ਕਾਲਃ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਯष੍ਟਾ ਚਾਧੀਤਮੇਵ ਚ। ਉਚ੍ਯਤੇ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਭਾਵੈਃ ਸ ਏਵਾਯਂ ਤੁ ਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਪੱਕਣਾ ਹੈ, ਯਗ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਭਗਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ। ਸੋਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਿਨਾਂ ਚ ਕृਤਿਃ ਕृਤਾ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਸ ਵਲੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਜਾਮਹੇ ਤਮੇਵਾਦ੍ਯਂ ਸ ਏਵੋਤ੍ਥਾਨਨਿਰ੍ਵृਤਃ। ਯੋ ਵਕ੍ਤਾ ਯਚ੍ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚਾਹਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਅਸੀਂ ਉਸ ਮੂਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਯਚ੍ਚ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਪਰਿਜਲ੍ਪਿਤਮ੍। ਯਾ ਕਥਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਯੋ ਯੋ ਧਰ੍ਮੀ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਧਰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਪਤਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ ਤੁ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਯਦਨृਤਮਾਦਿਮਧ੍ਯਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚਾਂਤ੍ਯਂ ਨਿਰਵਧਿਕਂ ਚ ਯਦ੍ਭਵਿष੍ਯਮ੍
ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਅਜੇ ਹੋਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਚ੍ਚਰਮਚਰਂ ਯਦਸ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਪੁਰੁषਵਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਃ। ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯ੍ਯਾਹੁਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਕੁਰੁਨਂਦਨ। ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ੍ਤ੍ਵਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਪੂਰੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਃ ਸ਼ਾਂਤਾ ਜਾਯਂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ। ਵਿਪ੍ਰਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਰਾਜਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਾ ਨृਪਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਜੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕृष੍ਯਾਮਭਿਰਤਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਸ਼ੁਃਸ਼੍ਰੂषਵਸ੍ਤਥਾ। ਤਦਾ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸਤ੍ਵਂ ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਵੈਸ਼ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਚ, ਭਲਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਸਦ੍ਭਿਰਾਚਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਯੇਨ ਲੋਕਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਏਤਤ੍ਕृਤਯੁਗੇ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਜਿਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸਭ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਨੀਚਜਨ੍ਮਨਾਮ੍। ਤ੍ਰੀਣਿਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜੀਵ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨੀਵਾਂ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸਤ੍ਵਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵਿਕृਤਿਂ ਯਾਂਤਿ ਵਰ੍ਣਾ ਲੋਭੇਨ ਸਂਯੁਤਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਚ, ਭਲਾਈ ਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਜਾਤੀਆਂ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਾਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਕृਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਿਰ੍ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮੇਵ ਚ। ਏषਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਗਤਿਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਚਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ। ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਯੁਗਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤੀਵਾਰ੍ਥਪਰਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਰਜਸਾ ਹਤਾਃ। ਸ਼ਠਾ ਨੈष੍ਕृਤਿਕਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ
ਉਥੇ ਵੀ ਜੀਵ ਧਨ ਵਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੱਗ, ਬੇਈਮਾਨ ਤੇ ਨੀਚ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੁਤ੍ਥਿਤਃ। ਵਿਪਰ੍ਯਯਸ਼ਤੈਰ੍ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮੇਤਿ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਘੱਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਭਾਵਸ਼੍ਚ੍ਯਵਤੇ ਤਥਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯਤੇ। ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਾਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਂਤੇ ਕਲੌ ਵੈ ਯੁਗਪਰ੍ਯਯੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਤਥਾ। ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਲਿਯੁਗ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਅਧਰਮ ਚਾਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਿਨਸ੍ਤਾਪਸਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਜਾਯਂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ। ਨ ਚਾਵਸਾਯਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਸਾਧੁਰ੍ਨ ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਕਾਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਪस्वੀ ਨੀਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਕਾ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਨਾਸ੍ਤਿਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭਕ੍ਤਾ ਜ੍ਞਾਯਂਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ। ਅਹਂਕਾਰਗृਹੀਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਸ੍ਨੇਹਬਂਧਨਾਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨੀਚ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੋਹ-ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸਮਾਚਾਰਾਸ੍ਸਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਕਲੌ ਯੁਗੇ। ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਃ ਕਲੌ ਸਂਪ੍ਰਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਰੀਤ ਵੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਉਲਟ ਗਈ ਹੈ।
ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਚੈਵ ਸਂਦੇਹੋ ਯੁਗਾਂਤੇ ਕੁਰੁਨਂਦਨ। ਏषਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਪੂਰ੍ਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਜੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਲਾਵਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਸਹਸ੍ਰਯੁਗਪਰ੍ਯਂਤਂ ਤਦਹਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਤਤੋ ਹ ਨਿਗਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਜੀਵਿਨਾਮ੍
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—
ਸ਼ਰੀਰਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਲਃ ਸਂਹਾਰਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍। ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਮਹੀਪਤੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ—
ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍। ਗਂਧਰ੍ਵਾਣਾਮਪ੍ਸਰਸਾਂ ਭੁਜਂਗਾਨਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਨਦੀਨਾਂ ਚ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਮ। ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਗਤਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਰਿਮੀਣਾਂ ਦਂਸ਼ਿਨਾਂ ਤਥਾ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜੀਵ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ, ਹੋਰ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਡੰਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਤਿਃ ਪਂਚ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਭੂਤਕृਤ੍। ਜਗਤ੍ਸਂਹਰਣਾਰ੍ਥਾਯ ਕੁਰੁਤੇ ਵੈਸ਼ਸਂ ਮਹਤ੍
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪੰਜ ਤੱਤ ਬਣ ਕੇ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੀ ਆਦਦਾਨੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਜਾਤਮ੍। ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਮੇਘੋ ਭੂਯ ਉਗ੍ਰੋऽਭ੍ਯਵਰ੍षਤ੍
ਸੂਰਜ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ, ਮੁੜ ਮੀਂਹ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਾਰਾਯਣੋ ਯੋਗੀ ਸਰ੍ਵਮੂਰ੍ਤਿ ਵਿਭਾਵਸੁਃ। ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਭਿਃ ਸਂਸ਼ੋषਯਤਿ ਸਾਗਰਾਨ੍
ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਯੋਗੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।