ਏਵਂ ਯਃ ਕੁਰੁਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਾਰ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਵ੍ਰਤਂ ਨਰਃ । ਵਿਪਾਪ੍ਮਾ ਸ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਵਿष੍ਣੁਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਗੋ ਭਵੇਤ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵ੍ਰਤੈਃ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੈਃਸ ਰ੍ਵਦਾਨੈਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਫਲਮ੍ । ਤਤ੍ਕੋਟਿਗੁਣਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸਮ੍ਯਗਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਤਃ
ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਂ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਤਿਕ ਵਰਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨ ਤੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਧਨ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਰ੍ਵਫਲੋਦਯਃ । ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਰਤਾ ਯੇ ਸ੍ਯੁਃ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਵ੍ਰਤਕਾਰਿਣਃ
ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੇਹਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਵਿਤਰ੍ਕਂ ਯਾਂਤਿ ਤਦ੍ਭਯਾਤ੍ । ਕ੍ਵ ਯਾਸ੍ਯਾਮੋ ਵਦਂਤ੍ਯੇਵਂ ਯਦ੍ਯਯਂ ਵ੍ਰਤਕृਨ੍ਨਰਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਪਾਪ ਡਰ ਕੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ?'
ਇਤ੍ਯੂਰ੍ਜਵ੍ਰਤਨਿਯਮਾਨ੍ਸ਼ृਣੋਤਿ ਭਕ੍ਤਾ ਯੇ ਚੈਤਤ੍ਕਥਯਂਤਿ ਚੈਵ ਵੈष੍ਣਵਾਗ੍ਰੇ । ਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵ੍ਰਤਕਰਣਾਤ੍ਫਲਂ ਲਭੇਰਨ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਲੁषਵਿਨਾਸ਼ਨਂ ਲਭਂਤੇ
ਜੋ ਭਗਤ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਰਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਲਿਨਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਪਾਦ੍ਮੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਂਚਪਂਚਾਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਖਂਡੇ ਕਾਰ੍ਤਿਕਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਸਤ੍ਯਭਾਮਾਸਂਵਾਦੇ ਉਦ੍ਯਾਪਨਵਰ੍ਣਨੋਨਾਮ ਪਂਚਨਵਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਮਾ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ, ਕਾਰਤਿਕ ਮਹਾਤਮਯ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਸਤਯਭਾਮਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿਚ 'ਉਦਯਾਪਨ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਪਚਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
ਪृਥੁਰੁਵਾਚ- ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਵ੍ਰਤਮੂਰ੍ਜਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ । ਤਤ੍ਰ ਯਾ ਤੁਲਸੀਮੂਲੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੂਜਾ ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਾ
ਪ੍ਰਿਥੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਰਜਾ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜੋ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ —
ਤੇਨਾਹਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤੁਲਸੀਭਵਮ੍ । ਕਥਂ ਸਾਤਿਪ੍ਰਿਯਾ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਿਣਃ
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਲਸੀ ਕਿਵੇਂ ਇੰਨੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ?
ਕਥਮੇषਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਕਸ੍ਮਿਂਸ੍ਥਾਨੇ ਚ ਨਾਰਦ । ਏਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਮਾਸੇਨ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋऽਸਿ ਮਤੋ ਹਿ ਮੇ
ਇਹ ਤੁਲਸੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਨਮੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਨਾਰਦਉਵਾਚ- ਪੁਰਾ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰੇ ਸਿਂਧੁਸੂਨੌ ਨਿਪਾਤਿਤੇ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਰੁਦ੍ਰਂ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤੁਲਸੀਭਵਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰੁਦਰ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰੁਦਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਮਾ ਕੇ ਕਿਹਾ। ਸੁਣੋ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਤੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਸੇਤਿਹਾਸਂ ਪੁਰਾਵृਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਯਾਮਿ ਤੇ । ਪੁਰਾ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸ਼ਿਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਗਾਤ੍ਕੈਲਾਸਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦੇਵੈਃ ਪਰਿਵृਤਸ੍ਤ੍ਵਪ੍ਸਰੋਗਣਸੇਵਿਤਃ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਪੂਰੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਗਿਆ।
ਯਾਵਦ੍ਗਤਃ ਸ਼ਿਵਗृਹਂ ਤਾਵਤ੍ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ । ਪੁਰੁषਂ ਭੀਮਕਰ੍ਮਾਣਂ ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਨਯਨਭੀषਣਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇਖਿਆ।
ਸ ਪृष੍ਟਸ੍ਤੇਨ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭੋ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਏਵਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪृष੍ਟਃ ਸ ਯਦਾ ਨੋਚਿਵਾਨ੍ਨृਪ
ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਭਾਈ? ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ?' ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਰਾਜਨ।
ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਸ੍ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸ੍ਯ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਰੇ ਮਯਾ ਪृਚ੍ਛਮਾਨੋऽਪਿ ਨੋਤ੍ਤਰਂ ਦਤ੍ਤਵਾਨਸਿ
ਫਿਰ ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ।'
ਅਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਹਨ੍ਮਿ ਵਜ੍ਰੇਣ ਕਸ੍ਤੇ ਤ੍ਰਾਤਾਸ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇ । ਇਤ੍ਯੁਦੀਰ੍ਯ ਤਤੋ ਵਜ੍ਰੀ ਵਜ੍ਰੇਣ ਚਾਹਨਦ੍ਦृਢਮ੍
'ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ?' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਜਰਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ।
ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਕਂਠੇ ਨੀਲਤ੍ਵਮਗਾਦ੍ਵਜ੍ਰਂ ਚ ਭਸ੍ਮਤਾਂ । ਤਤੋ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਜਜ੍ਵਾਲ ਤੇਜਸਾ ਪ੍ਰਦਹਨ੍ਨਿਵ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਨੀਲੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਵਜਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰੁਦਰ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾੜ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਕृਤਾਂਜਲਿਪੁਟੋऽਭਵਤ੍ । ਇਂਦ੍ਰਸ਼੍ਚਦਂਡਵਦ੍ਭੂਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਿਰ ਨਮਾ ਕੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ- ਨਮੋ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵਾਯ ਤ੍ਰ੍ਯਂਬਕਾਯ ਕਪਰ੍ਦਿਨੇ । ਤ੍ਰਿਪੁਰਘ੍ਨਾਯ ਸ਼ਰ੍ਵਾਯ ਨਮੋਂਧਕਨਿषੂਦਿਨੇ
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਸ਼ਰਵ ਤੇ ਅੰਧਕ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'
ਵਿਰੂਪਾਯਾਤਿਰੂਪਾਯ ਬਹੁਰੂਪਾਯ ਸ਼ਂਭਵੇ । ਯਜ੍ਞਵਿਧ੍ਵਂਸਕਰ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਫਲਦਾਯਿਨੇ
ਉਸ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਯਜਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਯਜਨਿਆਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕਾਲਾਂਤਕਾਯ ਕਾਲਾਯ ਕਾਲਭੋਗਧਰਾਯ ਚ । ਨਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਿਰੋਹਂਤ੍ਰੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਨਮੋ ਨਮਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਵਿਅੋਗ ਨੂੰ ਝਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵੱਢਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਸ੍ਤਦਾ ਸ਼ਂਭੁਃ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਂ ਜਗਾਦ ਹ । ਸਂਹਰਨ੍ਨਯਨਜ੍ਵਾਲਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਦਹਨਕ੍ਸ਼ਮਾਮ੍
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਵਰਂ ਵਰਯ ਭੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਪ੍ਰੀਤਃ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾਨਯਾ ਤਵ । ਇਂਦ੍ਰਸ੍ਯਜੀਵਦਾਨੇਨ ਜੀਵਤਿ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਥਾਂ ਵ੍ਰਜ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੰਗੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿ-ਵੰਦਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।
ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ- ਯਦਿ ਤੁष੍ਟੋऽਸਿ ਦੇਵ ਤ੍ਵਂ ਯਾਹੀਂਦ੍ਰਂ ਸ਼ਰਣਾਗਤਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਰੇष ਸ਼ਮਂ ਯਾਤੁ ਭਾਲਨੇਤ੍ਰਸਮੁਦ੍ਭਵਃ
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਭਾਲ-ਨੇਤਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ- ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਮਾਯਾਤਿ ਭਾਲਨੇਤ੍ਰੇ ਕਥਂ ਤ੍ਵਯਮ੍ । ਏਨਂ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਦੂਰੇ ਯਥੇਂਦ੍ਰਂ ਨੈਵ ਪੀਡਯੇਤ੍
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਾਲ-ਨੇਤਰ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ- ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਂ ਕਰੇ ਧृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਪਲ੍ਲਵਣਾਂਭਸਿ । ਸੋऽਪਤਤ੍ਸਿਂਧੁਗਂਗਾਯਾਃ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਚ ਸਂਗਮੇ
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ ਤੇ ਲਵਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਗੰਗਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਤਦਾ ਸ ਬਾਲਰੂਪਤ੍ਵਮਗਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਰੁਰੋਦ ਚ । ਰੁਦਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਾਕਂਪਦ੍ਧਰਣੀ ਮੁਹੁਃ
ਉਹ ਅੱਗ ਉਥੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗੀ; ਉਸ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੰਬੀ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਲੋਕਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਨਾਦ੍ਬਧਿਰੀਕृਤੌ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯਯੌ ਤਤ੍ਰ ਕਿਮੇਤਦਿਤਿ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ
ਸਵਰਗ ਤੇ ਸਤ੍ਯ ਲੋਕ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬਹਿਰੇ ਹੋ ਗਏ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ?' ਸੋਚਦਿਆਂ ਉਥੇ ਆਏ।
ਤਾਵਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯੋਤ੍ਸਂਗੇ ਤਂ ਬਾਲਂ ਸ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਾਯਾਂਤਂ ਸਮੁਦ੍ਰੋऽਪਿ ਕृਤਾਂਜਲਿ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਬਾਲਂ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਸਂਗੇ ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਕਸ੍ਯਾਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰਦ੍ਭੁਤਃ
ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ; ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਬੱਚਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?'
ਨਿਸ਼ਮ੍ਯੇਤਿ ਵਚੋ ਧਾਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੁ ਸਾਗਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਉਵਾਚ- ਸਰਿਤ੍ਪਤੇ ਕੁਤੋ ਲਬ੍ਧੋ ਬਾਲੋ ਹ੍ਯੇष ਮਹਾਬਲਃ
ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਬੱਚਾ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ?'