ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰਵਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮਿਤ੍ਰਮੇਵ ਚ। ਅਮਰਂ ਸ਼ਰਵृष੍ਟਿਂ ਚ ਸੁਕਰ੍षਂ ਚ ਮਹਤ੍ਤਰਮ੍॥੧.੪੦.
ਅਗਨਿ, ਚਕਸ਼ੂ, ਰਵੀ, ਜੋਤ, ਸਾਵਿਤਰੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਅਮਰ, ਸ਼ਰਾਵਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਕਰਸ਼ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ।
ਵਿਰਾਜਂ ਚੈਵ ਰਾਜਂ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੁਂ ਸੁਮਤਿਂ ਤਥਾ। ਅਸ਼੍ਵਗਂ ਚਿਤ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਂ ਚ ਤਥਾ ਚ ਨਿषਧਂ ਨृਪਂ॥੧.੪੦.
ਵੀਰਾਜ, ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ, ਸੁਮਤੀ, ਅਸ਼ਵਗਮ, ਚਿਤਰਰਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਧ ਰਾਜਾ।
ਭੂਯ ਏਵਂ ਚਾਤ੍ਮਵਿਧਿਂ ਚਾਰਿਤ੍ਰਂ ਪਾਦਮਾਤ੍ਰਗਂ। ਬृਹਂਤਂ ਵੈ ਬृਹਦ੍ਰੂਪਂ ਤਥਾ ਚੈਵ ਸਨਾਭਿਗਂ॥੧.੪੦.
ਫਿਰ ਆਤਮਵਿਧੀ, ਚਰਿਤ੍ਰ, ਪਦਮਾਤ੍ਰ, ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਹੰਤ ਅਤੇ ਸਨਾਭਿਗ।
ਮਰੁਤ੍ਵਤੀ ਪ੍ਰਜਾ ਜਜ੍ਞੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਂ ਤਂ ਮਰੁਤਾਂਗਣਂ। ਅਦਿਤਿਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਆਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਵ ਹਿ॥੧.੪੦.
ਮਰੁਤਵਤੀ ਨੇ ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਇਂਦ੍ਰੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਭਗਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵਰੁਣੋਂਸ਼ੋਰ੍ਯਮਾਰਵਿਃ। ਪੂषਾ ਮਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਰਦੋ ਧਾਤਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯ ਏਵ ਹਿ॥੧.੪੦.
ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਭਗ, ਤਵਸ਼ਟਰ, ਵਰੁਣ, ਅੰਸ਼, ਯਮ, ਅਰਵੀ, ਪੂਸ਼ਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰਦ, ਧਾਤਾ ਤੇ ਪਰਜਨਯ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾ ਵਰਿष੍ਟਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵੌਕਸਾਂ। ਆਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਂ ਜਜ੍ਞਾਤੇ ਦ੍ਵੌ ਸੁਤੌ ਵਰੌ॥੧.੪੦.
ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਿਆ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਆਦਿਤਿਆ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਤਪਃਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਗੁਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਤ੍ਰਿਦਿਵਸ੍ਯਾਤਿਸਂਮਤੌ। ਦਨੁਸ੍ਤੁ ਦਾਨਵਾਨ੍ਜਜ੍ਞੇ ਦਿਤਿਰ੍ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਦਨੁ ਨੇ ਦਾਨਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਕਾਲਾ ਤੁ ਕਾਲਕੇਯਾਂਸ੍ਤਾਨਸੁਰਾਨ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਅਨਾਯੁषਾਯਾਸ੍ਤਨਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਾਃ॥੧.੪੦.
ਕਾਲਾ ਨੇ ਕਾਲਕੇਯ ਅਸੁਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਅਨਾਯੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸਿਂਹਿਕਾ ਗ੍ਰਹਮਾਤਾ ਚ ਗਂਧਰ੍ਵਜਨਨੀ ਮੁਨਿਃ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਤ੍ਵਪ੍ਸਰਸਾਂ ਮਾਤਾ ਪੁਣ੍ਯਾਨਾਂ ਭਾਰਤੇਤਰਾ॥੧.੪੦.
ਸਿੰਹਿਕਾ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਕ ਮੁਨੀ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਨੇਕ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਕ੍ਰੋਧਾ ਸਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਸਾ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ। ਜਜ੍ਞੇ ਯਕ੍ਸ਼ਗਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੇ॥੧.੪੦.
ਕ੍ਰੋਧਾ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਪਿਸਾਚੀ ਤੋਂ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਚਤੁष੍ਪਦਾਨਿ ਸਤ੍ਵਾਨਿ ਏਤਾ ਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੌਰਭੀ। ਪੁਰਾਣਪੁਰੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਯਾਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ॥੧.੪੦.
ਇਹ ਚੌਪਾਇਆ ਜੀਵ ਅਤੇ ਸੌਰਭੀ ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੁਰਖ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੂ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਬਣਾਈ।
ਕਥਿਤਸ੍ਤੇਨੁਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਂਸ੍ਤੁਤਸ਼੍ਚ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ। ਯਸ਼੍ਚੇਦਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਤ੍ਪੁਰਾਣਂ ਸਦਾ ਨਰਃ ਪਰ੍ਵਸੁ ਚੇਤ੍ਪਠੇਤ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਿਫ਼ਤਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਅਵਾਪ੍ਯ ਲੋਕਂ ਸ ਹਿ ਵੀਤਰਾਗਃ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਫਲਾਨਿ ਭੁਂਕ੍ਤੇ। ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍॥੧.੪੦.
ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਦੇ ਫਲ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਅੱਖਾਂ, ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ—ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸਾਦਯਤਿ ਯਃ ਕृष੍ਣਂ ਤਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਃ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ। ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਲਭਤੇ ਰਾਜਾ ਨਿਰ੍ਧਨਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਮਂ ਧਨਮ੍॥੧.੪੦.
ਜੋ ਕੋਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਯੁਰ੍ਲਭਤੇ ਚਾਯੁਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੋਥ ਸਂਤਤਿਮ੍। ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਿਨਸ੍ਤਥਾ ਕਾਮਾਂਸ੍ਤਪਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ॥੧.੪੦.
ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਘੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਵੰਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਪ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਂ ਯਂ ਕਾਮਯਤੇ ਕਾਮਂ ਤਂ ਤਂ ਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਾਲ੍ਲਭੇਤ੍। ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਹਾਯ ਯ ਇਮਂ ਪਠੇਦ੍ਵੈ ਪੌष੍ਕਰਂ ਹਰੇਃ॥੧.੪੦.
ਜੋ ਜੋ ਇੱਛਾ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਇੱਛਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਹਰਿ ਦੇ ਇਸ ਪੌਸ਼ਕਰ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ—
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਨ ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯਸ਼ੁਭਂ ਭਵੇਤ੍। ਏष ਪੌष੍ਕਰਕੋਨਾਮ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ॥੧.੪੦.
ਉਸ ਨੂੰ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪੌਸ਼ਕਰ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤਿਤਸ੍ਤੁ ਮਹਾਰਾਜ ਵ੍ਯਾਸਸ਼੍ਰੁਤਿਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍। ਵਿष੍ਣੁਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਹਰਿਤ੍ਵਂ ਚ ਕृਤੇਯੁਗੇ॥੧.੪੦.
ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਆਸ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂਤਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਰਿਤਾ ਸੁਣ।
ਵੈਕੁਂਠਤ੍ਵਂ ਚ ਦੇਵੇषੁ ਕृष੍ਣਤ੍ਵਂ ਮਾਨੁषੇषੁ ਚ। ਈਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਹਿਤਸ੍ਯੈषਾ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਗਹਨਾ ਗਤਿਃ॥੧.੪੦.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵੈਕੁੰਠਤਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਤਾ—ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਂਪ੍ਰਤਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਤਥਂ। ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਂਗਸ੍ਥੋ ਯ ਏष ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰਭੁਃ॥੧.੪੦.
ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਬਾਰੇ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਸੁਣ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—
ਨਾਰਾਯਣੋ ਹ੍ਯਨਂਤਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਭਵਾਪ੍ਯਯ ਏਵ ਚ। ਏष ਨਾਰਾਯਣੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਹਰਿਰਾਸੀਤ੍ਸਨਾਤਨਃ॥੧.੪੦.
ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹਰੀ ਬਣ ਕੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ। ਅਦਿਤੇਰਪਿ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਮੇਤ੍ਯਜਃ ਕੁਰੁਨਂਦਨ॥੧.੪੦.
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਾਯੂ, ਸੋਮ, ਧਰਮ, ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਅਜਨਮਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ।
ਏष ਵਿष੍ਣੁਰਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਵਰਜੋ ਵਿਭੁਃ। ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਤਸ੍ਯਵਿਭੋਰਦਿਤ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਰਣਮ੍॥੧.੪੦.
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਦਿਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।
ਵਧਾਰ੍ਥਂ ਸੁਰਸ਼ਤ੍ਰੂਣਾਂ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਸਸਰ੍ਜਾਥ ਸੁਰਾਨ੍ਕਲ੍ਪੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਨ੍॥੧.੪੦.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ—ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ—ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਅਸृਜਨ੍ਮਾਨਸਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਂਸ਼ਾਨਨੁਤ੍ਤਮਾਨ੍। ਤੇਭ੍ਯੋਭਵਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭ੍ਯਃ ਪਰਂਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍॥੧.੪੦.
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਬਣਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਏਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਰ੍ਮਾਨੁਕੀਰ੍ਤਿਤਂ। ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੀਯਸ੍ਯ ਲੋਕੇषੁ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ॥੧.੪੦.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅਚੰਭੇ ਕਰਤਬ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤੇ ਵृਤ੍ਰਵਧੇ ਭੀष੍ਮ ਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਕृਤੇਯੁਗੇ। ਆਸੀਤ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਖ੍ਯਾਤਃ ਸਂਗ੍ਰਾਮਸ੍ਤਾਰਕਾਮਯਃ॥੧.੪੦.
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵ੍ਰਿਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਰਕਾਮਯ ਜੰਗ ਹੋਈ ਸੀ।
ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਦਾਨਵਾ ਘੋਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਂਗ੍ਰਾਮਦੁਰ੍ਜਯਾਃ। ਘ੍ਨਂਤਿ ਦੇਵਾਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਸਯਕ੍ਸ਼ੋਰਗਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍॥੧.੪੦.
ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਯਕਸ਼, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੇ ਵਧ੍ਯਮਾਨਾ ਵਿਮੁਖਾਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਪ੍ਰਹਰਣਾ ਰਣੇ। ਤ੍ਰਾਤਾਰਂ ਮਨਸਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍॥੧.੪੦.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਂਤਰੇ ਮੇਘਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਾਂਗਾਰਵਰ੍ਚਸਃ। ਸਾਰ੍ਕਚਂਦ੍ਰਗ੍ਰਹਗਣਂ ਚ੍ਛਾਦਯਂਤੋ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍॥੧.੪੦.
ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਬੱਦਲ ਜੋ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਲੁਕ ਗਏ।