ਦਤ੍ਤਂ ਦਾਨਵਰਾਜਸ੍ਯ ਆਦਰ੍ਸ਼ਮਿਵ ਭੂਤਲ । ਯਃ ਕਰੋਤਿ ਨृਪੋ ਰਾਜ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਿਭਯਂ ਕੁਤਃ
ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਨਮੂਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਗ ਦਾ ਡਰ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ?
ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸਂਪਦਨੁਤ੍ਤਮਾ । ਨੀਰੁਜਸ਼੍ਚ ਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵੋਪਦ੍ਰਵਵਰ੍ਜਿਤਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਅਨਾਜ, ਸੁਖ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਵਧੀਆ ਤਰੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਰ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਕੌਮੁਦੀ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਾਵਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਮਹੀਤਲੇ । ਯੋ ਯਾਦृਸ਼ੇਨ ਭਾਵੇਨ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਸ੍ਯਾਂ ਚ षਣ੍ਮੁਖ
ਇਸ ਲਈ ਕੌਮੁਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ, ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰ੍षਦੁਃਖਾਦਿਭਾਵੇਨ ਤਸ੍ਯ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਹਿ । ਰੁਦਿਤੇ ਰੋਦਤੇ ਵਰ੍षਂ ਹृष੍ਟੇ ਵਰ੍षਂ ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਤਮ੍
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਰੋਵੇ, ਸਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਏ, ਸਾਲ ਉਲਾਸ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
ਭੁਕ੍ਤੇ ਭੋਕ੍ਤਾ ਭਵੇਦ੍ਵਰ੍षਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟੈਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕੌਮੁਦੀ ਚ ਸ਼ੁਭੈਰ੍ਨਰੈਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਖਾਏ, ਸਾਲ ਪੋਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਸਾਲ ਵੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮੁਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਵੈष੍ਣਵੀ ਦਾਨਵੀ ਚੇਯਂ ਤਿਥਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਚ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਇਹ ਤਿਥੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੀਪੋਤ੍ਸਵਂਜਨਿਤ ਸਰ੍ਵਜਨਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰ੍ਵਂਤਿ ਯੇ ਸ਼ੁਭਤਯਾ ਬਲਿਰਾਜਪੂਜਾਮ੍ । ਦਾਨੋਪਭੋਗਸੁਖਬੁਦ੍ਧਿਮਤਾਂ ਕੁਲਾਨਾਂ ਹਰ੍षਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸਕਲਂ ਪ੍ਰਭੁਦਂ ਚ ਵਰ੍षਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਦਿਓਂ ਦੀ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਬਲੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਕਂਦੈਤਾਸ੍ਤਿਥਯੋ ਨੂਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਮਾਸੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਤਤਃਪ੍ਰਾਵृਟ੍ਕਾਲੇ ਸ਼ੁਭਾਵਹਾਃ
ਹੇ ਸਕੰਦ, ਇਹ ਤਿਥੀਆਂ, ਦੂਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਸੁਭ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਮਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਤਥਾ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇ ਪਰਾ । ਤृਤੀਯਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇਮਾਸਿ ਚਤੁਰ੍ਥੀ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਭਵੇਤ੍
ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਭਾਦੋਂ ਵਿੱਚ; ਤੀਜੀ ਆਸੂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਚੌਥੀ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕਲੁषਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇ ਮਾਸਿ ਤਥਾ ਭਾਦ੍ਰਪਦੇਮਲਾ । ਆਸ਼੍ਵਿਨੇ ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਾਰਾ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਯਾਮ੍ਯਕਾਮਤਾ
ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਦੋਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਲ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਸੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਚਲ-ਫਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਹ ਉਵਾਚ। ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾ ਕਲੁषਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਮਤਾ । ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਾਰਾ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਯਾਮ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ
ਗੁਹਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਇਹ ਕਿਉਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਉਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਯਮ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸੂਤ ਉਵਾਚ। ਇਤਿ ਸ੍ਕਂਦਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ਭੂਤਭਾਵਨਃ । ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਵृषਭਧ੍ਵਜਃ
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਕੰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਜ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਮਹੇਸ਼ ਉਵਾਚ। ਪੁਰਾ ਵृਤ੍ਰਵਧੇ ਵृਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਰਾਜ੍ਯੇ ਪੁਰਂਦਰੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਪਨੋਦਾਰ੍ਥਮਸ਼੍ਵਮੇਧਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਃ
ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਵਧ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਂਦ੍ਰੇਣ ਵਜ੍ਰੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਨਿषੂਦਿਤਾ । षਡ੍ਵਿਧਾ ਸਾ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਤੋਯਮਹੀਤਲੇ
ਕ੍ਰੋਧੀ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉਹ ਪਾਪ ਛੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ—ਵਿਰਖਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ।
ਨਾਰ੍ਯਾਂ ਭ੍ਰੂਣਹਣਿਵਹ੍ਨੌ ਸਂਵਿਭਜ੍ਯ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਤਤ੍ਪਾਪਸ਼੍ਰਵਣਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾ ਦਿਨੇਨ ਚ
ਇਹ ਪਾਪ ਔਰਤਾਂ, ਵਿਰਖਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਪਾਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ।
ਨਾਰੀਵृਕ੍ਸ਼ਨਦੀਭੂਮਿਵਹ੍ਨਿਭ੍ਰੂਣਹਨਸ੍ਤਥਾ । ਕਲੁषੀਭਵਨਂ ਜਾਤੋ ਹ੍ਯਤੋਰ੍ਥਂ ਕਲੁषਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ, ਵਿਰਖਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਧੁਕੈਟਭਯੋ ਰਕ੍ਤੇ ਪੁਰਾ ਮਗ੍ਨਾਨੁ ਮੇਦਿਨੀ । ਅष੍ਟਾਂਗੁਲਾ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਾ ਨਾਰੀਣਾਂ ਤੁ ਰਜੋਮਲਮ੍
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਠ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ; ਪਰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਜੋ-ਧਾਰ ਹੈ।
ਨਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਵृਣ੍ਮਲਾ ਸਰ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮषੀਮਲਃ । ਨਿਰ੍ਯਾਸਮਲਿਨਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਂਗਾਦ੍ਭ੍ਰੂਣਹਨੋ ਮਲਾਃ
ਸਾਰੇ ਦਰਿਆ ਪਾਵਣੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀ ਮੈਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਰਖਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਲੁषਾਨਿ ਚਰਂਤ੍ਯਸ੍ਯਾਂ ਤੇਨੈषਾ ਕਲੁषਾ ਮਤਾ । ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਨਿਂਦਕਾ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਃ ਸ਼ਠਾਃ
ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਨਾਸਤਿਕ ਤੇ ਚਲਾਕ ਲੋਕ—
ਤੇषਾਂ ਸਾ ਵਾਙ੍ਮਲਾਤ੍ਪੂਤਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਮਲਾ । ਅਨਧ੍ਯਾਯੇषੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪਾਠਯਂਤਿ ਪਠਂਤਿ ਚ
ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਬੋਲ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਹ ਮਨ੍ਹਾ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਂਖ੍ਯਕਾਸ੍ਤਾਰ੍ਕਿਕਾਃ ਸ਼੍ਰੌਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਪਸ਼ਬ੍ਦਜਾਤ੍ । ਮਲਾਤ੍ਪੂਤਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤਤੋਰ੍ਥੇ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਚ ਸਾ
ਸਾਂਖਿਆ, ਤਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਨਾ ਵਤ੍ਸ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਪਾਵਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ । ਨਭਸ੍ਯੇਤੇ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਸਾ ਤਿਥਿਰ੍ਬੁਧੈਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਪਿਆਰੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ; ਨਭਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਥਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾ ਬਰ੍ਹਿषਦ ਆਜ੍ਯਪਾਃ ਸੋਮਪਾਸ੍ਤਥਾ । ਪਿਤॄਨ੍ਪਿਤਾਮਹਾਨ੍ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਾਰਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਰਾ
ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ, ਆਜ੍ਯਪਾ ਤੇ ਸੋਮਪਾ—ਪਿਤਰ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ—ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਚਾਰ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰੇਤਾਸ੍ਤੁ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਂਚਰਃ । ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੇਸ੍ਤੁਦੌਹਿਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਵਧਾਮਂਤ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਪੂਜਿਤਾਃ
ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰੇਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਉਸ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ, ਤੇ ਦੋਹਤੇ ਸਵਧਾ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨਮਖੈਸ੍ਤृਪ੍ਤਾ ਯਾਂਤ੍ਯਤਃ ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਰਾ । ਮਹਾਲਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਸਂਚਾਰੋ ਭੁਵਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਸ਼ਰਾਧ, ਦਾਨ ਤੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ 'ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਚਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਚਲਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨੈषਾ ਪ੍ਰੇਤਸਂਚਾਰਾ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ਸ਼ਿਖਿਵਾਹਨ । ਯਮਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪੂਜਾ ਯਤੋऽਸ੍ਯਾ ਪਾਵਕੇ ਨਰੈਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੰਸ-ਧਜ ਵਾਲੇ, ਇਹ 'ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਚਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ, ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੇਨੈषਾ ਯਾਮ੍ਯਕਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ । ਏਤਤ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯੇ ਸ਼ृਣ੍ਵਂਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਯਮ ਦਾ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਸਚ ਸਚ ਆਖਿਆ। ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਦੇ ਹਨ—
ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਨਾਨਜਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੇषਾਂ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਯਮਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਭਾਨੁਜਾਯਾਂ ਨਰਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਯਮਲੋਕਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਸਵੇਰੇ ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਾਨੁਦੂਜ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ੌਨਕ । ਯਮੋ ਯਮੁਨਯਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭੋਜਿਤਃ ਸ੍ਵਗृਹੇऽਚਿਤਃ
ਹੇ ਸ਼ੌਣਕ, ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਦੀ ਦੂਜ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਯਮੁਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਯਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।