਵਾ ਚੈਤਨ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵੈਕਲ੍ਯੇਨ ਤਥਾਂਗਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੋ ਦੇਵਿ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸਾਰੇ ਭ੍ਰਮਮਾਣੇਨ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਨਿਃਸ਼ਂਕਂ ਬਂਧੁਹੀਨਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤਂ ਤੁष੍ਟਮੇਵ ਚ
ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਵੈਰਾਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਮੁਵਾਚ ਤਦਾਤ੍ਮਾ ਵੈ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕੋ ਭਵਾਨ੍ਨਗ੍ਨਰੂਪੇਣ ਕਥਂ ਮਿਤ੍ਰੈਰ੍ਨ ਲਜ੍ਜਸੇ
ਫਿਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਬੋਲੇ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਇਸ ਨੰਗੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ? ਦੋਸਤਾਂ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਲੱਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?
ਯਤ੍ਰ ਲੋਕਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵृਦ੍ਧਾ ਯੁਵਤ੍ਯੋ ਮਾਤਰਸ੍ਤਥਾ । ਏਤਾਸਾਂ ਹਿ ਗਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਨ ਬਿਭੇषਿ ਅਨਾਵृਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ, ਔਰਤਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਵੀਤਰਾਗ ਉਵਾਚ- ਕੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਨਗ੍ਨੋ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਨ ਨਗ੍ਨੋਸ੍ਮੀਤਿ ਵੈ ਕਦਾ । ਸੁਸਂਬਦ੍ਧਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵਾਪਿ ਪਰਿਧਾਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਵੈਰਾਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਨੰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
ਨ ਨਗ੍ਨੋਸ੍ਮਿ ਕਦਾ ਦਿਵ੍ਯਭਵਾਨ੍ਨਗ੍ਨਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਵਸ਼ੇਵਰ੍ਤੀ ਮਰ੍ਯਾਦਾਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨੰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੋਵਾਚ- ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਕਾ ਹਿ ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਤਾਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਦਿ ਜਾਨਾਸਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਆਤਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਮਰਯਾਦਾ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।
ਵੀਤਰਾਗੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਸੁਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਭਜਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਦੁਃਖੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਦਾ
ਵੈਰਾਗੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਂ ਸਰ੍ਵਭਾਵੈਸ਼੍ਚ ਤੇषੁਤੇषੁ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਅਥ ਲਜ੍ਜਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨੋ ਯਾ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਲਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਲੱਜਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਯਾਦ੍ਯੈਵਂ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਗ੍ਨਃ ਸ੍ਥਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪੇ ਸੁਸਂਲੀਨਃ ਸਾ ਲਜ੍ਜਾ ਪਰਿਕਥ੍ਯਤੇ
ਮੈਂ ਅੱਜ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜਦੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੱਜਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।