ਦੈਵਤਾਨਿ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਮਾਨਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਤਾਨृषੀਨ੍। ਤਤਸ੍ਤਾਵੂਚਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਸੁਰੋਤ੍ਤਮੌ॥੧.੪੦.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਦੁष੍ਟੌ ਯੁਯੁਤ੍ਸੂ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧੌ ਕ੍ਰੋਧਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣੌ। ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁष੍ਕਰਮਧ੍ਯਸ੍ਥਃ ਸਿਤੋष੍ਣੀषਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੰਦੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚਿੱਟਾ ਪੱਗ ਪਾਏ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬੈਠਾ ਹੈਂ?'
ਆਵਾਮਗਣਯਨ੍ਮੋਹਾਦਾਸ੍ਸੇ ਤ੍ਵਂ ਵਿਗਤਸ੍ਪृਹਃ। ਏਹ੍ਯਾਗਚ੍ਛਾਵਯੋਰ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਦੇਹਿ ਤ੍ਵਂ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵ॥੧.੪੦.
'ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਬੈਠਾ ਹੈਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ। ਆ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੇ, ਹੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ!'
ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮਸ਼ਕ੍ਤਃ ਸ੍ਥਾਤੁਮਰ੍ਣਵੇ। ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਯੇਨ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਯੋਜਿਤਃ॥੧.੪੦.
'ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਿਠਾਇਆ ਹੈ?'
ਕਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਕਸ਼੍ਚ ਤੇ ਗੋਪ੍ਤਾ ਕੇਨ ਨਾਮ੍ਨਾਭਿਧੀਯਤੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ। ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਾਨਂਤਸ਼ਕ੍ਤਿਧृਤ੍॥੧.੪੦.
'ਤੇਰਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਰਾਖਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?' ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: 'ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।'
ਤਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਜਾਤਂ ਮਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਮਵਗਚ੍ਛਤਮ੍। ਮਧੁਕੈਟਭਾ ਊਚਤੁਃ। ਨਾਵਯੋਃ ਪਰਮਂ ਲੋਕੇ ਕਿਂਚਿਦਸ੍ਤਿ ਮਹਾਮੁਨੇ॥੧.੪੦.
'ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜਾਣੋ।' ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ!'
ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤਮਸਾ ਰਜਸਾ ਚ ਵੈ। ਰਜਸ੍ਤਮੋਮਯਾਵਾਵਾਮृषੀਣਾਮਤਿਲਂਘਿਨੌ॥੧.੪੦.
ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਵਧੇਰੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਧਰ੍ਮ ਸ਼ੀਲਂ ਚ੍ਛਾਦਯਨ੍ਤੌ ਨਾਸ਼ਕੌ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍। ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਲੋਕੋ ਦੁਸ੍ਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ॥੧.੪੦.
ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇਹੇ ਅਟੱਲ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸਾਡਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਆਵਾਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ੍ਸਰ੍ਵਪਰਿਗ੍ਰਹਃ। ਸੁਖਂ ਯਤ੍ਰ ਮਦੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਃ ਕੀਰ੍ਤਿਰੇਵ ਚ॥੧.੪੦.
ਅਸੀਂ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ, ਯਜਨਾ, ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੁਖ, ਮਸਤ ਹੋਣਾ, ਲੱਖਮੀ ਜਾਂ ਇੱਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਯੇषਾਂ ਯਤ੍ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਦਾਵਾਂ ਵਿਚਿਂਤਯ। ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ। ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਹਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੁਵਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਰਾਜਿਤੌ॥੧.੪੦.
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕਠੇ ਹੋਏ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸੀ।
ਤਂ ਸਮਾਧਾਯ ਗੁਣਿਨਂ ਸਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਮਿ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ। ਯਃ ਪਰੋ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਯੋਕ੍ਸ਼ਰਃ ਸਤ੍ਵਮੇਵ ਚ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਗੁਣ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਜੋ ਮਨੋਂ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਤਵ ਹੈ।
ਰਜਸਸ੍ਤਮਸਸ਼੍ਚੈਵ ਯਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸਂਭਵਃ। ਤਤੋ ਭੂਤਾਨਿ ਜਾਯਂਤੇ ਸਾਤ੍ਵਿਕਾਨੀਤਰਾਣਿ ਚ॥੧.੪੦.
ਜੋ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਤਵ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੋਰ।
ਸ ਏਵ ਯੁਵਯੋਰ੍ਨਾਸ਼ਂ ਵਾਸੁਦੇਵਃ ਕਰਿष੍ਯਤਿ। ਸ੍ਵਪਨ੍ਨੇਵ ਤਤੋ ਦੇਵੋ ਬਹੁਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤृਤੌ॥੧.੪੦.
ਉਹੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੁੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਈ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ—
ਬਾਹੂ ਨਾਰਾਯਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕृਤਵਾਨਾਤ੍ਮਮਾਯਯਾ। ਕृष੍ਯਮਾਣੌ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਬਾਹੁਸ਼ਾਲਿਨੌ॥੧.੪੦.
ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਵੀ ਉਥੋਂ ਕੱਢੇ ਗਏ।
ਚੇਰਤੁਸ੍ਤੌ ਵਿਗਲਿਤੌ ਸ਼ਕੁਨਾਵਿਵ ਪੀਵਰੌ। ਤਤਸ੍ਤਾਵਾਹਤੁਰ੍ਗਤ੍ਵਾ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸਨਾਤਨਮ੍॥੧.੪੦.
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਢੀਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਮੋਟੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਆਖਿਆ।
ਪਦ੍ਮਨਾਭਂ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਨਤਾਵੁਭੌ। ਜਾਨੀਵਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨਿਂ ਤ੍ਵਾਮੇਕਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍॥੧.੪੦.
ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਪੈਰ ਪੈ ਕੇ, ਪਦਮਨਾਭ, ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ, ਇਕੋ-ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।'
ਆਵਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਹੇਤੁਂ ਤ੍ਵਾਂ ਜਾਨਨ੍ਤੌ ਬੁਦ੍ਧਿਕਾਰਣਮ੍। ਅਮੋਘਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਤ੍ਯਂ ਯਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਵਿਦ੍ਵ(?)ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍॥੧.੪੦.
ਅਸੀਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈਂ, ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਜੋ ਸੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵਾਮਭਿਤੋ ਦੇਵ ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਾਵਃ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍। ਅਮੋਘਦਰ੍ਸ਼ਨੋਸਿ ਤ੍ਵਂ ਨਮਸ੍ਤੇ ਸਮਿਤਿਂਜਯ॥੧.੪੦.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਜੇਹੜਾ ਕਦੇ ਨਾਹ ਥਕਣ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਜਿੱਤੂ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ। ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਮਾਮਨੁਬ੍ਰੂਥ ਯੁਵਾਮਸੁਰਸਤ੍ਤਮੌ। ਗਤਾਯੁष੍ਕੌ ਯੁਵਾਂ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਹੋ ਜੀਵਿਤੁਮਿਚ੍ਛਥਃ॥੧.੪੦.
ਭਗਵਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਸੁਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਲਈ ਸੱਦ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਮਧੁਕੈਟਭਾ ਊਚਤੁਃ। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮृਤਵਾਨ੍ਦੇਵ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਧਂ ਪ੍ਰਭੋ। ਇਚ੍ਛਾਵਃ ਪੁਤ੍ਰਤਾਂ ਚੈਵ ਭਵਤਃ ਸੁਮਹਾਤਪਃ॥੧.੪੦.
ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਸਾਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ। ਅਤੇ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਾ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ। ਯੁਵਯੋਰ੍ਬਾਢਮੇਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਵਿष੍ਯੇ ਕਲਿਸਂਭਵੇ। ਭਵਿष੍ਯਥੋ ਨ ਸਂਦੇਹਃ ਸਤ੍ਯਮੇਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਵਾਮ੍॥੧.੪੦.
ਭਗਵਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਗੱਲ ਮਨਜ਼ੂਰ। ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ 'ਤੇ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਐਸੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਵਰਂ ਪ੍ਰਦਾਯਾਥ ਮਹਾਸੁਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸਨਾਤਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਧਰਃ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਃ। ਰਜਸ੍ਤਮੋਜੌ ਤੁ ਤਦਾਂਜਨੋਪਮੌ ਮਮਰ੍ਦ ਤਾਵੂਰੁਤਲੇऽਮਰਪ੍ਰਭੁਃ॥੧.੪੦.
ਫਿਰ, ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਥਾਮਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵ ਨੇ, ਦੋ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਜੋ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਅੰਜਨ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਊਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਕਮਲੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂਵਰਃ। ਊਰ੍ਧ੍ਵਬਾਹੁਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਪੋਘੋਰਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ॥੧.੪੦.
ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਉਸ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਜੋਤ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ੍ਨਿਵ ਤੇਜੋਭਿਰ੍ਭਾਭਿਃ ਸ੍ਵਾਭਿਸ੍ਤਮੋਨੁਦਃ। ਬਭਾषੇ ਸ ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਰਿਵਾਂਸ਼ੁਭਿਃ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ।
ਅਥਾਨ੍ਯਦ੍ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਨਰਾਯਣੋਵ੍ਯਯਃ। ਆਜਗਾਮ ਮਹਾਤੇਜਾ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ॥੧.੪੦.
ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਯੋਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਚਾਰਯ ਵਜੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਸਾਂਖ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ਕਪਿਲੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਂ ਵਰਃ। ਉਭਾਵਪਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਪੂਜਿਤੌ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਪਰੌ॥੧.੪੦.
ਸਾਂਖਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਚਾਰਯ ਕਪਿਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਵੂਚਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਮਿਤੌਜਸਮ੍। ਪਰਾਵਰਵਿਸ਼ੇषਜ੍ਞੌ ਪੂਜਿਤੌ ਚ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਉੱਚ-ਹੇਠਲੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਂਪਰਿਵੇਦ੍ਯਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਦਾਸ੍ਥਿਤੌ। ਗ੍ਰਾਮਣੀਸ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪੂਜਿਤਃ॥੧.੪੦.
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰਤ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਤਯੋਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਬੋਧ੍ਯਗਤਯੋਃ ਪਰਮ੍। ਤ੍ਰੀਨਿਮਾਨ੍ਕृਤਵਾਨ੍ਲੋਕਾਨ੍ਯਥੇਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ॥੧.੪੦.
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੁਰਾਦ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬਣਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੇਦ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਸਂਭਵਂ ਚੈਕਂ ਸਮੁਤ੍ਪਾਦਿਤਵਾਨ੍ਭੁਵਮ੍। ਤਦਾਗ੍ਰੇ ਚਾਗਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਨਸਸਂਭਵਃ॥੧.੪੦.
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।