ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਆਪਕ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹਿਰਦੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਮਤਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਬਲਦ ਨੂੰ ਝੰਡਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਦੇਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਾ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਾਲ ਤੱਕ ਸੁਖ ਭੋਗਣਗੇ; ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਸੇਵਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸੀ ਵੇਲੇ ਵੇਖਣਗੇ, ਉਹ ਇਥੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣਗੇ ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਣਗੇ।" "ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫੌਰਨ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਬੰਧੀਆਂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮਾਤਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ?" "ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" "ਮੈਂ ਜੀਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਹਾਏ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕਲੰਕ ਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।" "ਮੈਂ ਕਿਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ? ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲ੍ਹ ਭੀੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਨਾ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਨਾ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਚਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ? ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਇਹ ਅਨਿਆਇਕਤਾ ਛੱਡ ਦੇਵੋ, ਉਹ ਤਾਂ ਭਾਗ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਭ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਆਰਥ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਦਾ; ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀ।" "ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਦੀ; ਮੋਹ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਭ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰੇਵਾ ਮਹਾਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ; ਕਕੁਤ੍ਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਗਿਰਿਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ (ਸੀਤਾ) ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾਰ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ? ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੋ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ? ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਦਾਨ-ਵਸਤੂਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ?" "ਜੋ ਕੁਝ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ; ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਪੁਲਸਤਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਮਨੁ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ: 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੋ।'" "ਉਹ ਖੁਦ ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਏ, ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਦਾਰਥ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ।" "ਉਥੇ ਗੰਧਰਵ ਸਦਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੱਚਦੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ-ਉਦਗਾਤਾ, ਹੋਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੁ—ਇਹ ਚਾਰ ਜਣੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ।" "ਹਰ ਇਕ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਹਾਇਕ ਆਪੋ-ਆਪ ਬਣੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਚਛੰਸੀ, ਪੋਤਾ, ਅਤੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਵੀ।" "ਆਨਵੀਕਸ਼ਿਕੀ, ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਗ; ਉਦਗਾਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਉਦਗਾਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ, ਅਤੇ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯਾ।" "ਇਹ ਦੂਜਾ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਉਦਗਾਤਾ ਲਈ ਹੈ; ਹੋਤ੍ਰ, ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ, ਅਤੇ ਅੱਛਾਵਾਕ ਵੀ।" "ਗ੍ਰਾਵਸਤੁਤ ਇੱਥੇ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ; ਅਧਵਰਯੁ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰ, ਨੇਸ਼ਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਉਨਨੇਤ੍ਰ ਵੀ।" "ਇਹ ਚੌਥਾ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਾਂਤਨੁਪੁੱਤਰ; ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਯਜਨ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਨੇ ਰਚੇ; ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਦੱਸਯ, ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੁ ਚਾਹੁੰਦੇ; ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣਾਚਛੰਸੀ।" "ਦੇਵਗਰਭਾ ਪੋਤ੍ਰ, ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਦੇਵਲਾ; ਅੰਗਿਰਸ ਉਦਗਾਤਾ, ਪੁਲਹ ਪ੍ਰਤਿਉਦਗਾਤਾ।" "ਨਾਰਾਯਣ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ, ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯਾ ਉਤ੍ਰ; ਉਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਹੋਤ੍ਰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਮੈਤ੍ਰ।" "ਅੱਛਾਵਾਕ ਕ੍ਰਤੁ, ਗ੍ਰਾਵਸਤੁਤ ਚ੍ਯਵਨ; ਪੁਲਸਤਯ ਅਧਵਰਯੁ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਬੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰ।" "ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇਸ਼ਤ੍ਰ, ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਇਆ ਉਨਨੇਤ੍ਰ; ਧਰਮ ਉਥੇ ਸਦੱਸਯ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ।" "ਭਰਦਵਾਜ, ਸ਼ਮੀਕ, ਪੁਰੁਕੁਤਸ, ਯੁਗੰਧਰ, ਏਨਕ, ਤੀਰਨਕ, ਕੇਸ਼, ਅਤੇ ਕੁਟਪ ਵੀ।" "ਗਰਗ ਅਤੇ ਵੇਦਸ਼ਿਰਸ, ਤ੍ਰਿਸਾਮਾ ਅਤੇ ਅਧਵਰਯੁ ਬਣਾਏ ਗਏ; ਕਣਵ ਆਦਿਕ, ਮਾਰਕੰਡ ਅਤੇ ਗੰਡੀ ਵੀ।" "ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ; ਉੱਥੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਥੱਕੇ ਬਿਨਾ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।