ਪੁਣ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰਂ ਚੈਵ ਕਾਂਤਂ ਮਂਦਰਮੇਵ ਚ। ਉਦਾਰਂ ਪਿਂਜਰਂ ਚੈਵ ਵਿਂਧ੍ਯਮਸ੍ਤਂ ਚ ਪਰ੍ਵਤਮ੍॥੧.੪੦.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਰ, ਸੋਹਣਾ ਮੰਦਰ, ਉੱਚਾ ਪਿੰਜਰਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਏਤ ਏਵ ਗਣਾਨਾਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਆਸ਼੍ਰਯਾਃ ਪੁਣ੍ਯਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਫਲਪ੍ਰਦਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਹੀ ਥਾਵਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਮਂਤਰੇ ਦ੍ਵੀਪੋ ਜਂਬੂਦ੍ਵੀਪ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ। ਜਂਬੁਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਯਾਜ੍ਞੀਯਾ ਯਤ੍ਰ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨਾਮ ਦਾ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੱਗ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵਤੇ ਤੋਯਂ ਦਿਵ੍ਯਾਮृਤਰਸੋਪਮਮ੍। ਦਿਵ੍ਯਤੀਰ੍ਥਸ਼ਤਾਧਾਰਾਃ ਸਰਸ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨ੍ਯੇਤਾਨੀਹਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕੇਸਰਾਣਿ ਸਮਂਤਤਃ। ਅਸਂਖ੍ਯੇਯਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤੇ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰ੍ਵਤਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਹ ਕਮਲ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਯਾਨਿ ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਭੂਰਿਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ। ਤੇ ਦੁਰ੍ਗਮਾਃ ਸ਼ੈਲਚਿਤਾ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਦੇਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ॥੧.੪੦.
ਕਮਲ ਦੇ ਜੋ ਕਈ ਪੱਤੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਇਲਾਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨ੍ਯਧੋਭਾਗਪਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾ ਨਿਵਾਸਾਸ੍ਤੁ ਭਾਗਸ਼ਃ। ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਮਸੁਰਾਣਾਂ ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਨਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ॥੧.੪੦.
ਕਮਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਤੇषਾਂ ਮਧ੍ਯੇਂਤਰਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਰਸਾਤਲਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਮਹਾਪਾਤਕਕਰ੍ਮਾਣੋ ਮਜ੍ਜਂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ॥੧.੪੦.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਰਸਾਤਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਾਸੁ ਸਂਖ੍ਯਾਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਲਿਲਾਕਰਾਃ। ਏਵਂ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਮਹੀ ਪੁष੍ਕਰ ਸਂਭਵਾ॥੧.੪੦.
ਚਾਰੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਧਰਤੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋਪ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਪੁष੍ਕਰਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਏਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦ੍ਯਜ੍ਞੇ ਪੁਰਾਣੈਃ ਪਰਮਰ੍षਿਭਿਃ॥੧.੪੦.
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ 'ਪੁਸ਼ਕਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।
ਯਜ੍ਞਿਯੈਰ੍ਵੇਦਦृष੍ਟਾਂਤੈਰ੍ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਯੂਪਚਿਤਿਃ ਕृਤਾ। ਏਵਂ ਭਗਵਤਾ ਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਵ੍ਯਾਪ੍ਯਧਰਾਚਿਤਾ॥੧.੪੦.
ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਦਾ ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।
ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਰਚਨਾ ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ। ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਯਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਤਿਮਪ੍ਰਭਾਵਃ ਪ੍ਰਭਾਕਰਾ ਭੋ ਵਰੁਣੋਮਿਤਦ੍ਯੁਤਿਃ॥੧.੪੦.
ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਈ। ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।
ਸ਼ਨੈਃ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਵ੍ਯਸृਜਤ੍ਸੁषੁਪ੍ਤਂ ਜਗਨ੍ਮਯਃ ਪਦ੍ਮਨਿਧਿਂ ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ। ਵਿਘ੍ਨਸ੍ਤਪਸਿ ਸਂਭੂਤੋ ਮਧੁਰ੍ਨਾਮ ਮਹਾਸੁਰਃ॥੧.੪੦.
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਆਪੋ-ਆਪ ਬਣੇ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਖਜ਼ਾਨਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਮਧੁ ਨਾਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦੈਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤੇਨੈਵ ਚ ਸਹੋਦ੍ਭੂਤੋ ਹ੍ਯਸੁਰੋ ਨਾਮ ਕੈਟਭਃ। ਤੌ ਰਜਸ੍ਤਮਸੋਰ੍ਭੂਤੌ ਸਂਭੂਤੌ ਤਾਮਸੌ ਗਣੌ ॥੧.੪੦.
ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੈਟਭ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਰ ਦੈਤ ਵੀ ਜੰਮਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਣ ਗਈ।
ਏਕਾਰ੍ਣਵਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯੇਤਾਂ ਮਹਾਬਲੌ। ਦਿਵ੍ਯਰਕ੍ਤਾਂਬਰਧਰੌ ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ੍ਤੋਗ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣੌ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਕਿਰੀਟਮਕੁਟੋਦਗ੍ਰੌ ਕੇਯੂਰਵਲਯੋਜ੍ਜ੍ਵਲੌ। ਮਹਾਵਿਵृਤਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੌ ਪੀਨੋਰਸ੍ਕੌ ਮਹਾਭੁਜੌ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਉੱਚੇ ਮੋੜਿਆਂ ਤੇ ਤਾਜ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਂਹ-ਪਟੇ ਤੇ ਚੂੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਮਹਾਗਿਰੇਃ ਸਂਹਨਨੌ ਜਂਗਮਾਵਿਵ ਪਰ੍ਵਤੌ। ਨਵਮੇਘਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਾਵਾਦਿਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਾਨਨੌ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਚੱਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਨਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
ਵਿਪੁਲਾਭੋਗਕੇਯੂਰ ਕਰਾਭ੍ਯਾਮਤਿਭੀषਣੌ। ਪਾਦਸਂਚਾਰਵਿਨ੍ਯਾਸੈਰ੍ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪਂਤਾਵਿਵਾਰ੍ਣਵਮ੍॥੧.੪੦.
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਮੋਟੀ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੀਆਂ ਬਾਂਹ-ਪਟੀਆਂ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹਿਲਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
ਕਂਪਯਂਤੌ ਹਰਿਮਿਵ ਸ਼ਯਾਨਂ ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍। ਤੌ ਤਤ੍ਰ ਵਿਚਰਂਤੌ ਤੁ ਪੁष੍ਕਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖੌ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਧੁ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਲ ਮੁੜ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
ਯੋਗਿਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਤ੍ਯਂਤਂ ਦੀਪ੍ਤਂ ਦਦृਸ਼ਤੁਸ੍ਤਦਾ। ਨਾਰਾਯਣਸਮਾਜ੍ਞਾਤਂ ਸृਜਂਤਮਖਿਲਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ॥੧.੪੦.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਦੈਵਤਾਨਿ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਮਾਨਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸੁਤਾਨृषੀਨ੍। ਤਤਸ੍ਤਾਵੂਚਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਸੁਰੋਤ੍ਤਮੌ॥੧.੪੦.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਦੈਤ ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਦੁष੍ਟੌ ਯੁਯੁਤ੍ਸੂ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧੌ ਕ੍ਰੋਧਵ੍ਯਾਕੁਲਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣੌ। ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਪੁष੍ਕਰਮਧ੍ਯਸ੍ਥਃ ਸਿਤੋष੍ਣੀषਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ॥੧.੪੦.
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੰਦੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਚਿੱਟਾ ਪੱਗ ਪਾਏ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਬੈਠਾ ਹੈਂ?'
ਆਵਾਮਗਣਯਨ੍ਮੋਹਾਦਾਸ੍ਸੇ ਤ੍ਵਂ ਵਿਗਤਸ੍ਪृਹਃ। ਏਹ੍ਯਾਗਚ੍ਛਾਵਯੋਰ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਦੇਹਿ ਤ੍ਵਂ ਕਮਲੋਦ੍ਭਵ॥੧.੪੦.
'ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਬੈਠਾ ਹੈਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ। ਆ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੇ, ਹੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ!'
ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮਸ਼ਕ੍ਤਃ ਸ੍ਥਾਤੁਮਰ੍ਣਵੇ। ਤਤ੍ਰ ਕਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਯੇਨ ਚਾਤ੍ਰ ਨਿਯੋਜਿਤਃ॥੧.੪੦.
'ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਿਠਾਇਆ ਹੈ?'
ਕਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਕਸ਼੍ਚ ਤੇ ਗੋਪ੍ਤਾ ਕੇਨ ਨਾਮ੍ਨਾਭਿਧੀਯਤੇ। ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ। ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਾਨਂਤਸ਼ਕ੍ਤਿਧृਤ੍॥੧.੪੦.
'ਤੇਰਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਰਾਖਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?' ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: 'ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।'
ਤਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਜਾਤਂ ਮਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਮਵਗਚ੍ਛਤਮ੍। ਮਧੁਕੈਟਭਾ ਊਚਤੁਃ। ਨਾਵਯੋਃ ਪਰਮਂ ਲੋਕੇ ਕਿਂਚਿਦਸ੍ਤਿ ਮਹਾਮੁਨੇ॥੧.੪੦.
'ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਜਾਣੋ।' ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ!'
ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚ੍ਛਾਦ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਤਮਸਾ ਰਜਸਾ ਚ ਵੈ। ਰਜਸ੍ਤਮੋਮਯਾਵਾਵਾਮृषੀਣਾਮਤਿਲਂਘਿਨੌ॥੧.੪੦.
ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇੰਨੇ ਵਧੇਰੇ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਧਰ੍ਮ ਸ਼ੀਲਂ ਚ੍ਛਾਦਯਨ੍ਤੌ ਨਾਸ਼ਕੌ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍। ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਲੋਕੋ ਦੁਸ੍ਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ॥੧.੪੦.
ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਜੇਹੇ ਅਟੱਲ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸਾਡਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਆਵਾਮਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ੍ਸਰ੍ਵਪਰਿਗ੍ਰਹਃ। ਸੁਖਂ ਯਤ੍ਰ ਮਦੋ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਃ ਕੀਰ੍ਤਿਰੇਵ ਚ॥੧.੪੦.
ਅਸੀਂ ਹੀ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ, ਯਜਨਾ, ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੁਖ, ਮਸਤ ਹੋਣਾ, ਲੱਖਮੀ ਜਾਂ ਇੱਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਅਸੀਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਯੇषਾਂ ਯਤ੍ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤਦਾਵਾਂ ਵਿਚਿਂਤਯ। ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ। ਆਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਹਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੁਵਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਰਾਜਿਤੌ॥੧.੪੦.
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕਠੇ ਹੋਏ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸੀ।