ਰਾਜ੍ਯਮੇਵਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸੁਖਭੋਕ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਤੇषਾਂ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਆਤ੍ਮਾ ਦੁਃਖੇਨ ਪੀਡਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣਾ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਗਂਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਨਸੌ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਲਾਯਨਪਰੋਭਵਤ੍
ਉਹ ਉਥੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਭੱਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਕਸ਼੍ਯਪ ਉਵਾਚ- ਸ ਗਰ੍ਭੇ ਵ੍ਯਾਕੁਲੋ ਜਾਤਃ ਖਿਦ੍ਯਮਾਨੋ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ । ਦੁਃਖਾਕ੍ਰਾਂਤੋ ਹਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਪੀਡਾਭਿਪੀਡਿਤਃ
ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਆਤਮਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਧੋਮੁਖਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਮੋਹਜਾਲੇਨ ਬਂਧਿਤਃ । ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤੋ ਹਾਹਾਭੂਤੋ ਵਿਚੇਤਨਃ
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਮੋਹ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਖ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਹਾਹਾਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਗਵਾ ਬੈਠਾ।
ਦੁਃਖੇਨ ਮਹਤਾਵਿष੍ਟੋ ਜ੍ਞਾਨਮਾਹ ਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ । ਆਤ੍ਮੋਵਾਚ- ਤਵ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਨ ਕृਤਂ ਤੁ ਮਯਾ ਤਦਾ
ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—'ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।'
ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਵਾਰ੍ਯਮਾਣੋਪਿ ਪਤਿਤੋ ਮੋਹਸਂਕਟੇ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਗਰ੍ਭਵਾਸਾਤ੍ਸੁਦਾਰੁਣਾਤ੍
ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਮੈਂ ਮੋਹ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਗਰਭ-ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਚਾ।
ਜ੍ਞਾਨਮੁਵਾਚ- ਮਯਾ ਤ੍ਵਂ ਵਾਰਿਤੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨ੍ਕृਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਨ ਚੈਵ ਮੇ । ਪਂਚਾਤ੍ਮਕੈਰ੍ਮਹਾਕ੍ਰੂਰੈਃ ਪਾਤਿਤੋ ਗਰ੍ਭਸਂਕਟੇ
ਗਿਆਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਆਤਮਾ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਕਠੋਰਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਗਰਭ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।'
ਇਦਾਨੀਂ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਧ੍ਯਾਨਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਸੁਖਮ੍ । ਗਰ੍ਭਵਾਸਾਦ੍ਭਵਿष੍ਯਸ੍ਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਏਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਹੁਣ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਵੱਲ ਜਾ; ਉਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ। ਗਰਭ-ਵਾਸ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਾਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨਮਾਹੂਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਵਚਨਂ ਮਮ
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਤੇ ਕਿਹਾ—'ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।'
ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਸ਼ਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਧ੍ਯਾਨ ਮਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਧ੍ਯਾਨਮਾਹ ਮਹਾਮਤਿਮ੍
'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਿਆਨ, ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਾ।' 'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ,' ਧਿਆਨ ਨੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਏਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਧ੍ਯਾਨਮਾਗਤਃ । ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਹਿ ਸਮਂ ਗਰ੍ਭੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ਮੋਹਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਦਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਗਤੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ੍ਮृਤਂ ਗਰ੍ਭਜਂ ਭਯਮ੍ । ਸ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਆਤ੍ਮਾ ਮੋਹ ਵਿਨਾ ਕृਤਃ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਡਰ ਭੁਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਚਿਂਤਯਨ੍ਨੇਵ ਵੈ ਨਿਤ੍ਯਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸੁਖਮੇਵ ਹਿ । ਇਤੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਂਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤ੍ਯਜੇ ਪਂਚਾਤ੍ਮਕਂ ਵਪੁਃ
ਆਦਮੀ ਜਦੋਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਚਿਂਤਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਗਰ੍ਭਵਾਸਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸੂਤਿਕਾਲੇ ਤੁ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇ ਵਰਾਨਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ ਐਸਾ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਨਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—
ਵਾਯੁਨਾ ਚਲਿਤੋ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨਾਪਿ ਬਲੀਯਸਾ । ਯੋਨਿਰ੍ਵਿਕਾਸਮਾਯਾਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਾਂਗੁਲਂ ਤਦਾ
ਹਵਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਗਰਭ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਚੌਵੀ ਇੰਗਲ ਲੰਬਾ ਹੋ ਕੇ ਜਣਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਂਚਵਿਂਸ਼ਾਂਗੁਲੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤੇਨ ਪੀਡਾ ਵਿਜਾਯਤੇ । ਏਵਂ ਸਂਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਪਚਵੀ ਇੰਗਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੀ, ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਤਿਤੋ ਭੂਮਿਭਾਗੇ ਤੁ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਵਾਯੁਨਾ ਸ ਪृਥਕ੍ਕृਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਮਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜ੍ਞਾਨਧ੍ਯਾਨੇ ਤੁ ਵਿਸ੍ਮृਤੇ । ਸਂਸਾਰਬਂਧਸਂਦਿਗ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਿਯਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣਦੋषਸਮਾਕ੍ਰਾਂਤੋ ਮਹਾਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਖਾਦ੍ਯਂ ਪਾਨਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਮਿਚ੍ਛਤ੍ਯੇਵ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਗੁਣ ਤੇ ਔਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਂਪੁष੍ਯਮਾਣਸ੍ਤੁ ਆਤ੍ਮਾ ਪਂਚਾਤ੍ਮਕੈਃ ਸਹ । ਵ੍ਯਾਪਿਤੋ ਹੀਂਦ੍ਰਿਯੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਿषਯੈਃ ਪਾਪਕਾਰਿਭਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਾਪ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਘੇਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਂਧਵਾਨਾਂ ਸਮੋਹੇਨ ਭਾਰ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਆਕੁਲਵ੍ਯਾਕੁਲੋ ਦੇਵਿ ਜਾਯਤੇ ਚ ਦਿਨੇਦਿਨੇ
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਉਲਝਣ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਮੋਹੇਨ ਸਂਦਿਗ੍ਧੋ ਮੋਹਜਾਲਗਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਕੈਵਰ੍ਤੇਨ ਯਥਾ ਬਦ੍ਧਃ ਸ਼ਕੁਲੋ ਜਾਲਬਂਧਨੈਃ
ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਭਟਕਣ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਲਿਤੁਂ ਨੈਵ ਸ਼ਕ੍ਤੋਸ੍ਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਾਸੀਤ੍ਪ੍ਰਬਂਧਿਤਃ । ਮੋਹਜਾਲੈਸ੍ਤੁ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦृਢਬਂਧੈਸ੍ਤੁ ਬਂਧਿਤਃ
ਉਹ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਆਤਮਾ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਭਟਕਣ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਮਾਦਿਪ੍ਰਪਂਚੇਨ ਵ੍ਯਾਪਿਤੋ ਵ੍ਯਾਪਕੇਨ ਹਿ । ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਵਿਭ੍ਰष੍ਟੋ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਦਿਭਿਰ੍ਹਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਦਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵੰਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਲਗਾਵ, ਵਿਰੋਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਮੇਨ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰੋਧੇਨੈਵ ਤਥੈਵ ਵਾ । ਪ੍ਰਕृਤ੍ਯਾ ਕਰ੍ਮਣਾਬਦ੍ਧੋ ਮਹਾਮੂਢੋ ਵ੍ਯਜਾਯਤ
ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਤ ਉਵਾਚ- ਏਵਂ ਮੂਢੋ ਯਦਾਤ੍ਮਾਸੌ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਂਗਤਃ । ਲੋਭਰਾਗਾਦਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪृਤਸ੍ਤੈਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਭ, ਲਗਾਵ ਆਦਿ ਮੰਦੇ ਲੋਗਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਯਂ ਭਾਰ੍ਯਾ ਹ੍ਯਯਂ ਪੁਤ੍ਰ ਇਦਂ ਮਿਤ੍ਰਮਿਦਂ ਗृਹਮ੍ । ਏਵਂ ਸਂਸਾਰਜਾਲੇਨ ਮਹਾਮੋਹੇਨ ਬਂਧਿਤਃ
ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਿਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਃਖੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਾਕੁਲਸ੍ਤਦਾ । ਜਰਯਾਵ੍ਯਾਧਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਗ੍ਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਧਿਭਿਸ੍ਤਥਾ
ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਮ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਬੁਢਾਪੇ, ਬਿਮਾਰੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮਾਤ੍ਮਾ ਸਂਪ੍ਰਤਪ੍ਤੋ ਦੁਃਖਮੋਹੈਃ ਸੁਦਾਰੁਣੈਃ । ਅਭਿਮਾਨੈਰ੍ਮਾਨਭਂਗੈਰ੍ਨਾਨਾਦੁਃਖੈਸ਼੍ਚ ਖਂਡਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਕਠੋਰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ, ਇੱਜਤ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵृਦ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਤਥਾ ਦੇਵਿ ਸ਼ਬਲਤ੍ਵੇਨ ਪੀਡਿਤਃ । ਦੁਃਖਂ ਚਿਂਤਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਾਹਾਭੂਤੋ ਵਿਚੇਤਨਃ
ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਬੁਢੇਪੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬੇਸਮਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।