ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਿਨਃ ਸੂਪਵਿष੍ਟਸ੍ਯ ਭਗਵਨ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਉਵਾਚ। ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਯਸ਼ਸਃ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਯਾ ਤਵ ਸ੍ਪृਹਾ
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੇਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ—
ਸਦ੍ਵਂਸ਼ਾਨ੍ਵਯਪੂਤਸ੍ਯ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਂ ਕੁਰੁਕੁਲੋਦ੍ਵਹ। ਸ਼ृਣੁष੍ਵਾਦਿਪੁਰਾਣੇषੁ ਦੇਵੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿ
ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਾਣ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਵਦਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੈ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਯਥਾ ਚ ਤਪਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿ ਸਮਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ—
ਪਰਾਸ਼ਰਸੁਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਗੁਰੁਰ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਤਤ੍ਤੇऽਹਂ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਭਕ੍ਤਿ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਿ
ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੇ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਮਯਾ ਸਮ੍ਯਗृषਿਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸਤ੍ਤਮ। ਕਃ ਸਮੁਤ੍ਸਹਤੇ ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਪਰਂ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ, ਹੇ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਿਤਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਂ ਨ ਵੇਦਯਤਿ ਤਤ੍ਵਤਃ। ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾ ਨ ਤਦ੍ਰਹਸ੍ਯਂ ਮਹਰ੍षਿषੁ
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਨਾ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਭੇਦ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸ ਇਜ੍ਯਸ੍ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮ੍। ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਨਰਕਂ ਚ ਵਿਕਰ੍ਮਿਣਾਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਗਿਆਂ ਦਾ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ, ਸੱਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਨਰਕ ਹੈ।
ਅਧਿਦੈਵਂ ਚ ਤਦ੍ਦੈਵਮਧਿਦੈਵਤਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਅਧਿਭੂਤਂ ਚ ਤਦ੍ਭੂਤਂ ਪਰਂ ਚ ਪਰਮਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸ ਯਜ੍ਞੋ ਵੇਦਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਤ੍ਤਪਃ ਕਵਯੋ ਵਿਦੁਃ। ਯਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਕਾਰਕੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਏਵ ਚ
ਉਹੀ ਯਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਰਤਾ, ਕਾਰਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਵਃ ਪੁਰੁषਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾ ਏਕਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ। ਪ੍ਰਾਣਃ ਪਂਚਵਿਧਸ਼੍ਚੈਵ ਧ੍ਰੁਵਮਕ੍ਸ਼ਰਮੇਵ ਚ
ਉਹੀ ਓਂਕਾਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਕ ਹੈ; ਉਹ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਹੈ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ।
ਕਾਲਃ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਯष੍ਟਾ ਚਾਧੀਤਮੇਵ ਚ। ਉਚ੍ਯਤੇ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਭਾਵੈਃ ਸ ਏਵਾਯਂ ਤੁ ਤਤ੍ਪਰਮ੍
ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਪੱਕਣਾ ਹੈ, ਯਗ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਭਗਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕਰੋਤਿ ਨ ਕਰੋਤਿ ਚ। ਸੋਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਰਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਿਨਾਂ ਚ ਕृਤਿਃ ਕृਤਾ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਸ ਵਲੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਜਾਮਹੇ ਤਮੇਵਾਦ੍ਯਂ ਸ ਏਵੋਤ੍ਥਾਨਨਿਰ੍ਵृਤਃ। ਯੋ ਵਕ੍ਤਾ ਯਚ੍ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਸ਼੍ਚਾਹਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ
ਅਸੀਂ ਉਸ ਮੂਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਯਚ੍ਚ ਵੈ ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਪਰਿਜਲ੍ਪਿਤਮ੍। ਯਾ ਕਥਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਯੋ ਯੋ ਧਰ੍ਮੀ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਪਰਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਧਰਮ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਪਤਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ ਤੁ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਯਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਯਦਨृਤਮਾਦਿਮਧ੍ਯਭੂਤਂ ਯਚ੍ਚਾਂਤ੍ਯਂ ਨਿਰਵਧਿਕਂ ਚ ਯਦ੍ਭਵਿष੍ਯਮ੍
ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਝੂਠ ਹੈ, ਜੋ ਆਰੰਭ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਅੰਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਅਜੇ ਹੋਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ਕਿਂਚਿਚ੍ਚਰਮਚਰਂ ਯਦਸ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਪੁਰੁषਵਰਃ ਪ੍ਰਧਾਨਭੂਤਃ। ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯ੍ਯਾਹੁਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤਤ੍ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਕੁਰੁਨਂਦਨ। ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ੍ਤ੍ਵਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਪੂਰੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾਃ ਸ਼ਾਂਤਾ ਜਾਯਂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ। ਵਿਪ੍ਰਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਰਾਜਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਾ ਨृਪਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਜੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕृष੍ਯਾਮਭਿਰਤਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਸ਼ੁਃਸ਼੍ਰੂषਵਸ੍ਤਥਾ। ਤਦਾ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸਤ੍ਵਂ ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਵੈਸ਼ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਚ, ਭਲਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਸਦ੍ਭਿਰਾਚਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਯੇਨ ਲੋਕਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਏਤਤ੍ਕृਤਯੁਗੇ ਵृਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵ
ਜਿਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਸਭ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸਂਜ੍ਞਾਨਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਨੀਚਜਨ੍ਮਨਾਮ੍। ਤ੍ਰੀਣਿਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਜੀਵ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨੀਵਾਂ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਂਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ। ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਧਰ੍ਮੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਸ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਸਤ੍ਵਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵਿਕृਤਿਂ ਯਾਂਤਿ ਵਰ੍ਣਾ ਲੋਭੇਨ ਸਂਯੁਤਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਚ, ਭਲਾਈ ਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਜਾਤੀਆਂ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਾਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਕृਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਿਰ੍ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮੇਵ ਚ। ਏषਾ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਗਤਿਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਚਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਦ੍ਵਿਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ। ਤਸ੍ਯ ਤਾਵਚ੍ਛਤੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਯੁਗਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤੀਵਾਰ੍ਥਪਰਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਰਜਸਾ ਹਤਾਃ। ਸ਼ਠਾ ਨੈष੍ਕृਤਿਕਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ
ਉਥੇ ਵੀ ਜੀਵ ਧਨ ਵਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੱਗ, ਬੇਈਮਾਨ ਤੇ ਨੀਚ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੁਤ੍ਥਿਤਃ। ਵਿਪਰ੍ਯਯਸ਼ਤੈਰ੍ਧਰ੍ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮੇਤਿ ਕਲੌ ਯੁਗੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਧਰਮ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਉੱਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਘੱਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਭਾਵਸ਼੍ਚ੍ਯਵਤੇ ਤਥਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਜ੍ਯਤੇ। ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਾਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਂਤੇ ਕਲੌ ਵੈ ਯੁਗਪਰ੍ਯਯੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦਾ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਤਥਾ। ਯਤ੍ਰਾਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਲਿਯੁਗ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਅਧਰਮ ਚਾਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਮਿਨਸ੍ਤਾਪਸਾਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਜਾਯਂਤੇ ਯਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ। ਨ ਚਾਵਸਾਯਿਕਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨ ਸਾਧੁਰ੍ਨ ਚ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਕਾਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਪस्वੀ ਨੀਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਕਾ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।