ਪਦ੍ਮਪੁਰਾਣਮ੍

विहाय मूर्च्छां संचित्य विष्णुं बाणैर्जघान सः । ततः क्रुद्धेन हरिणा स क्षितौ पातितो व्यसुः

ਮੂਢ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ। ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

राजन्जघान संचिंत्य राहुं खड्गेन चंद्रमाः । राहुस्तु तं परित्यज्य तदा सूर्यमधावत

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਰਾਹੂ ਉੱਤੇ ਤਲਵਾਰ ਮਾਰੀ, ਪਰ ਰਾਹੂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

सहस्राशुं रणे जित्वा राहुश्चंद्रमधावत । जघान तं च खङ्गेन समरे रजनीपतिः

ਰਾਹੂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਰਾਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ।

सैंहिकेयांगकाठिन्यात्खङ्गं चूर्णमभूत्तदा । जघान मुष्टिना गाढं कठिनेन विधुंतुदः

ਸਿੰਹਿਕੇਯ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਕਰਕੇ ਤਲਵਾਰ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਖਤ ਮੁੱਠ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।

चंद्रमुत्थाप्य तं कंठे धृत्वा वेगान्महामृधे । गिलित्वा राहुणा चंद्रोप्युद्गीर्णश्च ततः पुनः

ਰਾਹੂ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਫੜ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਾਇਆ। ਰਾਹੂ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਥੁੱਕ ਦਿੱਤਾ।

मृगं स्वचिह्नमुरसि निधाय विससर्ज ह । स उच्चैःश्रवसं गृह्य हयरत्नं विधुंतुदः

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਉੱਚੈਹਿ੍ਰਾਵਸ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।

जालंधरांतिकं नीत्वा भक्त्या तस्मै न्यवेदयत् । दुर्वारणो रणे क्रुद्धस्तं यमं गदया हनत्

ਉਹਨੂੰ ਜਾਲੰਧਰ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰੋਕਣ ਜੋਗ ਨਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਚੜ੍ਹੇ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਗਦਾ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ।

निशितैर्मार्गणैर्भिन्नः शक्रपुत्रेण चाहवे । धृत्वा जयंतं संह्रादः परिघाघातमूर्च्छितम्

ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਨੇ ਜਯੰਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਦਾ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਫੜ ਲਿਆ।

ऐरावतं समारुह्य ययौ जालंधरं प्रति । हतवांश्चैव गदया निह्रादं धनदो रणे

ਉਹ ਏਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਲੰਧਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਨਿਹ੍ਰਾਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

रुद्रास्त्रिशूलनिर्घातैर्निशुंभं जघ्नुरोजसा । निशुंभो बाणजालैश्च पीडयामास तानति

ਰੁਦਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਦੇ ਭਾਰੀ ਵੱਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ੁੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ।

शुंभासुरो देवगणान्पूरयामास मार्गणैः । मृत्युं मायामय मयो बद्ध्वा पाशैर्निनायतम्

ਸ਼ੁੰਭ ਅਸੁਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਮਾਇਆ ਨੇ, ਜੋ ਮੋਹ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ।

ददौ जालंधरायासौ पौलोम्ने सोऽपि सिंधवे । अब्धिना च मुखे क्षिप्तो लोको जीवतु निर्भयः

ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਾਲੰਧਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਪੋਲੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

बद्ध्वा च नमुचिं पाशैर्वासवोऽपि रसातलम् । निन्ये विश्वस्य हंतारं अथ जालंधरो ययौ

ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਨਾਮੁਚੀ ਨੂੰ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਜਾਲੰਧਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

अथेंद्रबलयोर्युद्धमभूद्राजन्सुदारुणम् । बलांगरोचिषो भांति दिशो दश रवेरिव

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਬਲਾ ਦੇ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਬਲਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਮਕ ਦੱਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।

सर्वाण्यस्त्राणि शक्रस्य शीर्णान्यंगे बलस्य च । बलीयसा बलेनेंद्रो मुद्गरेण हतो हृदि

ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਬਲਾ ਦੇ ਅੰਗ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗਦਾ ਨਾਲ ਬਲਾ ਦੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਵੱਜਿਆ।

ननादेंद्रस्ततो भीमं तच्छ्रुत्वा स बलोहसत् । हसतस्तस्य निश्चेरुर्मुखतो मौक्तिकानि च

ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੱਜ ਮਾਰੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਲਾ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੱਸਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਮੋਤੀ ਡਿੱਗ ਪਏ।

तस्यांगस्याभिलाषेण न युद्धमकरोत्तदा । तुष्टाव वासवोऽत्यर्थं तं बलं बलसागरम्

ਉਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਜੰਗ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬਲਾ, ਜੋ ਤਾਕਤ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।

वरं वृणु सुरश्रेष्ठेत्युक्तः प्राह बलं प्रति । यदि तुष्टोऽसि दैत्येश स्वं वपुर्दातुमर्हसि

ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, 'ਵਰ ਮੰਗੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ', ਤਾਂ ਬਲ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।'

तदिंद्र वचनं श्रुत्वा भित्त्वा शस्त्रैर्गृहाण माम् । इत्युवाच बलं सोऽपि किमदेयं महात्मनाम्

ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰੋ ਤੇ ਫੜ ਲਵੋ।' ਬਲ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ, 'ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਦਾਨਯੋਗ ਨਹੀਂ?'

सस्मारितो मातलिना वज्रेणांगं जघान तत् । तेन वज्रप्रहारेण बलांगं तद्व्यशीर्यत

ਮਾਤਲੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਬਲ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਵਜਰ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ ਬਲ ਦਾ ਸਰੀਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।

बलांगस्यैकभागस्तु पपात कनकाचले । तुहिनाद्रौ द्वितीयस्तु तृतीयो गोनगेऽपतत्

ਬਲ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਦੂਜਾ ਹਿਮਾਲਾ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਗੋਣਗਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ।

चतुर्थो देवनद्यां च पंचमो मंदरे तथा । वज्राकरे पपातांशः षष्ठश्च विजयांगजः

ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਵਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਪੰਜਵਾਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਉੱਤੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵਜਰਾਕਰ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਛੇਵਾਂ ਵਿਜਯਾਂਗਜ ਬਣ ਗਿਆ।

तस्य जातिविशुद्धस्य परिशुद्धेन कर्मणा । कायस्यावयवाः सर्वे रत्नबीजत्वमागताः

ਉਸ ਦੀ ਸੁੱਧ ਜਾਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਬਣ ਗਏ।

वज्रादस्थिकणाः कीर्णाः षट्कोणा मणयोऽभवन् । अक्षिभ्यामिन्द्रनीला वै माणिक्यं श्रुतिसंभवम्

ਵਜਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਛੇ ਕੋਣ ਵਾਲੇ ਰਤਨ ਬਣ ਗਏ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨੀਲਮ, ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਣਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

क्षतजात्पद्मरागाः स्युः मेदसो मरकतास्तथा । प्रवालानि च जिह्वातो दंता मुक्तास्तथाभवन्

ਉਸ ਦੇ ਲਹੂ ਤੋਂ ਪਦਮਰਾਗ, ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਪੰਨਾ, ਜੀਭ ਤੋਂ ਮੂੰਗਾ, ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੋਤੀ ਬਣੇ।

मज्जोद्भवं मरकतं गारुत्मतमभून्नसा । कांस्यं पुरीषं रजतं वीर्यं ताम्रं च मूत्रजम्

ਹੱਡੀ ਦੇ ਮੱਦੇ ਤੋਂ ਪੰਨਾ, ਨੱਕ ਤੋਂ ਗਾਰੁਤਮਤ ਰਤਨ ਬਣਿਆ; ਮਲ ਤੋਂ ਪਿੱਤਲ, ਵੀਰਜ ਤੋਂ ਚਾਂਦੀ, ਤੇ ਮੂਤ ਤੋਂ ਤਾਮਾ ਬਣਿਆ।

अंगस्योद्वर्तनाज्जातं पित्तलं ब्रह्मवीतिकाः । नादाद्वैदूर्यमुत्पन्नं रत्नं चारुतरं तथा

ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਲਣ ਨਾਲ ਪਿੱਤਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵੀਤਿਕਾ ਰਤਨ ਬਣੇ; ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਵਿਦੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੇ ਰਤਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

नखेभ्यः कनकोत्पत्ती रुधिराच्च रसोद्भवः । मेदसः स्फटिकं जातं प्रवालं मांससंभवम्

ਉਸ ਦੇ ਨਖਾਂ ਤੋਂ ਸੋਨਾ, ਲਹੂ ਤੋਂ ਪਾਰਾ, ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ, ਤੇ ਮਾਸ ਤੋਂ ਮੂੰਗਾ ਬਣਿਆ।

बलदेहोद्भवान्यासन्रत्नानि पृथिवीतले । पुण्योपचयसंपत्त्या भोक्ष्यंते विमलैर्जनैः

ਬਲ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਿਹੜੇ ਰਤਨ ਨਿਕਲੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।